Главная страница

{{{nazwa łacińska}}}[1]
{{{zoolog}}}
[[Plik:{{{grafika}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis grafiki}}}]]
{{{opis grafiki}}}
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Synonimy

{{{synonimy}}}

Huajangozaur (Huayangosaurus taibaii) − rodzaj dinozaura z infrarzędu stegozaurów.


Morfologia

Huajangozaur był prymitywnym przedstawicielem stegozaurów[2]. Osiągał 4[3]-4,6 m długości[4]. Jego masę szacuje się na 500 funtów[5]. Czyniło go to jednym z mniejszym przedstawicieli swego infrarzędu[6].

Szeroka[5] czaszka huajangozaura charakteryzowała się licznymi zębami, w tym obecnością zębów przedszczękowych[7] (małych, rosnących ku tyłowi, ząbkowanych, ksztłtem zbliżonych do stożka[8]), bez cingulum[3], które nie występowały u innych stegozaurów (wnioskuje się z tego, że opisywany rodzaj stanowił względem nich takson siostrzany). Kości przedszczękowe nosiły ich 7, szczękowe natomiast od 25 do 30 zębów[7]. Zęby szczękowe stegozaurów oglądane od strony warg cechowały się kształtem mniej więcej trójkątnym, występowały cingula[8]. Nie były do siebie dobrze dopasowane, choć na powierzchni językowej korony jednego z zębów holotypu zauważono ślady tarcia zębem o ząb[8]. Górna krawędź kości zębowej rozwinęła się znacznie gorzej, niż u bardziej zaawansowanych stegozaurów, z boku widać było zęby z wyjątkiem kilku ostatnich[9]. Od innych przedstawicieli swego infrarzędu Huayangosaurus odróżniał się także większym dołem podoczdołowym[7]. Otwory w długiej, smukłej żuchwie o dobrze rozwiniętym wyrostku dziobiastym występowały w obydwu przypadkach[8], u huajangozaura nie osiągały jednak tak dużych rozmiarów, jak choćby u kentrozaura[4]. Z kolei karbowanie, dobrze widoczne od strony "policzków" u huajangozaura i regnozaura, u stegozaura czy kentrozaura jest zredukowane[8]. Pomiędzy os quadratum i os quadratojugale nie znajdował się otwór, spotykany np. u kentrozaura[4]. Istnieje teoria, wedle której samce różniłyby się od samic większymi przypominającymi rogi tworami na głowie[6].

Gad zachował również podłużne rzędy tarczek na tułowiu[7] i skostniałe ścięgna[2], które u Stegosauridae zanikły[7][2]. Występowało 9 kręgów szyjnych[10]. Na ich powierzchniach brzusznych widnieją wzniesienia. Łuk kręgowy 6. kręgu szyjnego opada w kierunku przednim[11]. Szerokość C5, C6, C8 i C9 jest większa, niż ich długość. W toku ewolucji stegozaura stosunek ten będzie się zmieniał na korzyść długości, zwiększy się też ilość kręgów odcinka szyjnego[10]. Dystalna część kości łonowej była rozszerzona[11]. Wyrostek poprzeczny kręgów grzbietowych wznosił się na 60 stopni[4]. Wyrostki trzech kręgów krzyżowych łączyły się z sobą[3]. W sumie odcinek krzyżowy poprzedzało 25 kręgów, w tym 16 grzbietowych[10]. U huajangozaura także występowało poszerzenie kanału kręgowego, mające mieścić "drugi mózg". Można spotkać się z opinią, wedle której miejsce to kontrolowało ruchy tylnych łap i ogona[12]. Jednakże podejrzewa się, że u stegozaurów i zauropodów miejsce to zajmował glikogen, podobnie jak u ptaków[13]. Przednie i tylne łapy nie różniły się zbytnio długością[6].

Huajangozaurze płyty osiągały niewielkie rozmiary, przypominały kolce[9]. Różniły się pomiędzy sobą[3]. Płyty na szyi nie osiągały większych rozmiarów, niż te wyrastające na ogonie[11]. W płytach pokrywających grzbiet zwierzęcia znaleziono jamy mogące mieścić za życia naczynia krwionośne. Brałyby w takim razie udział w termoregulacji albo też zmieniały kolor płyt w celu odstraszenia drapieżnika lub przyciągnięcia partnera[12].

Systematyka

Niektóre z wymienionych obok cech posłużyły do pracowania opublikowanego w 2006 przez Maidment, Wei i Normana kladogramu ukazującego pozycję huajangozaura na drzewie rodowym tyreoforów[2]:



Scutellosaurus




Scelidosaurus





Huayangosaurus





Dacentrurus, Kentrosaurus



Stegosaurus, Hesperosaurus




Tuojiangosaurus






Euoplocephalus



Sauropelta





Z kolei kladogram za Mateus, Maidment & Christiansen, 2008[10] sytuuje czugkingozaura bliżej huajangozaura, niż stegozaura:


Lesothosaurus



Skutellosaurus


Thyreophora

Emausaurus




Scelidosaurus


Eurypoda
Stegosauria


Huayangosaurus



Chungkingosaurus ?



