Главная страница

Iżewskij Maszynostroitielnyj Zawod
{{{nazwa oryginalna}}}
[[Plik:{{{grafika}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis grafiki}}}]]
{{{opis grafiki}}}
Państwo  Rosja
Siedziba Iżewsk
Adres {{{adres}}}
Udziałowcy {{{udziałowcy}}}
Numer rejestru {{{numer rejestru}}}
Dane finansowe ({{{rok}}})
Przychody {{{przychody}}}
Wynik operacyjny {{{wynik operacyjny}}}
Wynik netto {{{wynik netto}}}
Kapitał własny {{{kapitał własny}}}
Kapitał zakładowy {{{kapitał zakładowy}}}
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}
IŻ-8
IŻ-56
IŻ Planeta-5

(ros. ИЖ) – marka rosyjskich motocykli produkowanych w Iżewsku przez państwowy kombinat Iżmasz (Iżewskij Maszynostroitielnyj Zawod - Iżewskie Zakłady Maszynowe) oraz jego następców. Był to jeden z głównych producentów motocykli w ZSRR. Specjalizował się głównie w średnich motocyklach klasy 350 cm³. Oprócz motocykli, markę IŻ nosiły także samochody produkowane przez Iżmasz, następnie IżAwto.

Historia

Przed II wojną światową

Po I wojnie światowej, do końca lat 20. w ZSRR nie produkowano motocykli, a w 1928 roku w ZSRR było zaledwie 6305 motocykli[1]. Dopiero pod koniec tej dekady władze doceniły motocykl jako dobry i względnie tani środek masowej motoryzacji. Przy poparciu towarzystwa Awtodor, wspierającego rozwój motoryzacji i dróg, postanowiono rozpocząć projektowanie własnych motocykli w zakładach Iżmasz, gwarantujących wysoką jakość produkcji, wiążącą się z przemysłem zbrojeniowym. W 1928 roku zgromadzono tam grupę inżynierów, pod kierunkiem Piotra Możarowa, która zajęła się opracowaniem projektów motocykli, wzorowanych na najlepszych rozwiązaniach zagranicznych[1]. W 1929 roku skonstruowano i zbudowano pięć doświadczalnych motocykli (IŻ-1 do IŻ-5), które wzięły udział w 2. wszechzwiązkowym rajdzie na trasie Iżewsk - Moskwa (3300 km). Za najbardziej obiecujący uznano IŻ-4, lecz nie wszedł on do produkcji z powodu przeciążenia zakładu innymi zadaniami, a później z powodu wyboru innych konstrukcji przez władze radzieckiego centralnie planowanego przemysłu[1].

Władze zdecydowały jednak ostatecznie na początku lat 30. o umieszczeniu w Iżewsku masowej produkcji motocykli, po czym przystąpiono do budowy nowego zakładu na bazie dawnej fabryki broni Bierzina, nazwanego Opytnyj Motocikletnyj Zawod im. Awtodora (Doświadczalny Zakład Motocyklowy im. Awtodoru)[2]. W założeniach zakład miał produkować konstrukcje opracowane gdzie indziej, lecz wkrótce zajął się także ich ulepszaniem i rozwojem. Nowy zakład uruchomiono w 1933 roku, wypuszczając na 1 maja 4 przedseryjne ciężkie motocykle NATI-A-750 (poj. 746 cm³), lecz ich produkcję po skompletowaniu dokumentacji przeniesiono do PMZ w Podolsku[2]. W tym samym roku uruchomiono jednak produkcję średnich motocykli IŻ-7 (poj. 293 cm³), stanowiących ulepszenie leningradzkiego Ł-300 (kopii niemieckiego DKW Luxus 300). W pierwszym roku wyprodukowano ich 12, w 1934 - 111, w 1935 - 451[3]. Produkowano następnie jego opracowane w Iżewsku wersje rozwojowe IŻ-8 (293 cm³) i od 1940 roku IŻ-9 (350 cm³)[3]. W 1941 roku uruchomiono produkcję modelu IŻ-12 z czterosuwowym silnikiem, opartego na nowym leningradzkim motocyklu Ł-8 (348 cm³), lecz zdążono zbudować ich tylko 49[4]. Po przystąpieniu ZSRR do II wojny światowej, w listopadzie 1941 wstrzymano w OMZ produkcję motocykli, a następnie ewakuowano fabrykę do Irbitu, gdzie w oparciu o kilka ewakuowanych zakładów rozpoczęto produkcję motocykli pod późniejszą marką Ural[3].

Po II wojnie światowej

Wkrótce po zakończeniu II wojny światowej komisarz ludowy przemysłu zbrojeniowego Dmitrij Ustinow zdecydował w 1946 o podjęciu na nowo w zakładach Iżmasz produkcji motocykli. Pierwszym miała być kopia niemieckiego lekkiego DKW RT-125, lecz dyrekcji zakładów udało się przekonać Ustinowa o celowości produkcji średnich motocykli (RT-125 był już produkowany w Moskwie i Kowrowie, jako M1A i K-125)[5]. Jako wzór wybrano niemiecki DKW NZ-350 (poj. 346 cm³), na którego konstrukcji oparto nieco ulepszony motocykl IŻ-350, produkowany od końca 1946 do 1951 roku, także w sportowej wersji IŻ-350S. Skompletowanie dokumentacji i oprzyrządowania nastąpiło przy udziale zakładów DKW, w ramach reparacji wojennych. W 1946 roku wyprodukowano 83 sztuki, w 1947 już 2357 motocykli, mimo pożaru zakładu, a w kolejnym roku - 16.042[5]. W 1951 roku zastąpił go ulepszony model IŻ-49 (346 cm³), w którym wprowadzono przede wszystkim nowocześniejsze zawieszenie (produkowany do 1958)[5].

