Главная страница

Hella (ros. Гелла, Giełła) – postać z powieści Michaiła Bułhakowa Mistrz i Małgorzata, należąca do świty Wolanda kobieta-wampir. Hella jest wiedźmą o rudych włosach i zielonych oczach, ma czerwoną bliznę na szyi. W powieści najczęściej występuje naga, jako pokojówka Wolanda ubrana tylko w koronkowy fartuszek.

Imię bohaterki pochodzi z tradycji greckiej, a pierwowzorem tej postaci była prawdopodobnie szwagierka Bułhakowa – Olga Bokszanska. Hella kilka razy pojawia się na kartach powieści, m.in. powodując przemianę Warionuchy w wampira, usiłując zamordować Rimskiego, jako pokojówka Wolanda w mieszkaniu przy ul. Sadowej oraz usługując Szatanowi i Małgorzacie podczas Balu Wiosennej Pełni i kolacji po jego zakończeniu. Nie została uwzględniona w ostatnim rozdziale Mistrza i Małgorzaty i nie dostąpiła przebaczenia.

Imię i pierwowzór bohaterki

Diana Ekwarnidze w roli Helli

Imię Hella Bułhakow prawdopodobnie zaczerpnął z tradycji greckiej[1]. Według Słownika encyklopedycznego Brockhausa i Efrona imieniem tym nazywano na wyspie Lesbos zmarłe dziewczęta, które po śmierci stawały się wampirami[2].

Istnieje przypuszczenie, że pierwowzorem Helli była rodzona siostra Jeleny Szyłowskiej, trzeciej żony Bułhakowa – Olga Siergiejewna Bokszanska – osobista sekretarka Władimira Iwanowicza Niemirowicza-Danczenka, założyciela Moskiewskiego Akademickiego Teatru Artystycznego. Zwolennicy tej teorii wskazują, że Niemirowicz-Danczenko był prawdopodobnym pierwowzorem Warionuchy, a jedyną kobietą w otoczeniu dyrektora MChATu była właśnie Bokszanska. Bułhakow odwrócił w powieści rzeczywistość teatralną, w hierarchii stawiając Hellę wyżej od Warionuchy.

Według krytyka literackiego, Alfreda Barkowa, który przeprowadził analogię między Powieścią teatralną a Mistrzem i Małgorzatą, kolejnym argumentem na potwierdzenie tezy, iż osoba Bokszanskiej posłużyła do stworzenia kreacji Helli, była obecność w obu powieściach maszyny do pisania. Siostra żony Bułhakowa zainspirowała pisarza do stworzenia bohaterki Powieści teatralnej – Poliksieny Wasiljewnej Toropieckiej, która sprawnie pisała na maszynie. Wcześniej, gdy powstawało dzieło Mistrz i Małgorzata, jej osoba mogła przyczynić się do stworzenia Helli[3].

Hella w powieści

Hella jest piękną rudą wiedźmą o zielonych oczach. Na szyi ma bliznę, która świadczy o tym, że jest wampirzycą. Potrafi latać. W powieści pojawia się kilkakrotnie. Podczas urządzonego przez Wolanda pokazu czarnej magii w rozdziale Czarna magia oraz jak ją zdemaskowano bierze udział w przedstawieniu: otwiera sklep odzieżowy, do którego po francusku zaprasza damską część widowni, przy czym widzowie rozumieją jej mowę. W części, zatytułowanej Wieści z Jałty za podawanie kłamstw przez telefon zamienia Iwana Sawieljewicza Warionuchę, administratora teatru "Variétés", w wampira. W rozdziale Chwała kogutowi! wspólnie z Warionuchą po zakończeniu seansu czarnej magii usiłuje dokonać zamachu na dyrektora finansowego teatru, Grigorija Daniłowicza Rimskiego. Usługuje Wolandowi, w części Pechowi goście przyjmuje kapelusze od odwiedzających mieszkanie na ul. Sadowej 302-bis, gdzie przebywa świta. Po mieszkaniu Hella paraduje ubrana jedynie w fartuszek i czepek pokojówki. Przed Balem Wiosennej Pełni, w rozdziale Przy świecach, smaruje Wolandowi maścią kolano. W części Wielki bal u Szatana pomaga Małgorzacie podczas przebierania. Po zakończeniu balu, w rozdziale Wydobycie Mistrza, bierze udział w kolacji i przekomarza się z Behemotem. Asystuje mu przy wydaniu zaświadczenia dla Nikołaja Iwanowicza o tym, że spędził noc na balu u Szatana, odprowadza gości.

Wampiryzm Helli

W opisie sceny zamachu na Rimskiego na ciele Helli były widoczne ślady rozkładu. Jej przedostanie się do gabinetu dyrektora finansowego spowodowało, że powietrze przybrało zapach piwnicy. Przypuszczalnie przy opisie tej sceny Bułhakow nawiązał do fragmentu powieści Biała gwardia: Nikołka Turbin w kostnicy wpatrywał się w ciało pięknej martwej kobiety z czerwoną blizną na szyi. Podobną bliznę miała mieć Małgorzata z dramatu Faust Johanna Wolfganga von Goethego. Charakterystyczne cmokanie i zgrzytanie zębami mogło zostać zapożyczone z opowiadania Aleksego Tołstoja Wampir, także przemiana Warionuchy w wampira jest podobna do sceny przemiany bohatera Wampira: Hella całuje administratora teatru.

Do opuszczenia gabinetu Rimskiego Hellę zmusił śpiew koguta. Jest to związane z wierzeniami przedchrześcijańskimi. Kogut był zwiastunem nadchodzącego świtu, przed którym wszystkie złe siły uciekały[1].