Stegosauridae

Kentrosaurus




Loricatosaurus



Stegosaurus, Dacentrurus, Miragaia





Tuojiangosaurus ?



Paranthodon ?



Gigantspinosaurus ?



Ankylosauria

Euoplocephalus, Gastonia



Sauropelta







Po powtórnym zbadaniu szkieletu huajangozaura okazało się, że nie posiada on pewnych cech uznawanych wcześniej za synapomorfie grupy Stegosauria. Okazały się być one współne jedynie dla rodziny Stegosauridae, w definiowaniu której także odwołano się także do nietypowego dinozaura z Chin. Określono ją bowiem jako zawierającą wszystkie taksony bliżej spokrewnione ze stegozaurem, niż z huajangozaurem[2]. Tego ostatniego umieszcza się nieraz w odrębnej rodzinie Huayangosauridae Dong et al. 1982, zdefiniowanej przez Galtona i Upchurcha w 2004 w analogiczny sposób: wszystkie stegozaury bliżej spokrewnione z Huayangosaurus, niż ze Stegosaurus[14]. Jednak zawierając pojedynczy niższy takson jest ona monotypowa, czyli z punktu widzenia kladystyki zbędna[15]. Z drugiej strony inni naukowcy zaliczają do niej również czungkingozaura[16]. Z uwagi na swoją pozycję huajangozaur może stanowić punkt odniesienia w przypadku nowo odkrytych stegozaurów, stanowiąc grupę zewnętrzną względem Stegosauridae. Umieszczanie go w Huayangosauridae nie przeszkadza określać go jako bazalnego przedstawiciela Stegosauria[11]. Spośród innych stegozaurów z kolei za najprymitywniejszego uważa się opisanego w 2007 Jiangjunosaurus junggarensis[17], choć wykonany 5 lat wcześniej kladogram na podstawie badań 277 rodzajów autorstwa Pisani, Yates, Langer & Benton najbliżej huajangozaura (będącego grupą zewnętrzną względem reszty Stegosauria) sytuował dacentrura[18].


Odkrycie

Czaszkę i fragmenty szkieletu pozaczaszkowego określone później jako holotyp odnaleziono w 1980 i oznaczono jako IVPP V6728. Pochodziła ona z formacja Lower Shaximiao datowanej na środkową jurę, leżącej w Syczuanie w okolicy Zigong (Chińska Republika Ludowa)[7]. Zwierzęciu nadano nazwę rodzajową Huayangosaurus, oznaczającą "jaszczur z Huayang"[5] (Hua Yang to dawna nazwa prowincji Syczuan) Epitet gatunkowy taibaii upamiętnia syczuańskiego poetę Tai Bai[12].

2 lata później w tym samym miejscu natrafiono na pozostałości 3 kolejnych zwierząt, przy czym kości tworzące jeden z tych szkieletów nie oddzieliły się od siebie. Obejmują one także czaszkę. 2 pozostałe osobniki nie zachowały się w tak dobrym stanie: ich szczątki były porozrzucane[7]. W sumie znaleziono 5 pozostałości pozaczaszkowych, w tym kompletny szkielet i czaszkę. Dinozaur zamieszkiwał Azję w batonie i keloweju[4], około 165[5] lub 170 milionów lat temu[6][19]. Jest najlepiej reprezentowanym w zapisie kopalnym stegozaurem swoich czasów, a nawet środkowej jury[4]. Odkrycie huajangozaura podważa hipotezę o europejskim pochodzeniu tyreoforów, czyniąc wschodnią Azję bardziej prawdopodobnym miejscem ich powstania[3].

Behawior i ekologia

Zwierzę żywiło się pokarmem roślinnym[4][5]. Prowadziło spokojny tryb życia[6]. Prawdopodobnie zamieszkiwało lasy[5].

Środkowojurajskie znaleziska dinozaurów z okolicy miasta Zigong tworzą tak zwaną "Shunosaurus fauna" ("faunę szunozaura"). Obfituje ona w zauropody, stegozaury i karnozaury[3]. Szczątki szunozaura znaleziono w pobliżu pozostałości huajangozaura, a także gazozaura (z grypy tetanurów) i janduzaura (z ornitopodów)[20]. Zwierzęta te wchodzą także w skład piętra Dashanpuan, odpowiadającego bajosowi. Charakteryzują je liczne płazy, żółwie, pterozaury, dinozaury (należałoby wymienić tu jeszcze datouzaura słodkowodne małże, małżoraczki, pewne grupy skrzelonogów, poza zwierzętami zaś ramienicowe. Z kolei stegozaurem typowym dla kolejnego piętra o nazwie Tuojiangian jest tuodziengozaur[21].

