Главная страница

Humber Armoured Car Mk III
Ilustracja
Humber Armoured Car Mk III
Dane podstawowe
Państwo  Wielka Brytania
Producent Karrier Motors Ltd.
Typ pojazdu samochód pancerny
Trakcja kołowa
Załoga 4 (3 wersja Mk IV)
Historia
Prototypy 1940
Produkcja 1940-1945
Wycofanie lata 70. XX w.
Egzemplarze 3650
Dane techniczne
Silnik 1 silnik gaźnikowy,4-suwowy, rzędowy, 6-cylindrowy Humber Super Snipe
o mocy 90 KM
Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 136 l
Pancerz spawany z płyt walcowanych
kadłub-przód i bok 14 mm, tył 8 mm, wieża 14 mm
Długość 4,57 m
Szerokość 2,18 m
Wysokość 2,34 m
Prześwit 0,31 m
Masa bojowa: 7 100 kg (7 300 kg Mk IV)
Moc jedn. 12,7 KM/t
Osiągi
Prędkość 74 km/h
Zasięg 320 km (na drodze)
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) bez przygotowania: 90 cm
Rowy (szer.) 106 cm
Kąt podjazdu 28
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 działo kalibru 37 mm (tylko wersja Mk IV).
1 wkm Besa kalibru 15 mm sprzężony z km Besa kal. 7,92 mm.
1 przeciwlotniczy karabin maszynowy Bren kal. 7,7 mm.
1 pm Thompson kal. 11,43 mm
Wyposażenie
1 dwulufowa wyrzutnia granatów dymnych kal. 101,6 mm
Użytkownicy
Wielka Brytania, Kanada, Australia, Polska, Nowa Zelandia, Francja, Belgia, Czechosłowacja

Humber Armoured Carbrytyjski samochód pancerny z okresu II wojny światowej, użytkowany przez wojska państw Wspólnoty Brytyjskiej

Historia

Samochód pancerny Humber powstał w odpowiedzi na zapotrzebowanie armii brytyjskiej na nowy samochód pancerny, mający pełnić podstawową rolę w pułkach kawalerii. Początkowo, do 1941 roku pojazdy tej klasy były oficjalnie klasyfikowane jako lekkie czołgi kołowe – ang. Tank, Light (Wheeled)[1]. Tuż przed II wojną światową armia brytyjska wybrała jako nowy pojazd tej klasy samochód pancerny Guy AC, który zwyciężył w testach porównawczych w 1938 roku. Ponieważ jednak firma Guy Motors miała niewystarczające moce produkcyjne, po wybuchu wojny zaproponowano produkcję samochodów pancernych koncernowi motoryzacyjnemu Rootes Group[1]. Produkcję nowego samochodu, wzorowanego konstrukcyjnie na samochodzie pancernym Guy, podjęła należąca do tego koncernu firma Karrier Motors Ltd. w Luton. Pojazd powstał na podwoziu ciągnika kołowego KT 4 produkowanego przez Karrier na potrzeby Indii, zmodyfikowanym m.in. przez przeniesienie silnika na tył i wzmocnienie zawieszenia. Pancerne kadłuby i wieże dostarczała nadal firma Guy Motors w Wolverhampton, dysponująca specjalnie wykonaną obrotową ramą do spawania kadłubów[2]. Dwa prototypy powstały na początku 1940 r. i po próbach złożono w czerwcu 1940 roku pierwsze zamówienie na 500 pojazdów[1]. Pierwsze seryjne pojazdy pojawiły się na początku 1941 roku. Pierwotnie pojazd był klasyfikowany jako Tank, Light (Wheeled) Mark III (kolejny numer modelu po samochodach Guy i Daimler), lecz od 1941 roku nazwano go Humber Armoured Car (samochód pancerny Humber) – decyzja o oznaczeniu go marką Humber, również wchodzącą w skład Rootes Group, została podjęta dla uniknięcia pomyłek z transporterem gąsienicowym Carrier[1]. W pierwszym modelu Humber AC Mk.I pancerny kadłub i wieża były analogiczne do modelu Guy AC Mk.IA, z drobnymi zmianami[1]. Charakterystyczna dla tego modelu była prostopadłościenna nadbudówka osłaniająca głowę kierowcy. Pierwsze 140 pojazdów borykało się jednak z problemami odnośnie jakości pękających płyt pancernych[2]. W latach 1940-1945 zamówiono 3650 pojazdów wszystkich wersji[2].

AC Humber Mk II w Afryce, 12 pułk lansjerów, 1942 r.

Po wyprodukowaniu 300 pojazdów w wersji Mk I, dalsze pojazdy produkowano w wersji Mk II[2]. Wprowadziła ona kadłub o ulepszonym kształcie, zapewniającym więcej miejsca dla kierowcy i lepszą ochronę przedniej części, a przy tym uproszczenie produkcji – cała przednia górna płyta była w nim nachylona pod jednolitym kątem, bez osobnej nadbudówki kierowcy[3]. Zmodyfikowano także kształt bocznych ścian, które otrzymały jednolite nachylenie w części górnej, z poziomą linią podziału od części dolnej (nachylonej pod ujemnym kątem). Obie wersje miały taką samą dwuosobową niską wieżę o pudełkowatym kształcie. W kolejnej wersji Mk III powiększono nieco wieżę, zwiększając jej obsadę do trzech osób, a załogę samochodu – do czterech. W składzie załogi doszedł radiooperator (poprzednio tę funkcję pełnił dowódca)[1]. Nowa wieża była nieco wyższa i dach w jej przedniej części miał spadek do przodu, a w tylnej – do tyłu[1]. Uzbrojenie we wszystkich modelach I-III stanowił wielkokalibrowy karabin maszynowy 15 mm Besa sprzężony z karabinem maszynowym 7,92 mm Besa. Słabość głównego uzbrojenia przeciw celom opancerzonym doprowadziła do powstania ostatniego, najliczniejszego modelu Mk IV, w którym zamontowano amerykańską armatę 37 mm sprzężoną z karabinem maszynowym 7,92 mm Besa[1]. Załogę zmniejszono w nim ponownie do 3 osób[2].

