Главная страница

Impierator
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa Statek pasażerski, kanonierka
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia A.Alhström lub A.Alstrjom
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Wodowanie 1914
 Imperium Rosyjskie
Nazwa Impierator Aleksandr III
ros. Император Александр III
Wejście do służby 1914
 Carska MW
Nazwa Impierator (ros. Император)
Priezidient (ros. Президент)
Wejście do służby 9 września 1915
 Eesti Merevägi
Nazwa Vanemuine
Wejście do służby 14 stycznia 1919
 MW ZSRR
Nazwa Issa (ros. Исса)
Wejście do służby 13 sierpnia 1940
Wycofanie ze służby 11 sierpnia 1941
 III Rzesza
Nazwa Vanemuine
Wejście do służby 1941
Wycofanie ze służby sierpień 1944
Los okrętu zezłomowany
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność pełna: 264 ton
normalna: 200 ton
inne dane: 175 ton
Długość całkowita: 37,8 m
na KLW: 36,1 m
Szerokość 6,2–6,3 m
Zanurzenie 1,9 m
Napęd
dwie 2-cylindryczne maszyny parowe (300 KM)
Prędkość 9–10 węzła
Zasięg 220 mil morskich przy 9 węzłach
Uzbrojenie
Jedna z konfiguracji:
2 × działo 75 mm
2 × km Maxim
Załoga 4 oficerów, 26 marynarzy

Impierator ros. Император – statek pasażersko-towarowy oraz okręt służący w marynarkach wojennych Imperium Rosyjskiego, obu stron rosyjskiej wojny domowej (jako „Priezidient”) Republiki Estońskiej (jako „Vanemuine”), ZSRR (jako „Issa”) oraz III Rzeszy (pod estońską nazwą). Brał udział w obu wojnach światowych i wojnie estońsko-bolszewickiej. Kilkakrotnie zatapiany i ostatecznie zezłomowany po 1953 roku.

Budowa i opis techniczny

Parowiec został wybudowany w w 1914 roku przez stocznię A.Alhström[1] lub A.Alstrjom[2] w Warkaus jako statek pasażersko-towarowy. Pod nazwą „Impierator Aleksandr III” (ros. Император Александр III, czyli Imperator Aleksander III Romanow)[3] wykorzystywany był przez Liflandzką Kompanię Żeglugową, której był własnością. W sierpniu 1915 roku został zarekwirowany przez Marynarkę Wojenną Imperium Rosyjskiego, która rozpoczęła uzbrajanie jednostki, już pod skróconą nazwą „Impierator”[2].

„Impierator” miał 37,8 metra całkowitej długości (na linii wodnej 36,1 metra), szerokość wynosiła 6,2[2] lub 6,3[1], zaś zanurzenie 1,9 metra. Wyporność jednostki to według Ehlersa 264 (pełna) i 200 (normalna) ton[2], podczas gdy Vercamer podaję liczbę 175 ton[1].

Napęd stanowiły dwie sprzężone maszyny parowe o dwóch cylindrach oraz jeden kocioł zasilany drewnem, którego zapas wynosił 50 m³. Moc siłowni wynosiła 300 KM, co pozwalało na rozpędzenie jednostki do 10 (lub 9[1]) węzłów. Przy 9 węzłach mogła ona pokonać 220 mil morskich[2].

Początkowym uzbrojeniem okrętu był dwa działa kalibru 75 mm uzupełnione dwoma karabinami maszynowymi Maxim (kaliber 7,62 mm)[2][1].

Służba

Po zakończeniu uzbrajania „Impierator” został 9 września 1915 roku wcielony do Czudzkiej Flotylli Wojennej, która formalnie utworzona została 6 dni później. Cywilna załoga jednostki rozpoczęła przeszkolenie wojskowe, otrzymała również umundurowanie[3]. Po rewolucji lutowej jego nazwa nie była już stosowna, więc została 16 czerwca (lub 23 kwietnia[3]) 1917 roku zmieniona na „Priezidient” (ros. Президент)[a]. Po rewolucji październikowej przejęty przez bolszewików (26 października)[4].

W 1918 roku, 28 października, został przejęty przez siły Białych, którzy utracili go na rzecz bolszewików już 20 grudnia. W związku ze zdobyciem Tartu przez kontrofensywę estońską 14 (lub 4[1]) stycznia 1919 roku okręt wpadł w ręce narodowych sił Estonii. Jeszcze w tym samym miesiącu wszedł on jako jednostka flagowa do nowo utworzono Dywizjon Kanonierek Jeziora Pejpus. Zewidencjonowano go pod nazwą „Vanemuine”, która odnosiła się do boga tańca, muzyki i zabawy z estońskiego narodowego eposu Kalevipoeg[5]. Z działań wojennych okręt został wyłączony przez silną eksplozję, która nastąpiła 17 października 1919 roku[4][6].