Huayangosaurus taibaii 20050707 07.jpg
  1. {{{nazwa łacińska}}}, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e Susannah C.R. Maidment, Guanbiao Wei, David B. Norman. Re-description of the postcranial skeleton of the Middle Jurassic stegosaur Huayangosaurus taibaii. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 26 (4), s. 944-956, 2006. The Society of Vertebrate Paleontology. DOI: [944:ROTPSO2.0.CO;2 10.1671/0272-4634(2006)26[944:ROTPSO]2.0.CO;2] (ang.). 
  3. a b c d e f D.Z.T. Zilu, Z. Shi-wu. Note of the Mid-Jurasic Stegosaur from Sichuan Basin, China. „Certebrata Palasiatica”, 1982-01. ISSN 1000-3118.0.1982-01-012 (ang.). 
  4. a b c d e f g Huayangosaurus taibaii [sG [T]] (ang.). DinoData. [dostęp 2010-09-25].
  5. a b c d e f Bob Strauss: Huayangosaurus – Dinosaur Huayangosaurus Characteristics, Behavior and Habitat (ang.). About.com, 2010. [dostęp 2010-09-27].
  6. a b c d e Virginia Schomp: Stegosaurus: And Other Plate-Backed Plant-Eaters. Marshall Cavendish, 2003. ISBN 0761415440, 9780761415442. [dostęp 2010-09-26].
  7. a b c d e f g Paul C. Sereno, Dong Zhimin. The skull of the basal stegosaur Huayangosaurus taibaii and a cladistic diagnosis of Stegosauria. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 12 (3), s. 318-343, 1992-09. JSTOR. The Society of Vertebrate Paleontology (ang.). 
  8. a b c d e Paul M. Barret: Tooth Wear and Possible Jaw Action of Scelidosaurus harrisonii Owen add Review of Feeding Mechanisms in Other Thyreophoran Dinosaurs. W: Kenneth Carpenter: The armored dinosaurs. Indiana University Press, 2001, s. 36-38. [dostęp 2010-09-25].
  9. a b Stephen A. Czerkas: The Beaked Jaws of Stegosaurs and Their Implications for Other Ornitischians. W: David D. Gillette: Vertebrate paleontology in Utah. Utah Geological Survey, 1999, s. 145. ISBN 1-55791-634-9.
  10. a b c d Octávio Mateus, Susannah C.R Maidment. A new long-necked ‘sauropod-mimic’ stegosaur and the evolution of the plated dinosaurs. „Proceedings of the Royal Society”, 2008-12-19. DOI: 10.1098/rspb.2008.1909. ISSN 1471-2954 (ang.). 
  11. a b c d Kenneth Carpenter, Clifford A. Miles, Karen Cloward: New Primitive Stegosaur from the Morrison Formation, Wyoming. W: Kenneth Carpenter: The armored dinosaurs. Indiana University Press, 2001, s. 55. [dostęp 2010-09-25].
  12. a b c Huayangosaurus taibaii - Australian Museum (ang.). Australian Museum. [dostęp 2010-09-27].
  13. Emily B. Giffin. Gross spinal anatomy and limb use in living and fossil reptiles. „Paleobiology”. 16 (4), s. 448, 1990. JSTOR. Paleontological Society (ang.). 
  14. David B. Norman, Paul M. Barrett, Paul Upchurch. Systematics and phylogeny of Stegosauria (Dinosauria: Ornithischia). „Systematic Palaentology”. DOI: 10.1017/S1477201908002459 (ang.). 
  15. Paul Sereno: Taxon Search : View Taxon Details (ang.). 2005. [dostęp 2010-09-25].
  16. A.O. Averianov, S.A. Krasnolutskii. Stegosaur remains from the Middle Jurassic of West Siberia. „Proceedings of the Zoological Institute RAS”. 313 (2), s. 166, 2009 (ang.). 
  17. Jia Chengkai, Catherine A. Foster, Xu Xing, James M. Clark. The First Stegosaur (Dinosauria, Ornithischia) from the Upper Jurassic Shishugou Formation of Xinjiang, China. „Acta Geologica Sinica”. 81 (3), 2007 (ang.). 
  18. D. Pisani, A.M. Yates, M.C. Langer & M.J. Benton. A genus-level supertree of the Dinosauria. „Preceedings of the Royal Society”. 269, s. 915-921, 2002-05. DOI: 10.1098/rspb.2001.1942 (ang.). 
  19. Don Lessem, John Bindon: Armored Dinosaurs. Lerner Publications, 2004, s. 8.
  20. Sankar Chatterjee, Zhong Zheng. Cranial anatomy of Shunosaurus, a basal sauropod dinosaur from the Middle Jurassic of China. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 136 (1), s. 145, 2002-08. WIlej Online Library. DOI: 10.1046/j.1096-3642.2002.00037.x (ang.). 
  21. Spencer G. Lucas. Global Jurassic tetrapod biochronology. „Global Jurassic tetrapod biochronology”. s. 101-102 (ang.).