Главная страница

Jerzy Kotula (ur. 1855 w Ipoly-Sagh, zm. 20 lipca 1889 w Cieszynie) - polski księgarz, wydawca.

Syn Andrzeja. Od lat 70. XIX w. pomocnik księgarski w Cieszynie, od 1883 roku prowadził własną księgarnię. Już od 1879 roku prowadził własną działalność wydawniczą, wydając m.in. broszurę Józefa Ignacego Kraszewskiego zatytułowaną W sprawie szkół ludowych na Szląsku (kilka uwag dla nauczycieli). Opracowywał bibliografię polską w Slovanským katalogu bibliografickým, współpracował z redakcją Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Członek Macierzy Szkolnej, działacz Towarzystwa ewangelickiego oświaty ludowej.

Biogram

Był czwartym dzieckiem Andrzeja, notariusza, i Anny z Tetlów; bratem Bolesława.

Urodził się na Węgrzech, gdzie jego ojciec pracował jako urzędnik ksiąg gruntowych. Później rodzina Kotulów powróciła do Cieszyna; Jerzy w 1867 roku rozpoczął naukę w tamtejszym gimnazjum ewangelickim. Uczył się tam do 1869 lub 1870 roku. Nie wiadomo, gdzie kontynuował naukę (sądzi się, że poza Cieszynem[1]).

Około 1875 roku Jerzy został pomocnikiem w księgarni Karola Malika (była to pierwsza polska księgarnia na Śląsku Cieszyńskim).

W styczniu 1878 roku zorganizował w Czytelni Ludowej w Cieszynie wystawę czasopism polskich, które wyszły na ziemiach polskich w roku poprzednim oraz wśród Polonii amerykańskiej. W tym czasie nawiązał współpracę z informatorem "Slovanský katalog bibliografický", opracowując bibliografię polskich druków za lata 1877, 1878 i 1880. Dwa pierwsze zestawienia przychylnie oceniał Józef Ignacy Kraszewski; trzecie zostało skrytykowane, a krakowscy bibliografowie zarzucali Kotuli plagiat. Kotula współpracował też ze Słownikiem Geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.

Od 1879 do 1881 roku działał jako wydawca, publikując pięć broszur. Jedna z nich, W sprawie szkół ludowych na Szląsku Józefa Ignacego Kraszewskiego, została napisana na prośbę Kotuli.

Kotula dbał o polską świadomość narodową mieszkańców Śląska Cieszyńskiego, jak sam go określał zakątka, zapomnianego od tylu wieków, choć w nim do dziś, tyle serc, dla wspólnej nam wszystkim matki uderza[2]. Nie licząc W sprawie szkół... proponował Kraszewskiemu napisanie serii powieści dla młodzieży, które miałyby budzić miłość ku rzeczom swojskim. Te plany, podobnie jak pomysł napisania "poezyek" przez Władysława Bełzę, nie zostały zrealizowane.

Od czerwca 1881 roku zbierał "Notatki do Historyi Szląska".

W drugiej połowie 1882 roku bezskutecznie starał się o koncesję na drukarnię w Cieszynie od Rządu Krajowego w Opawie. W 1883 roku kupił księgarnię Eduarda Schroedera w Cieszynie i pod własnym nazwiskiem otworzył ją 1 lipca 1883.

Kotula był członkiem Macierzy Szkolnej oraz założonego w 1881 roku Towarzystwa ewangelików dla wydawania książek religijnych i pouczających w ogóle.

Zmarł 29 lipca 1889 roku. Przyczyną śmierci, według metryki zgonu, był paraliż płuc. Sugestie jakoby popełnił samobójstwo, mimo że znalazły odbicie w literaturze[3], nie mają potwierdzenia w źródłach[4].

Pozostawione przez Kotulę długi przejął jego ojciec Andrzej, z kolei księgarnię nabył Siegmund Stuks.

Prace wydane przez Jerzego Kotulę

  • 1879 - Feliks Kozubowski, Dzieje francuskiego piśmiennictwa od początku aż do nowych czasów
  • 1879 - Sylwester Graham, O czystości obyczajów
  • 1879 - Feliks Kozubowski, Przewodnik w wyborze książęk dla młodzieży szkolnej (kilka uwag dla nauczycieli)
  • 1879 - Józef Ignacy Kraszewski, W sprawie szkół ludowych na Szląsku (kilka uwag dla nauczycieli)
  • 1881 - Jan Kubisz, Niezapominajka
  1. Bogus, Jerzy Kotula, s. 29.
  2. Cyt. za M. Bogus, Jerzy Kotula, s. 33.
  3. L. Miękina, Prekursorzy, s. 121.
  4. M. Bogus, Jerzy Kotula, s. 40.

Bibliografia

  • Bogus M., Jerzy Kotula (1855-1889). Życie i działalność cieszyńskiego księgarza, "Pamiętnik Cieszyński", s. 29-46.
  • Golec J., Bojda S., Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, t. 1, Cieszyn 1993, s. 158.
  • Miękina L., Prekursorzy, Cieszyn 1988.