Kanonierkę wyremontowano w Tartu, nie wzięła już jednak udziału w wojnie o niepodległość. Po zakończeniu działać wojennych została rozbrojona. Od 23 lutego 1920 do 1931 roku statek podlegał Ministerstwu Handlu i Przemysłu[b], które wykorzystywało go do transportu ludzi i towarów. W 1931 roku został uzbrojony w trzy działa kalibru 47 mm – był to bowiem maksymalny kaliber dopuszczony dla okrętów jeziornych przez warunki układu pokojowego z Tartu – i powrócił do Dywizjonu. W 1933 roku został przeniesiony do rezerwy[7][8].

W wyniku zajęcia Estonii przez ZSRR „Vanemuine” został 13 sierpnia przejęty przez władze radzieckie. Był wykorzystywany jako okręt szkolny w Czudzkiej Wojennej Flotylli. Od 22 marca 1941 roku nosił imię „Issa” (ros. Исса)[c]. Z powodu agresji niemieckiej na ZSRR został 30 czerwca przeklasyfikowany na kanonierkę – uzbrojono go w dwa działa kalibru 76 mm[d] wymontowane z krążownika „Aurora” oraz dwa karabiny maszynowe. Bazował u ujścia Rannapungerji. Wraz z kanonierkami „Narwa” i „Embach” 20 lipca ostrzeliwał wojska niemieckie w okolicy wsi Mustvee. Tam też został 22 lipca zaatakowany przez Luftwaffe – atak przeprowadzały prawdopodobnie samoloty Messerschmitt Bf 110 z II/ZG 26. Zginęło wielu marynarzy, zaś uszkodzenia były na tyle poważne, że załoga 11 sierpnia zatopiła „Issę” w ujściu Rannapungerji[9][4].

Okręt został podniesiony z dna przez Niemców we wrześniu 1941 roku. Przywrócono mu estońską nazwę „Vanemuine” i wcielono do niemieckiej Flot Jeziora Pejpus. Pływał pod banderą Służby Rzeszy, był wykorzystywany głównie do transportu wojska. W sierpniu 1944 został zatopiony przez lotnictwo ZSRR. Jednostka została podniesiona po wojnie, lecz zezłomowano ją (po 1953 roku[10]) ze względu na zbyt poważne uszkodzenia[4][1][11].

  1. Vercamer 2014a ↓, s. 55 podaje, że zmiana to została dokonana przez siły Białych 16 czerwca. Nie jest jednak konsekwentny w tym w tym twierdzeniu, w dodatku nie wyjaśnia skąd Biali mieliby się wziąć w czerwcu, ani dlaczego mieliby zmieniać nazwę na bardziej republikańską.
  2. Według Vercamer 2014a ↓, s. 52 została ona ministerstwu sprzedana.
  3. Na stronie 54 Vercamer 2014a ↓ podaje z kolei, iż nazwę zmieniono już we wrześniu 1940 roku, czemu przeczy na stronie 55.
  4. Stronę wcześniej Ehlers 2012 ↓, s. 54 podaje, że w czasie wojny na okręcie zamontowane były działa 120 mm L/60.
  1. a b c d e f g Vercamer 2014a ↓, s. 55.
  2. a b c d e f Ehlers 2012 ↓, s. 54.
  3. a b c Vercamer 2014a ↓, s. 8.
  4. a b c d Ehlers 2012 ↓, s. 55.
  5. Zubiński 2011 ↓, s. 107.
  6. Vercamer 2014a ↓, s. 52.
  7. Ehlers 2012 ↓, s. 54–55.
  8. Vercamer 2014a ↓, s. 52–55.
  9. Vercamer 2014a ↓, s. 54–55.
  10. ТИП ИССА (ros.). W: СОВИНФОРМБЮРО [on-line].
  11. Vercamer 2014b ↓, s. 52.

Bibliografia

  • Hartmut Ehlers. Marynarka Wojenna i Paramilitarne Siły Morskie Estonii 1918-1940. „Okręty Wojenne”, s. 51–58, 2012. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 2/2012 (112) (pol.). 
  • Arvo Lennart Vercamer. Pole bitwy: jezioro Pejpus od 5000 lat przed naszą erą do 1945 roku. „Okręty Wojenne”, 2014. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 1/2014 (123) (pol.). 
  • Arvo Lennart Vercamer. Pole bitwy: jezioro Pejpus od 5000 lat przed naszą erą do 1945 roku. „Okręty Wojenne”, s. 52–58, 2014. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 2/2014 (124) (pol.). 
  • Tadeusz Zubiński: Mitologia estońska i liwska. Sandomierz: Armoryka, 2011. ISBN 978-83-62661-11-4. (pol.)