Главная страница

Klasyfikacja gleb WRB – (World Reference Base for Soil ResourcesWRB) – najpopularniejszy międzynarodowy standard systematyki i nomenklatury gleb.

Klasyfikacja została opracowana w 1998 r.[1] przez specjalistów reprezentujących Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (Food and Agriculture Organization of the United Nations – FAO), Międzynarodowe Centrum Informacji o Glebie (International Soil Reference and Information Centre – ISRIC) oraz Międzynarodowe Stowarzyszenie Towarzystw Gleboznawczych (International Society of Soil Sciences – ISSS). W 2006 r. ukazała się jej zrewidowana edycja[2] (trzy lata później ukazało się polskie tłumaczenie[3]). Zgodnie z przyjętym założeniem, że aktualizacje systematyki gleb FAO będą robione co 8 lat, w 2014 r. opublikowana została kolejna wersja[4].

Klasyfikacja gleb WRB jest rozwinięciem klasyfikacji gleb FAO/UNESCO z 1974 r.[5], uaktualnionej w 1988 r.[6]. Klasyfikacja ta powstała na potrzeby legendy do mapy gleb świata (Soil map of the world (1:5 mln)) wykorzystywanej przez agencje ONZ i została uznana przez gleboznawców za pierwszą międzynarodową klasyfikację gleb. W legendzie wyodrębniono 106 jednostek glebowych, które grupowały się w 26 odpowiedników typów gleb (Acrisols, Andosols, Arenosols, Cambisols, Chernozems, Ferralsols, Fluvisols, Gleysols, Greyzems, Gypsisols, Histosols, Kastanozems, Lithosols, Luvisols, Nitosols, Phaeozems, Planosols, Podzols, Podzoluvisols, Rankers, Regosols, Rendzinas, Solonchaks, Solonetz, Vertisols, Yermosols).

W klasyfikacji WRB wydziela się 32 główne grupy glebowe (Reference Soil Groups – RSG), które w pewnym przybliżeniu można traktować jako odpowiedniki typów w klasyfikacji Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego. Grupy dzieli się na jednostki niższego rzędu.

Główne założenia

  • Klasyfikacja gleb odbywa się na podstawie właściwości zdefiniowanych jako poziomy diagnostyczne (diagnostic horizons), właściwości diagnostyczne (diagnostic properties) lub materiały diagnostyczne (diagnostic materials). Powinny być one w największym możliwym stopniu wymierne i możliwe do zmierzenia w terenie.
  • Cechy diagnostyczne wynikają z zachodzących procesów glebotwórczych (zgodnie z aktualną wiedzą), jednak same procesy nie są uważane za kryteria klasyfikacji.
  • Parametry klimatu nie są brane pod uwagę przy klasyfikacji gleb (jak w przypadku USDA Soil Taxonomy). Pozwala to uniknąć zmiany nazwy gleby przy jedynie zmieniającym się klimacie.
  • WRB nie zastępuje krajowych klasyfikacji gleb, a ma służyć jako wspólny mianownik w komunikacji międzynarodowej. WRB ma również być pomocna przy opracowywaniu globalnych baz danych oraz inwentaryzacji i monitorowaniu światowych zasobów glebowych.
  • Wiele grup glebowych reprezentuje główne regiony glebowe świata, tak by otrzymać kompleksowy przegląd pokrywy glebowej świata.
  • Nazewnictwo ma być możliwie precyzyjne i zrozumiałe (lub łatwo przetłumaczalne) w językach narodowych.
  • Klasyfikacja WRB odbywa się na 2 poziomach:
    • Grupa glebowa (RSG), jedna z pośród 32 – wynika z dominującego procesu glebotwórczego (lub materiału diagnostycznego).
    • Kwalifikatory (główny i dodatkowe) dodane do nazwy grupy glebowej.