Od 1956 do 1962 roku produkowano znacznie unowocześniony model IŻ-56 (346 cm³), w którym przede wszystkim zmieniono ramę i ulepszono silnik i wygląd[6]. Dalszym rozwinięciem była seria IŻ-Płanieta (Planeta), produkowana w kolejnych wersjach rozwojowych (do Planeta-5) przez kolejne 4 dekady[6]. Od 1961 roku produkowano równolegle dwucylindrowy motocykl IŻ-Jupiter (347 cm³), również produkowany następnie w kolejnych wersjach[7].

W 1960 roku zakłady wypuściły milionowy motocykl, w 1965 - 2-milionowy, w 1970 - 3-milionowy, w 1981 - 6-milionowy, w 1986 - 8-milionowy, w 1999 - 10,7-milionowy[7].

W 1996 roku zakłady motocyklowe wydzielono jako osobną otwartą spółkę akcyjną (OAO) Iżmasz-Moto, należącą do Iżmaszu[8]. Od 2001 produkowano całkiem nowy model Junkier, w stylu określanym w Rosji jako chopper, z nowym silnikiem chłodzonym wodą (347 cm³)[8].

Dawne przedwojenne zakłady motocyklowe zostały wydzielone jako osobne przedsiębiorstwo, obecnie OAO Iżewskij Motozawod "Aksion-Holding", zajmujący się techniką rakietową-wojskową[9].

Konstrukcje

W nawiasach daty produkcji

  • IŻ-1, IŻ-2 (1929) - doświadczalne, silnik 1200 cm³, 2-cylindrowy V wzdłużny, 24 KM
  • IŻ-3 (1929) - doświadczalny
  • IŻ-4 (1929) - doświadczalny
  • IŻ-5 (1929) - doświadczalny
  • IŻ-7 (1933-) - silnik 293 cm³, 1-cylindrowy, 2-suwowy, 6,5 KM
  • IŻ-8 (1938-) - silnik 293 cm³, 1-cylindrowy, 2-suwowy, 8 KM
  • IŻ-9 (1940-41) - silnik 350 cm³, 1-cylindrowy, 2-suwowy, 10 KM
  • IŻ-12 (1941) - silnik 348,4 cm³, 1-cylindrowy, 4-suwowy, 13,5 KM (49 sztuk)
  • IŻ-350 (1946-51) - silnik 346 cm³, 1-cylindrowy, 2-suwowy, 10,5 KM (126.267 sztuk)[5]
  • IŻ-49 (1951-58) - silnik 346 cm³, 1-cylindrowy, 2-suwowy, 10,5 KM (ponad 500.000 sztuk)[5]
  • IŻ-50 (1951-) - sportowa (crossowa) wersja IŻ-49[5]
  • IŻ-56 (1956-62) - silnik 346 cm³, 1-cylindrowy, 2-suwowy, 13 KM (ponad 700.000 sztuk)[6]
  • IŻ-58 - sportowy (początkowo pod tym oznaczeniem projektowany był IŻ-Jupiter)[7]
  • IŻ Jupiter, IŻ-Ju (1961-) - silnik 347 cm³, 2-cylindrowy, 2-suwowy, 18 KM[7]
  • IŻ Planeta (1962-) - silnik 346 cm³, 1-cylindrowy, 2-suwowy
  • IŻ Jupiter-2 (1966-) - silnik 347 cm³, 2-cylindrowy, 2-suwowy, 22 KM[7]
  • IŻ Jupiter-3 (1971-) - silnik 347 cm³, 2-cylindrowy, 2-suwowy, 25 KM[7]
  • IŻ Jupiter-3-01 (1978-) - silnik 347 cm³, 2-cylindrowy, 2-suwowy, 25 KM[7]
  • IŻ Jupiter-4 (1981-) - silnik 347 cm³, 2-cylindrowy, 2-suwowy, 28 KM[7]
  • IŻ Jupiter-5 (1982-88) - silnik 347 cm³, 2-cylindrowy, 2-suwowy, 24 KM[7]
  • IŻ Jupiter-5-01 (1988-) - silnik 347 cm³, 2-cylindrowy, 2-suwowy, 24 KM[7]
  • IŻ Junkier (2001-) - silnik 347,6 cm³, 2-cylindrowy, 2-suwowy, 24,5 KM, chłodzony wodą[8]
  1. a b c Oleg Kurichin, Wielikolepnaja piatiorka, "Tiechnika mołodioży" nr 3/1989
  2. a b Oleg Kurichin, W sierii tiażołyje, "Tiechnika mołodioży" nr 4/1989
  3. a b c Oleg Kurichin, S markoj «IŻ», "Tiechnika mołodioży" nr 5/1989
  4. Oleg Kurichin, Leningradskij «Kompromiss», "Tiechnika mołodioży" nr 5/1989
  5. a b c d e f Oleg Kurichin, Wozrożdienije marki «IŻ», "Tiechnika mołodioży" nr 3/1999
  6. a b c Oleg Kurichin, Motocikł nowogo pokolenija, "Tiechnika mołodioży" nr 5/1999
  7. a b c d e f g h i j Oleg Kurichin, Iżewskij "Jupiter", "Tiechnika mołodioży" nr 10/1999
  8. a b c Oleg Kurichin, Iżewskij czopper, "Tiechnika mołodioży" nr 10/2001
  9. Strona OAO Iżewskij Motozawod "Aksion-Holding"