Eksploatacja

Pierwsze pojazdy skierowano do Afryki w październiku 1941 r. Otrzymały je pułki kawalerii m.in. jako jeden z pierwszych 11 pułk huzarów. Pojazdy wersji Mk III zaczęto przekazywać oddziałom w Afryce od stycznia 1943 r. Problemem Humberów było zbyt słabe uzbrojenie, które nie pozwalało zwalczać pojazdów opancerzonych przeciwnika. Stąd m.in. powstał model Mk IV. Samochody brały udział w działaniach w Afryce oraz w Europie Zachodniej. Pojazdy AC Humber miały na swoim wyposażeniu oddziały brytyjskie, nowozelandzkie, kanadyjskie, australijskie, hinduskie, francuskie, belgijskie, czeskie i polskie. Po wojnie pojazdy znalazły się na służbie niektórych krajów Afryki i Azji, gdzie były używane aż do lat siedemdziesiątych.

W PSZ AC Humber był na wyposażeniu 1 Pułku Rozpoznawczego 1 Dywizji Pancernej. Pierwsze pojazdy wersji Mk II i Mk III dostarczono wraz z samochodami AC Daimler w czerwcu 1942 r. W maju 1943 r. dostarczono pojazdy wersji Mk IV. Na samochodach tych pułk brał udział w ćwiczeniach i strzelaniach bojowych. Według stanu na 18 października 1943 r. (trzy dni przed rozwiązaniem oddziału) w pułku znajdowało się: 30 samochodów pancernych AC Daimler, 60 samochodów pancernych AC Humber Mk IV i 2 Mk III oraz 53 SC Daimler Dingo. Drugą jednostką był 9 Pułk Ułanów Małopolskich będący pułkiem rozpoznawczym 4 Dywizji Piechoty. Podstawowym samochodem na wyposażeniu pułku był samochód Staghound. Pojazdy AC Humber Mk IV były nieliczne. Pojedyncze samochody znalazły się na wyposażeniu dowództwa 1 Dywizji Pancernej oraz ośrodkach szkolnych.

Opis

Konstrukcja samochodów opierała się na ramie prostokątnej. Silnik umieszczony był z tyłu, skrzynia biegów – z przodu. Napęd przenoszony był przez skrzynkę rozdzielczą bliska środka pojazdu na obie sztywne osie, za pośrednictwem mechanizmów różnicowych. Zawieszenie samochodu z przodu i tyłu było na półeliptycznych resorach wzdłużnych, z hydraulicznymi amortyzatorami[1].

Nadwozie pancerne było spawane, mocowane w czterech punktach do ramy[1]. Od wersji Humber Mk II samochody miały unoszoną hydraulicznie pokrywę silnika (z tyłu), z wnętrza pojazdu, aby zapewnić kierowcy widoczność przy jeździe do tyłu[3].

Wersje

  • AC Humber Mk I – wzorowany na AC Guy, silnik większej mocy, część pojazdów przebudowano na pojazdy AA.
  • AC Humber Mk II – zwiększona masa, zmieniona konstrukcja kadłuba.
  • Humber Mk II O.P. – ruchomy opancerzony punkt obserwacyjny oficerów artylerii.
  • Humber 6-pdr SP – lekkie samobieżne działo samobieżne uzbrojone w 1 armatę 6-pounder kalibru 57 mm z automatycznym systemem ładowania Molins, zbudowano tylko prototyp.
  • AC Humber Mk III – powiększono wieżę, zwiększono załogę do 4 osób.
  • AC Humber Mk III R.L. – pojazd dla oficerów pośredniczenia łączności, przebudownao 34 pojazdy.
  • AC Humber Mk IV – samochód uzbrojony w 1 armatę 37 mm, 1 karabin maszynowy Besa kalibru 7,92 mm, 1 karabin maszynowy Bren kalibru 7,7 mm, masa 7,3 t, załoga 3 ludzi, najliczniej produkowana wersja.
  • AC Humber AA – pojazd przeciwlotniczy, zamontowano nową wieżę z czterema karabinami maszynowymi Bren kalibru 7,7 mm, zamówiono 100 pojazdów.
  1. a b c d e f g h i j B.T.White, Armoured cars Guy, Daimler, Humber, A.E.C., AFW Weapons Profile nr 21, Profile Publications, Londyn, 1970.
  2. a b c d e Janusz Magnuski, Wozy bojowe Polskich Sił Zbrojnych 1940-1946, ss.193-197
  3. a b David Fletcher: The Great Tank Scandal: British Armour In The Second World War Part 1, Londyn, HMSO, 1989, ISBN 0 11 290460 2, s.40

Bibliografia

  • Janusz Magnuski Wozy bojowe Polskich Sił Zbrojnych 1940-1946 Wydawnictwo Lampart, Warszawa 1998