Grupy gleb wg WRB

Grupa gleb Pochodzenie nazwy Charakterystyka Niektóre odpowiedniki regionalne
Gleby z grubą warstwą organiczną:
Histosols gr. histos – tkanka miąższe poziomy organiczne gleby bagienne, gleby torfowe, gleby organiczne
Gleby silnie przekształcone przez człowieka:
Anthrosols gr. anthropos – człowiek po długiej, intensywnej uprawie rolnej gleby antropogeniczne, gleby kulturoziemne
Technosols gr. technikos – zręcznie wykonany z dużą ilością antropogenicznych artefaktów gleby antropogeniczne, gleby industrioziemne
Gleby z ograniczeniami dla wzrostu korzeni:
Cryosols gr. kryos – zimny, lód z wieloletnią zmarzliną gleby poligonalne i strukturalne, gleby marzłociowe
Leptosols gr. leptos – cienki płytkie gleby inicjalne i słabo wykształcone ze skał litych litosole, rankery, rędzina
Solonetz ros. sol – sól dużo wymiennego Na w kompleksie sorpcyjnym sołońce, sołodzie
Vertisols łac. vertere – odwracać bogate w pęczniejące iły, naprzemienne kurczenie i pęcznienie wertisole, smolnice, smonice, regury, tirsy
Solonchaks ros. sol – sól wysokie stężenie soli rozpuszczalnych sołonczaki
Gleysols ros. glej – glej wilgotne lub zalane, z procesami redukcji (oglejenie) gleby glejowe
Gleby wyróżniające się dominującą rolą związków Fe i Al:
Andosols jap. an – ciemny, do – gleba gleby wytworzone z pyłów i popiołów wulkanicznych, zawierają allofany i kompleksy glinowo-próchniczne gleby wulkaniczne, andosole
Podzols ros. pod – pod, zoła – popiół iluwialne nagromadzenie związków Fe i próchnicy bielica, gleby bielicowe, gleby glejo-bielicoziemne
Plinthosols gr. plinthos – cegła akumulacja Fe gleby laterytowe
Nitisols łac. nitidus – lśniący strukturalne, minerały ilaste o niskiej aktywności, silnie związany fosfor czerwone gleby ferralitowe
Ferralsols łac. ferrum – żelazo, łac. alumen – glin dominacja kaolinitu i tlenków Fe i Al czerwonożółte gleby ferralitowe
Planosols łac. planus – płaski, równy stagnacja wody na cięższym materiale gleby stagnoglejowe, pseudoglejowe
Stagnosols łac. stagnare – stagnować stagnacja wody na materiale o innej strukturze gleby stagnoglejowe, pseudoglejowe
Gleby z wyraźną akumulacją [Materia organiczna w glebie|materii organicznej]] w wierzchniej, mineralnej części profilu:
Chernozems ros. czornyj – czarny, zemlja – ziemia czarny, miąższy poziom próchniczny, wtórne węglany czarnoziemy
Kastanozems łac. castanea – kasztan, ros. zemlja – ziemia ciemny poziom próchniczny, wtórne węglany gleby kasztanowe
Phaeozems gr. phaios – ciemny, ros. zemlja – ziemia ciemny poziom próchniczny, brak węglanów bruniziemy (czarnoziemne gleby prerii), niektóre czarne ziemie, zdegradowane czarnoziemy, szare gleby leśne
Umbrisols łac. umbra – cień ciemny poziom próchniczny, niskie wysycenie kompleksu sorpcyjnego zasadami zdegradowane czarnoziemy, zdegradowane czarne ziemie
Gleby z akumulacją soli słabo rozpuszczalnych lub substancji nie będących solami:
Durisols łac. durum – twardy scementowane wtórną krzemionką gleby w rejonach semiaridowych zawierające wytrącenia wtórnej krzemionki w postaci konkrecji lub nieprzepuszczalnych warstw
Gypsisols łac. gypsum – gips akumulacja wtórnych gipsów buroziemy lub gleby szarobure z poziomem akumulacji gipsu
Calcisols łac. calx – wapno akumulacja wtórnych węglanów gleby z poziomem akumulacji węglanu wapnia, głównie półpustynne i pustynne
Gleby wzbogacone w w poziomach podpowierzchniowych:
Retisols łac. rete – sieć biały materiał (albic) na poziomie wmycia iłu gleby płowe bielicowe, gleby płowe opadowo-gljowe, gleby płowe zaciekowe
Acrisols łac. acer – bardzo kwaśny minerały ilaste o niskiej aktywności, niskie wysycenie kompleksu sorpcyjnego zasadami żółtoziemy i czerwonoziemy
Lixisols łac. lixus – wymyty minerały ilaste o niskiej aktywności, wysokie wysycenie kompleksu sorpcyjnego zasadami gleby cynamonoczerwone i czerwonobure
Alisols łac. alumen – glin minerały ilaste o wysokiej aktywności, niskie wysycenie kompleksu sorpcyjnego zasadami, dużo wolnego Al gleby alitowe
Luvisols łac. eluo – myje, płuczę minerały ilaste o wysokiej aktywności, wysokie wysycenie kompleksu sorpcyjnego zasadami gleby płowe
Młode gleby o słabo rozwiniętym lub nie rozwiniętym profilu:
Cambisols łac. cambiare – zmieniać gleby średnio ukształtowane, z poziomem wietrzeniowym gleby brunatne, brunisole, gleby cynamonowe
Arenosols łac. arena – piasek piaszczyste, bez wykształconych poziomów diagnostycznych arenosole
Fluvisols łac. fluvius – rzeka warstwowane osady rzeczne, morskie lub jeziorne mady, gleby aluwialne, gleby napływowe
Regosols gr. rhegos – przykryty gleby inicjalne i słaboukształtowane na nieskonsolidowanym podłożu regosole

