Главная страница

Joazaf
Иоасаф
patriarcha moskiewski i całej Rusi
ilustracja
Kraj działania  Rosja
Data śmierci 28 listopada 1640
patriarcha moskiewski i całej Rusi
Okres sprawowania 1634-1640
Wyznanie prawosławie
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Śluby zakonne przełom XVI i XVII w.
Chirotonia biskupia 1 stycznia 1627

Joazaf I (zm. 28 listopada 1640 w Moskwie) – czwarty (de facto piąty[a]) patriarcha moskiewski i całej Rusi, sprawujący urząd w latach 1634–1640.

Biografia

Młodość i wczesna działalność

Pochodził z rodziny szlacheckiej[1], według innych źródeł - nawet bojarskiej[2]. Nie wiadomo nic o jego życiu przed wstąpieniem do klasztoru[3]. W XVII-wiecznym synodyku Monasteru Korniliewsko-Komelskiego zawarta jest jedynie informacja o wstąpieniu do monasterów kilkunastu członków jego rodziny, w tym rodziców – schimnicha Bogolepa i schimniszki Julii[4].

Wieczyste śluby mnisze złożył między w monasterze Przemienienia Pańskiego na Wyspach Sołowieckich, w okresie sprawowania obowiązków jego przełożonego przez ihumena Izydora, tj. między 1597 a 1603[2]. W 1603 Izydor został metropolitą nowogrodzkim i wyjeżdżając do swojej eparchii zabrał ze sobą mnicha Joazafa[3]. Duchowny pozostał w Nowogrodzie i służył tam także po śmierci Izydora w 1619[3]. Dwa lata później otrzymał godność archimandryty i został przełożonym Monasteru Pskowsko-Pieczerskiego[2].

Biskup pskowski

Chirotonia biskupia archimandryty Joazafa odbyła się 1 stycznia 1627. Po jej przyjęciu został natychmiast arcybiskupem pskowskim i wielkołuckim[2].

W 1632 biskup poparł bunt mieszkańców Pskowa, którzy wypędzili z miasta niemieckich kupców, prowadzących swoją działalność za zgodą cara. Mieszkańcy Pskowa wysłali następnie do władcy prośbę o usunięcie Niemców na stałe, pod listem podpisał się także arcybiskup Joazaf. Początkowo Michał Romanow uznał prośbę za dowód nieposłuszeństwa[4], zaś patriarcha Filaret suspendował go za ten czyn, następnie jednak, gdy car przystał na prośbę pskowian, cofnął nałożoną karę kościelną[1].

Patriarcha moskiewski i całej Rusi

Wybór na patriarchę

Arcybiskup Joazaf został wybrany na patriarchę moskiewskiego i całej Rusi dzięki rekomendacji swojego poprzednika – patriarchy Filareta. Zdaniem Andrzeja Andrusiewicza Filaret wskazał Joazafa, gdyż znał go jako człowieka całkowicie uległego i słabego charakterem, który w odróżnieniu od niego samego nie będzie miał ambicji do wpływania na politykę państwa w sferach niezwiązanych z Kościołem. Tym samym car Michał Romanow, rodzony syn patriarchy[b] zyskałby faktyczną władzę absolutną w Rosji[5]. Również sam Michał Romanow nie życzył sobie, by po śmierci Filareta nowy patriarcha odgrywał w państwie porównywalną z nim rolę[1]. W. Pietruszko twierdzi, że mając na uwadze opisywany wyżej problem Filaret kierował się również swoją pozytywną opinią o Joazafie jako o człowieku rozumnym i pobożnym[1]. Sam wybór Joazafa odbył się w tradycyjny sposób. Sobór biskupów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego wskazał trzech kandydatów, z których car wybrał przyszłego patriarchę[1]. Obok arcybiskupa pskowskiego byli to arcybiskup wołogodzki Warłaam i arcybiskup rostowski Warłaam[4]. Intronizacja nowego zwierzchnika Cerkwi Rosyjskiej odbyła się, również w zgodzie z tradycją, w soborze Zaśnięcia Matki Bożej na Kremlu moskiewskim[3] 6 lutego 1634[4].

Działalność w czasie sprawowania urzędu patriarchy

Po wyborze Joazafa sytuacja patriarchy w państwie wróciła do stanu sprzed sprawowania urzędu przez Filareta. Zwierzchnik Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego stracił prawo do posługiwania się tytułem Wielikogo Gosudara i nie podpisywał już aktów państwowych[1]. Joazaf nie przejawiał zresztą żadnych politycznych ambicji[3].

Po miesiącu od objęcia urzędu patriarcha Joazaf usunął z katedry suzdalskiej i tarusskiej biskupa Józefa, prowadzącego niemoralny tryb życia. Po śledztwie w sprawie tegoż hierarchy Joazaf skierował go najpierw do Monasteru Antoniewo-Sijskiego w celu odbycia pokuty, a następnie, uznając, że duchowny nie zmienił swojego zachowania, pozbawił go wszystkich godności. Józef został zmuszony do zamieszkania w Monasterze Sołowieckim[1].

