Главная страница

Joazaf
patriarcha moskiewski i całej Rusi
ilustracja
Kraj działania  Rosja
Data urodzenia 1591
Data i miejsce śmierci 17 lutego 1672
Moskwa
patriarcha moskiewski i całej Rusi
Okres sprawowania 1667-1672
Wyznanie prawosławie
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Śluby zakonne przed 1667
Chirotonia biskupia 1667
Wybór patriarchy 1667

Joazaf II (ur. 1591[1], zm. 17 lutego 1672 w Moskwie) - siódmy (de facto ósmy[a]) patriarcha moskiewski i całej Rusi.

Niewielki wpływ Joazafa na politykę państwa wynikał nie tyle ze słabości jego charakteru, ile z polityki cara, zdecydowanego podporządkować sobie Rosyjski Kościół Prawosławny[2].

Biografia

Działalność do czasu wyboru na patriarchę

Rozwój kariery duchownej przyszłego patriarchy Joazafa był związany z patriarchą Nikonem. Uznając Joazafa za utalentowanego duchownego, Nikon w 1654 powierzył mu godność przełożonego monasteru Narodzenia Pańskiego we Włodzimierzu[1]. Dwa lata później Joazaf został przełożonym Ławry Troicko-Siergijewskiej z godnością archimandryty[1]. Sprawując wymienione obowiązki, archimandryta zwrócił na siebie uwagę cara; w 1661, w czasie wojny z Polską, car Aleksy I Romanow oficjalnie ogłosił, że odniesione przez wojska rosyjskie zwycięstwo było efektem odbycia przez mnichów Ławry Troicko-Siergijewskiej trzydniowego ścisłego postu. Podobne zasługi przypisano Joazafowi w związku z sukcesami wojsk carskich na ziemiach białoruskich i ukraińskich[1].

Wybór na patriarchę

Joazaf został wybrany na patriarchę moskiewskiego i całej Rusi przez sobór z lat 1666-1667, zwołany przez cara Aleksego Romanowa w celu usunięcia z urzędu patriarchy Nikona. Jego kandydaturę wskazał car w porozumieniu z biskupami rosyjskimi[3]. Wybierając Joazafa, który był nadal jedynie archimandrytą, Aleksy I pragnął doprowadzić do objęcia najwyższego urzędu w Rosyjskim Kościele Prawosławnym przez człowieka, który nie brał udziału w sporach wokół osoby patriarchy Nikona i jego reform[1]. Uważał również, że przełożony Ławry Troicko-Siergijewskiej nie ma ambicji politycznych, skupi się natomiast na uporządkowaniu sytuacji wewnętrznej w Kościele[1]. Dowiedziawszy się o swojej nominacji, duchowny odmawiał przyjęcia urzędu, powołując się na swój podeszły wiek, brak doświadczenia i niedostateczne wykształcenie. Car przekonał jednak Joazafa, by zgodził się zostać nowym patriarchą. Jego intronizacja odbyła się 10 lutego 1667[2].

Kwestia staroobrzędowców

Po wyborze i intronizacji Joazafa II sobór kontynuował swoje prace, analizując treść reform liturgicznych patriarchy Nikona i opracowując ostateczne stanowisko Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego wobec ich przeciwników[4]. Patriarcha moskiewski i całej Rusi nie miał jednak praktycznie żadnego wpływu na jego decyzje, jedynie honorowo przewodniczył niektórym sesjom[5]. Obrady zdominowali zaproszeni na sobór przez cara patriarchowie aleksandryjski Paisjusz oraz antiocheński Makary, jak również towarzyszący im hierarchowie greccy. Sobór, który potępił wcześniej Nikona i pozbawił go wszystkich godności kościelnych, w dniu 13 maja 1667[2] uznał jego reformy za ważne, ogłosił stare obrzędy herezją i obłożył staroobrzędowców klątwą. Rosyjski Kościół Prawosławny nie tylko stwierdził, że wszyscy zwolennicy liturgii sprzed reform podlegają anatemie, ale i polecił przekazywać ich sądom świeckim, zgadzając się tym samym na ich prześladowania przez władze świeckie, czy wręcz zachęcając do nich[6]. Treść postanowień soborowych została opracowana przez hierarchów greckich. Biskupi rosyjscy nie protestowali, przerażeni losem metropolity krutickiego Pawła oraz arcybiskupa riazańskiego Hilariona. Wymienieni duchowni zostali suspendowani przez sobór za sprzeciw wobec sformułowanego przez Greków nakazu całkowitego posłuszeństwa patriarchów wobec cara[2].