W dwóch wcześniejszych wydaniach systematyki wydzielane były również Albeluvisols, których nie ma w najnowszej odsłonie WRB. Nowością trzeciego wydania są zastępujące je Retisols.

Poziomy, właściwości i materiały diagnostyczne

Poziomy i właściwości diagnostyczne cechuje kombinacja cech, które odzwierciedlają efekty procesów glebotwórczych lub wskazują specyficzne warunki tworzenia się gleb. Cechy te są obserwowalne lub mierzalne w terenie lub w laboratorium i posiadają maksimum i minimum, które służą do zakwalifikowania poziomu lub właściwości jako diagnostycznego. Poziomy diagnostyczne muszą posiadać formę poziomu glebowego, a zatem mieć pewną określoną miąższość.

Materiały diagnostyczne są to materiały, które w znacznym stopniu wpływają na procesy glebotwórcze lub na nie wskazują.

  • Lista poziomów diagnostycznych: Anthraquic, Argic, Calcic, Cambic, Chernic, Cryic, Duric, Ferralic, Ferric, Folic, Fragic, Fulvic, Gypsic, Histic, Hortic, Hydragric, Irragric, Melanic, Mollic, Natric, Nitic, Petrocalcic, Petroduric, Petrogypsic, Petroplinthic, Pisoplinthic, Plaggic, Plinthic, Pretic, Protovertic, Salic, Sombric, Spodic, Terric, Thionic, Umbric, Vertic.
  • Skrócony opis wybranych poziomów diagnostycznych:
    • Histic – powierzchniowy lub podpowierzchniowy poziom składający się z materiału organicznego o miąższości ≥10 cm.
    • Mollic – powierzchniowy poziom próchniczny (≥0,6% węgla organicznego) o miązszości min. 10-20 cm, ciemnej barwie, dobrze rozwiniętej strukturze i wysyceniu kompleksu sorbcyjnego zasadami (w 1MCH3COONH4) ≥50%.
    • Umbric – powierzchniowy poziom próchniczny (≥0,6% węgla organicznego) o miązszości min. 10-20 cm, ciemnej barwie, dobrze rozwiniętej strukturze i wysyceniu kompleksu sorbcyjnego zasadami (w 1MCH3COONH4) <50%.
    • Argic – podpowierzchniowy poziom mineralny o uziarnieniu piasku gliniastego lub drobniejszym zawierający min 8% frakcji iłu i zawierający wyraźnie więcej iłu niż poziom leżący nad nim lub zawierający ślady iluwiacji (wmycia) iłu (wyściółki i otoczki ilaste).
    • Cambic – podpowierzchniowy poziom mineralny o miąższości min. 15 cm, uziarnieniu drobniejszy od gliny piaszczystej lub piasku bardzo drobnego wykazujący oznaki przekształceń pedogenicznych wobec poziomu niżej położonego (zmiana struktury, barwy, wymycie węglanów lub gipsów).
    • Spodic – podpowierzchniowy poziom mineralny o miąższości min. 2,5 cm Z iluwialnym nagromadzeniem próchnicy i amorficznych związków Fe i Al. O pH (H2O)<5,9 , żywej barwie i częstym położeniem pod materiałem Albic.
  • Lista właściwości diagnostycznych: Nagła różnica uziarnienia, Albeluvic glossae, Andic, Anthric, Aridic, lita skała, Geric, Gleyic, zmiana litologii, Protocalcic, warunki redukcyjne, Retic, szczeliny od wysychania, Sideralic, Stagnic, Takyric, Vitric, Yermic.
  • Lista materiałów diagnostycznych: Albic, arefakty, Calcaric, Colluvic, Dolomitic, Fluvic, Gypsiric, Hypersulfidic, Hyposulfidic, Limnic, mineralny, organiczny, Ornithogenic, glebowy węgiel organiczny, Sulfidic, Technic hard, Tephric.