Rola Helli w powieści

Plik:Bulgakov.jpg
Michał Bułhakow – twórca postaci

Hella została wprowadzona do powieści w momencie, gdy Warionusze udaje się za pomocą telegrafu odkryć miejsce przebywania Stiepana Bogdanowicza Lichodiejewa, dyrektora teatru "Variétés". Dyrektor finansowy rozpoczął dochodzenie w sprawie ustalenia tożsamości tajemniczego konsultanta czarnej magii Wolanda. Aby powstrzymać Warionuchę, Hella zamieniła go w wampira[4].

Bohaterka należy trzyosobowej grupy postaci: Niza – Hella – Natasza. Takich grup, łączących postacie z trzech światów: Jeruszalaim – świat magii – Moskwa, jest w powieści pięć. W wątku jeruszalaimskim Niza pełni rolę tajnego agenta i na rozkaz Afraniusza zwabia Judę z Kiriatu w pułapkę. Natasza w wątku moskiewskim usługuje Małgorzacie i zabiera przemienionego w wieprza Nikołaja Iwanowicza do magicznego świata na Bal Wiosennej Pełni. Hella natomiast na rozkaz Korowiowa-Fagota zaprasza barona Meigela na bal u Szatana, na którym zostaje zastrzelony przez Azazella[5].

Hella ma trzy oblicza: jest sługą Wolanda, asystentką w sklepie podczas przedstawienia teatralnego oraz wampirem. Oblicza bohaterki łączy wspólna cecha. Hella jest narzędziem Wolanda do wymierzenia kary. Hella-służąca karze skąpego Andrzeja Fokicza Sokowa, bufetowego teatru "Variétés", który przyszedł ze skargą do mieszkania na Sadowej 302-bis. Został skrytykowany za serwowanie w bufecie nieświeżych dań. Powrócił do mieszkania jeszcze raz, gdyż zapomniał o zabraniu kapelusza. Hella podała mu nakrycie głowy, które przemieniło się w kota. Hella-ekspedientka zamienia w sklepie stare damskie ubrania na nowe. W konsekwencji damska część widowni naraża się na wstyd, ponieważ magiczne kreacje po wyjściu z teatru znikają. Hella-wampir występuje dwa razy, wymierzając karę Warionusze i Rimskiemu. Administrator teatru został przemieniony w wampira za zbytnią ciekawość i kłamstwa. Rimski natomiast dostał wyrok za swoje plany. Chciał wykręcić się od odpowiedzialności za skutki pokazu seansu czarnej magii w teatrze "Variétés" i obarczyć całą winą dyrektora instytucji, Stiepana Bogdanowicza Lichodiejewa, telepotrowanego do Jałty[6].

Hella nie bierze udziału w ostatniej scenie Mistrza i Małgorzaty. Trzecia żona Bułhakowa, Jelena Szyłowska, przypuszczała, że Bułhakow nie zdążył ukończyć wątku przebaczenia[1]. Wcześniejsza redakcja tekstu dzieła uwzględniała jednak Hellę w zakończeniu:

Noc otuliła Hellę płaszczem, także nie było widać nic, oprócz trzymającej wodze białej dłoni. Hella, lecąca w noc, leciała jak noc[3].

Możliwe, że pisarz celowo nie włączył bohaterki do ostatniego rozdziału, ponieważ była jedynie sługą, wampirem, złą siłą, która należy do niższej kategorii mocy nieczystych. Hella nie mogła zmienić swojej natury po balu u Szatana. W noc przebaczenia stała się prawdopodobnie na powrót martwą dziewczyną. Możliwe także, że Hella po spełnieniu swoich zadań przestała być potrzebna i została oddalona przez Wolanda[1].

Zdaniem krytyka Borisa Pilniaka Hella nie pojawiła się w ostatnim rozdziale powieści, aby nie naruszyć logicznego układu, który nawiązuje do Apokalipsy św. Jana. W rozdziale Na Worobiowych Górach świta Wolanda składa się z sześciu osób: Mistrza i Małgorzaty oraz czterech rycerzy – Wolanda, Korowiowa, Behemota i Azazella, którzy przyjęli swoje prawdziwe oblicze. Bułhakow mógł odnieść się w ten sposób do czterech jeźdźców, których pojawienie się na Ziemi będzie zapowiedzią zbliżenia końca świata. Również gwizd Korowiowa i Behemota nawiązuje do trąb jeźdźców Apokalipsy[7].

  1. a b c d Гелла, w: Булгаковская энциклопедия. [dostęp: 2010-07-30].
  2. Н. О., Чародейство, w: Энциклопедический Словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона. [dostęp: 2010-07-30].
  3. a b А. Барков, Роман Михаила Булгакова Мастер и Маргарита: альтернативное прочтение, Rozdz. 33, Рыжая ведьма за пишущей машинкой, [dostęp: 2010-08-31].
  4. Сюжет, w: Master&Margarita. [dostęp: 2010-09-02].
  5. "Мастер и Маргарита", w: Булгаковская энциклопедия, Cz. 6, [dostęp: 2010-09-02].
  6. Высший суд как основная функция "сил зла" в идейно-художественной системе романа, s. 89-92. [dostęp: 2010-09-06].
  7. Б. А. Пильняк, "Люди как люди" в романе "Мастер и Маргарита", Cz. 2, Поэтика заглавия. Жанр. "Мастер и Маргарита" как двойной роман, [dostęp: 2010-09-02].

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

Szablon:Bibliografia stop