Главная страница

Heloderma meksykańska
{{{nazwa łacińska}}}[1]
Wiegmann, 1829
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd lepidozaury
Rząd łuskonośne
Rodzina helodermowate
Rodzaj Heloderma
Gatunek heloderma meksykańska
Synonimy

{{{synonimy}}}

Podgatunki
  • Heloderma horridum alvarezi
  • Heloderma horridum charlesbogerti
  • Heloderma horridum exasperatum
  • Heloderma horridum horridum
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Heloderma meksykańska

Heloderma meksykańska (Heloderma horridum) – gatunek dużej jaszczurki zaliczanej do rodziny helodermowatych (Helodermatidae). Jedyna, oprócz helodermy arizońskiej i kilku waranów, jadowita jaszczurka na świecie.

Morfologia

Heloderma meksykańska to duża jaszczurka, osiągająca długość 76–90 cm i masę do 4 kg[3]. Jest ubarwiona ciemnogranatowo z wieloma nieregularnymi pomarańczowożółtymi plamami. Ma dużą, masywną głowę z małymi oczami, krótkie, szeroko rozstawione nogi, zakończone potężnymi pazurami i gruby, charakterystyczny dla pustynnych jaszczurek ogon, będący magazynem tłuszczu (nie występuje u niej zjawisko autotomii). Jej skóra jest twarda i szorstka, pokryta dużymi, ziarnistymi łuskami[4].

Klasyfikacja

Helodermy należą do odrębnej, bardzo nielicznej dziś rodziny jadowitych jaszczurek Helodermatidae, która 40–30 milionów lat temu obejmowała wiele gatunków, szeroko rozprzestrzenionych na kontynencie amerykańskim, czego dowodzą skamieniałości znalezione w stanie Kolorado w Stanach Zjednoczonych[4].

Etologia

Aktywność heloderm meksykańskich jest związana z rytmem życia pustyni – wczesną wiosną odbywają one gody, po nadejściu lata estywują, a budzą się podczas lipcowych lub sierpniowych obfitych opadów deszczu i rozkwitu roślinności[5]. Dzień spędzają przeważnie w norach bądź jamach, które wykopują same lub zajmują już gotowe. Uaktywniają się o zmierzchu i prowadzą nocny tryb życia, kiedy to polują na duże owady, drobne ssaki i ptaki. Ponieważ helodermy są dość powolne, żywią się zwierzętami wolniejszymi od nich samych, bądź niezdolnymi do ucieczki – jak choćby pisklęta oraz jaja ptaków gniazdujących na ziemi. Głównym zmysłem, którym posługują się podczas polowania, jest węch. Wrażenia węchowe odbierają za pomocą rozdwojonego języka, skąd docierają one do niezwykle czułego narządu Jacobsona, mieszczącego się w głębi podniebienia[4].

Helodermy nie potrafią się wspinać, jednak dość dobrze pływają. Pokarm zdobywają nieregularnie i często poszczą przez długi czas, korzystając z zapasów tłuszczu zgromadzonych w ogonie[4].

Rozmnażanie

Gody i kopulacja odbywają się wiosną. Po zakończeniu okresu godowego, pod koniec wiosny, samica składa do uprzednio wykopanej jamy przeważnie około 10 jaj (od dwóch do trzydziestu)[6], z których po upływie miesiąca wykluwają się młode jaszczurki, blisko 20-centymetrowej długości. Od urodzenia są one jadowite[5]. Ponieważ młode helodermy są widywane bardzo rzadko (w ostatnich czterdziestu latach dokonano jednej obserwacji młodocianej helodermy na wolności) przypuszcza się, że przez pierwsze dwa lub trzy lata prowadzą one podziemny tryb życia[7].

Jad

Aparat jadowy helodermy, podobnie jak u węży, składa się z parzystych gruczołów jadowych, będących przekształconymi śliniankami, oraz zębów. W odróżnieniu jednak od węży, gruczoły jadowe tych jaszczurek zlokalizowane są na żuchwie. Mają one wiele rowkowanych zębów jadowych – 6–11 na żuchwie i 8–10 na szczęce. Ujścia gruczołów jadowych są oddalone od zębów, więc by jad wpłynął do ran ofiary heloderma musi długo trzymać ją w szczękach. Często też przekrzywia głowę na boki lub przewraca się na plecy, co ułatwia spłynięcie jadu[4].

Ukąszenie tych jaszczurek, ze względu na dużą siłę szczęk, jest bardzo bolesne. Jad – zawierający neurotoksyny – przenikając do rany wywołuje ból i obrzęk ukąszonego miejsca oraz wywołuje objawy ogólne, takie jak bladość, zwiększona potliwość, zawroty głowy, uczucie osłabienia i zmęczenia, omdlenia i drgawki[8]. Nie występują nudności i wymioty. Dolegliwości związane z ukąszeniem mogą utrzymywać się nawet przez 5 miesięcy[9]. Jaszczurki te są odporne na swój jad[4][5].

Helodermy są bardzo spokojnymi jaszczurkami, a do przypadków ugryzień dochodzi najczęściej przy próbach łapania lub drażnieniu – w przeważającej większości zwierząt trzymanych w niewoli[4].

  1. {{{nazwa łacińska}}}, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. id}}} {{{nazwa łacińska}}}. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Nichol Stout: Heloderma horridum (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 22 lutego 2009].
  4. a b c d e f g Wacław Jaroniewski: Gady jadowite. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1973, s. 69–71.
  5. a b c Andrzej Jabłoński: Jadowite płazy i gady. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1994, s. 34–35. ISBN 83-7023-149-7.
  6. Steven Angeli. Beaded Dragon. „Reptile Care”. 9 (1), s. 36–39, 2005 (ang.). 
  7. Protecting the Guatemalan Beaded Lizard (ang.). The Nature Conservancy. [dostęp 10 grudnia 2008].
  8. Przypadki zgonu po ukąszeniu heloderm notuje się tylko w nielicznych przypadkach.
  9. Maria Phisalix: Animaux venimeux et venins. T. 2. Paryż: Masson et Cie, 1922.

Szablon:Link GA