Zasady klasyfikacji gleb wg WRB

Klasyfikacja WRB gleb Europy
  1. Wydzielenie poziomów, właściwości i materiałów diagnostycznych. Wstępna klasyfikacja możliwa jest w terenie, lecz jedynie posiadając dane z analiz laboratoryjnych można definitywnie je sklasyfikować. Należy się przy tym dokładnie trzymać granicznych wartości liczbowych, nie naciągając ich.
  2. Ustalenie grupy glebowej (RSG) posługując się kluczem.
  3. Dodanie kwalifikatorów (z listy przy każdej grupie). Kwalifikatory główne dodaje się przed nazwą RSG, od prawej do lewej, według ważności (najważniejszy jest tuż przy nazwie RSG). Kwalifikatory dodatkowe można dodać w nawiasie, alfabetycznie po nazwie grupy glebowej. Jeżeli kwalifikatory dotyczą tylko części profilu można dodać przedrostki takie jak np. Epi-, Endo-, Amphi-, Panto-, precyzujące o którą część profilu chodzi.

Przykład klasyfikacji WRB:[4]

Opis terenowy: Gleba powstała z lessu, wzrost zawartości iłu na głębokości 60 cm, poniżej nacieki ilaste. pH pomiędzy 50 a 100 cm wynosi 6,0. Uboższy w ił poziom (0-60 cm) dzieli się na 2 części: górną – ciemniejszą, dolną – jaśniejszą. Poziom wzbogacony w ił ma wewnątrz agregatów pewną ilość plamek o intensywnym kolorze i warunki redukcyjne przez pewną część roku (na wiosnę).

  1. wzrost zawartości iłu i nacieki ilaste → poziom argic
  2. poziom argic z dużą pojemnością sorpcyjną (skała lessowa) z dużą ilością zasad w kompleksie sorbcyjnym (pH=6,0) → Luvisol
  3. jasny kolor → kwalifikator Albic
  4. plamki → właściwości stagnic
  5. właściwości stagnic i warunki redukcyjne zaczynają się na 60 cm → kwalifikator Endostagnic
  6. nacieki ilaste → kwalifikator Cutanic
  7. zwiększenie zawartości iłu → kwalifikator Differentic

W trakcie badań terenowych możemy glebę nazwać: Albic Endostagnic Luvisol (Cutanic, Differentic).

Badania laboratoryjne potwierdziły dużą pojemność sorpcyjną i znaczne wysycenie kationami zasadowymi poziomu argic. Analiza uziarnienia wykazała, że jest to glina pylasto-ilsta zawierająca 30% iłu w poziomie powierzchniowym (Siltic) i 45% iłu wewnątrz profilu (Clayic).

Pełna nazwa gleby: Albic Endostagnic Luvisol (Endoclayic, Cutanic, Differentic, Episiltic).

Zobacz też

Systematyka gleb

  1. World reference base for soil resources. Rome: FAO, 1998, seria: World Soil Resources Reports No. 84. ISBN 92-5-104141-5. (ang.)
  2. IUSS Working Group WRB: World reference base for soil resources 2006. Rome: FAO, 2006, seria: World Soil Resources Reports No. 103. ISBN 2-5-105511-4. (ang.)
  3. Charzyński Przemysław, Kabała Cezary: Klasyfikacja Zasobów Glebowych Świata 2006. Aktualizacja 2007. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2009. ISBN 978-83-231-2425-2. (pol.)
  4. a b IUSS Working Group WRB 2014 ↓.
  5. FAO/UNSCO: Soil map of the world (1:5 mln). Paris: UNESCO, 1974. (ang.)
  6. FAO. FAO/UNESCO soil map of the world. Revised legend, with corrections and updates.. „World Soil Resources Report”, 1988. Rome: FAO (ang.). 

Bibliografia

Linki zewnętrzne