Po zakończeniu soboru władze carskie podjęły zmasowane represje przeciwko staroobrzędowcom, przyczyniając się, paradoksalnie, do wzrostu społecznego poparcia dla tego ruchu. Do zwolenników starych obrzędów dołączali niezadowoleni wobec polityki carskiej w ogólności. Symbolem surowości, z jaką zwalczano staroobrzędowców, stało się stłumienie powstania mnichów Monasteru Sołowieckiego. Chociaż Joazaf II nie inspirował osobiście wszystkich środków represyjnych przeciwko staroobrzędowcom, jego stosunek do nich był równie negatywny. W 1668 patriarcha polecił pozbawiać parafii kapłanów, którzy odmawiali wykorzystywania w pracy duszpasterskiej zreformowanych ksiąg liturgicznych, zaś osoby wypiekające prosfory z krzyżem o ośmiu końcach kierować do monasterów w celu odbycia pokuty[2].

Organizacja działalności misyjnej i sprzeciw wobec wpływów zachodnich

Joazaf II wrogo odnosił się do wszelkich wpływów cywilizacji zachodnioeuropejskiej na Rosję. W 1678 wydał dokument dotyczący zasad ikonopisania, który wydał jako gramotę trzech patriarchów (siebie, patriarchy jerozolimskiego Paisjusza i antiocheńskiego Makarego). Nakazywał w nim pisać ikony wyłącznie w oparciu o tradycje rosyjskie, sprzeciwiając się wykorzystaniu środków artystycznych zaczerpniętych ze sztuki zachodniej[2]. Zrealizował w tym zakresie zamysły swojego poprzednika[1].

Joazaf II popierał rozwój działalności misyjnej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego na Rosyjskiej Północy (za jego czasów powstały pierwsze cerkwie na Nowej Ziemi[1]), Zabajkalu, Syberii Zachodniej oraz nad Amurem, wzdłuż granicy z Chinami. W 1671 patriarcha polecił otworzyć w strefie przygranicznej monaster Przemienienia Pańskiego[2].

Joazaf II kontynuował szeroką działalność wydawniczą swoich poprzedników. W czasie sprawowania urzędu wydał szereg ksiąg liturgicznych oraz opracowań teologiczno-polemicznych. W 1667 wydał Skazanije o sobornych diejanijach i Żezł prawlenija - pracę Symeona Połockiego wymierzoną przeciwko staroobrzędowcom, a następnie także Wielki i Mały Katechizm[2].

Działania na rzecz poprawy dyscypliny w Kościele

Joazaf II działał na rzecz przywrócenia tradycji wygłaszania kazań w czasie każdej Świętej Liturgii, która praktycznie zamarła w latach poprzedzających jego wybór[2]. Patriarcha zabronił również uznawania nierozłożonych ludzkich szczątków za relikwie świętych bez przeprowadzenia oficjalnej procedury kanonizacyjnej. Zwrócił ponadto uwagę na wygląd zewnętrzny kapłanów, zabraniając duchownym ubierać się w dowolnie dobrane stroje[2]. Inny ukaz Joazafa II zabraniał pracy, handlu i prowadzenia spraw sądowych w dni najważniejszych świąt cerkiewnych. Patriarcha zakazał także kapłanom uczestnictwa w weselach, na których występowali skomorochy lub odbywały się inne wulgarne zabawy[2]. Wdrażanie jego decyzji w tym zakresie nie było jednak skuteczne[7].

Joazaf II zmarł 17 lutego 1672 w Moskwie i został pochowany w soborze Zaśnięcia Matki Bożej na Kremlu moskiewskim obok grobu patriarchy Hermogena[2].

  1. Po uwzględnieniu Ignacego, uznawanego za kanonicznego patriarchę za życia, następnie jednak wykreślonego z oficjalnych wykazów patriarchów.
  1. a b c d e f g h D. Shubin: A History of Russian Christianity. T. II. Algora Publishing, 2005, s. 132-133. ISBN 978-0-87586-346-7.
  2. a b c d e f g h i j k l Pietruszko W.: 17 fiewrala - dień koncziny Patriarcha Moskowskogo i wsieja Rusi Joasafa II (ros.). krotov.info. [dostęp 2012-02-22].
  3. Łobaczew S.: Patriarch Nikon. Petersburg: Isskustwo SPB, 2003, s. 224–227. ISBN 5-210-01561-0.
  4. Łobaczew S.: Patriarch Nikon. Petersburg: Isskustwo SPB, 2003, s. 228-230. ISBN 5-210-01561-0.
  5. Kartaszow A.: Istoria Russkoj Cerkwi (ros.). krotov.info. [dostęp 2012-02-26].
  6. Crummey R.: The Old Believers & The World of Antichrist. The Vyg community & the Russian state. Madison, Milwaukee and London: The University of Wisconsin Press, 1970, s. 4.
  7. Bogdanow A.: Joasaf II (ros.). sedmitza.ru. [dostęp 2012-02-04].