Próba wdrażania w życie postanowień Soboru Stu Rozdziałów i moralnej naprawy społeczeństwa

Główną sferą zainteresowań i aktywności patriarchy były problemy związane z praktyką liturgiczną, w szczególności wdrażanie postanowień Soboru Stu Rozdziałów dotyczących porządku podczas nabożeństw. Sobór wprowadzał jako obowiązkowy śpiew jednogłosowy, wykonywanie jednej partii liturgii w jednym czasie, zabraniał rozmów w czasie nabożeństwa i zezwalania na zabawę dzieci w cerkwi podczas nabożeństwa[3]. Tymczasem, jak przekonał się patriarcha, praktyką powszechną stało się mnogogłasije – wykonywanie w tym samym czasie nawet sześciu różnych fragmentów nabożeństwa w celu jego skrócenia, uniemożliwiające w rzeczywistości zrozumienie treści modlitw[1]. Szczególnie powszechny zwyczaj ten stał się w cerkwiach i monasterach Moskwy[6]. Joazaf pragnął doprowadzić do tego, by decyzje Soboru Stu Rozdziałów były naprawdę przestrzegane[3]. W tym celu w 1636 wydał skierowane do wszystkich parafii memorandum określane następnie jako Pamiat'. Zdając sobie sprawę z tego, że wierni przyzwyczaili się do mnogogłasija, Joazaf nie żądał natychmiastowej rezygnacji z tego zwyczaju, a jedynie ograniczenia liczby równocześnie wykonywanych partii do dwóch, w skrajnych przypadkach trzech[1]. Hierarcha dążył również do eliminacji zjawiska fałszywych jurodiwych, wyłudzających pomoc materialną od duchownych parafialnych, biskupów i monasterów. Chociaż patriarcha był w tym zakresie wspierany przez świecką administrację, nie osiągnął spodziewanych sukcesów[3]. W efekcie postanowił skupić się na naprawie obyczajów duchowieństwa wyłącznie w administrowanej przez siebie eparchii moskiewskiej[3]. Joazaf sam prowadził niezwykle surowy tryb życia i był szczerze przekonany, że tylko moralna odnowa społeczeństwa pozwoli na rozkwit państwa. Jego poglądy nie zyskiwały jednak większego odzewu[1].

Wspierał działalność misyjną duchowieństwa rosyjskiego wśród ludów Syberii, dbając o kierowanie nowych kapłanów do eparchii tobolskiej, obejmującej ówcześnie całe jej terytorium[1].

Działalność na rzecz poprawy ksiąg liturgicznych

W okresie sprawowania urzędu przez Joazafa pod kierownictwem patriarchatu działało dwanaście drukarni, które łącznie wydały 23 księgi liturgiczne. Większa część z nich (16)[1] stanowiła wydania poprawione dzieł, które wydano jeszcze w czasie sprawowania urzędu patriarchy przez Filareta[3]. Joazaf szczególnie poważnie podchodził do problemu poprawnej zawartości ksiąg liturgicznych. W celu ustalenia pierwotnej treści poszczególnych modlitw i uniknięcia błędów w nowych ich wydaniach nakazywał nadsyłanie do Moskwy z monasterów rosyjskich najstarszych egzemplarzy ksiąg, zachęcał również do przyjazdu i wzięcia udziału w poprawianiu ksiąg kompetentnych mnichów[1]. Chcąc położyć kres ciągłym sporom o honorowe pierwszeństwo między duchownymi Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego patriarcha wydał ponadto opracowanie znane jako Lestwica włastiem ustalający hierarchię urzędów biskupów, archimandrytów i ihumenów[1].

Joazaf zmarł w 1640 i został pochowany w soborze Zaśnięcia Matki Bożej na Kremlu moskiewskim[3].

  1. Po uwzględnieniu Ignacego, po śmierci uznanego za patriarchę sprawującego urząd niekanonicznie.
  2. Filaret, w życiu świeckim Fiodor Nikiticz Romanow, został zmuszony do wstąpienia do monasteru przez Borysa Godunowa w ramach rozprawy z całym rodem Romanowów, pozostającym w opozycji wobec jego rządów. Syn Michał urodził się jeszcze przed tym faktem w jego małżeństwie z Ksenią zd. Szestową.
  1. a b c d e f g h i j k l m n Pietruszko W.: Patriarch Ioasaf I i Russkaja Cerkow w pieriod jego patriarszestwa (ros.). pravoslavie.ru. [dostęp 2012-02-05].
  2. a b c d Ioasaf I (ros.). ortho-rus.ru. [dostęp 2012-02-05].
  3. a b c d e f g h i j k D. Shubin: A History of Russian Christianity. T. II. Algora Publishing, 2005, s. 71-72. ISBN 978-0-87586-346-7.
  4. a b c d archim. Makary (Wierietiennikow): Patriarch Ioasaf I i Sołowieckij Monastyr (ros.). solovki.info. [dostęp 2012-02-05].
  5. Andrusiewicz A.: Carowie i cesarze Rosji. Warszawa: 2001, s. 121-122. ISBN 83-7311-126-3.
  6. Pipes R.: Rosja carów. Warszawa: MAGNUM, 2006, s. 234. ISBN 978-8389656-20-9.