Главная страница

Hawker Sea Hawk
Ilustracja
Hawker Sea Hawk FGA.6
Dane podstawowe
Państwo  Wielka Brytania
Producent Hawker Aircraft,
Armstrong Whitworth Aircraft
Typ pokładowy samolot myśliwsko-bombowy
Konstrukcja metalowa
Załoga 1
Dane techniczne
Napęd 1 silnik turboodrzutowy Rolls-Royce Nene 101 lub 103
Ciąg 2268 kg (Mk.1 - 4)
2359 kg (Mk.5 - 6)
Wymiary
Rozpiętość 11,89 m
Długość 12,09 m
Wysokość 2,64 m
Powierzchnia nośna 25,83 m²
Masa
Własna 4672 kg
Startowa 6895 kg
Paliwa 1796 l
Osiągi
Prędkość maks. 945 km/h (Mk.6)
Pułap praktyczny 13 565 m
Zasięg 1287 km (dodatkowe zbiorniki paliwa)
Dane operacyjne
Uzbrojenie
4 działka 20 mm
bomby o masie do 908 kg (4 po 227 kg) lub
wyrzutnie 20 niekierowanych pocisków rakietowych 76 mm
Użytkownicy
Wielka Brytania, Indie, Holandia, RFN

Hawker Sea Hawkbrytyjski odrzutowy pokładowy samolot myśliwsko-bombowy z lat 50., skonstruowany w wytwórni Hawker Aircraft.

Historia

Firma Hawker, będąca jednym z głównych producentów myśliwców brytyjskich z czasów II wojny światowej, rozpoczęła projektowanie swojego pierwszego myśliwca odrzutowego jeszcze pod koniec wojny, z własnej inicjatywy. Początkowo za punkt wyjścia wzięto klasyczny myśliwiec Hawker Sea Fury, tworząc w listopadzie 1944 projekt P.1035, z takimi samymi eliptycznymi skrzydłami, kabiną wysuniętą do przodu i silnikiem pośrodku kadłuba z bocznymi chwytami powietrza i długą dyszą wylotową pod usterzeniem[1]. Nie wyszedł on poza stadium projektu, lecz został następnie przeprojektowany pod oznaczeniem P.1040. Napęd nadal stanowił pojedynczy silnik turboodrzutowy ze sprężarką odśrodkową Rolls-Royce Nene, umieszczony pośrodku kadłuba, z dwoma chwytami powietrza u nasady skrzydeł, lecz nietypowo rozwiązano dyszę wylotową – rozdwajającą się po obu bokach kadłuba, w przykadłubowej części krawędzi spływu skrzydeł. Uniknięto przez to strat energii w długiej dyszy[2]. Umożliwiło to także zastosowanie wydłużonego kadłuba za silnikiem odrzutowym, mieszczącego zbiorniki paliwa, co z kolei pozwoliło na zastosowanie cieńszych skrzydeł pozbawionych zbiorników[1]. Skrzydła o obrysie eliptycznym zostały zastąpione przez proste trapezowe. Zastosowano też, po raz pierwszy w konstrukcjach Hawkera, trójkołowe podwozie[1].

Samolot był przewidywany jako myśliwiec przechwytujący dla lotnictwa brytyjskiego (Royal Air Force)[3], które jednak ostatecznie nie wyraziło nim zainteresowania, w obliczu zbliżającego się końca wojny i posiadania myśliwców odrzutowych Gloster Meteor i de Havilland Vampire. W styczniu 1946 Hawker zaproponował samolot jako myśliwiec pokładowy dla lotnictwa marynarki wojennej (Fleet Air Arm). Sztab Morski dostrzegł potencjał samolotu i zlecił budowę prototypu P.1040, dwóch dalszych w wersji morskiej według specyfikacji N.7/46 z maja 1946, oraz płatowca do prób statycznych[4]. Prototyp P.1040 (nr VP401) został oblatany 2 września 1947[4].

Prototyp wersji morskiej (VP413), uzbrojony i wyposażony m.in. w składane skrzydła i hak do lądowania, został oblatany 3 września 1948, a w kwietniu 1949 rozpoczęto jego próby na lotniskowcu HMS "Illustrious"[5]. Na skutek prób zwiększono rozpiętość o 76,2 cm[5]. Pierwszy prototyp VP401 został w listopadzie 1950 przebudowany dla eksperymentów z pomocniczym silnikiem rakietowym AS Snarler w ogonie, dla przyspieszenia wznoszenia, otrzymując nowe oznaczenie projektu P.1072[6].

Produkcja seryjna i wersje

22 listopada 1949 Marynarka zamówiła pierwsze 151 samolotów, które zgodnie z tradycją nazewnictwa myśliwców lądowych adaptowanych dla lotnictwa morskiego, otrzymały nazwę Sea Hawk (pol. morski jastrząb)[5]. Pierwszym modelem produkcyjnym był Sea Hawk F.Mk 1 (w skrócie F.1, gdzie F oznaczało fighter - myśliwiec, a Mk - mark - model). Ich wdrożenie do produkcji jednak się przeciągało, zwłaszcza, że priorytetowym projektem Hawkera był w tym czasie Hawker Hunter. Pierwszy produkcyjny Sea Hawk wzleciał 14 listopada 1951, kolejny w lutym[7]. Część samolotów pierwszej serii została jednak użyta do różnych prób i do służby weszły one dopiero w 1953[8].

Z uwagi na przeciążenie macierzystych zakładów produkcją i rozwojem samolotu Hunter, jedynie 35 samolotów Sea Hawk zostało zbudowanych w zakładach Hawkera w Kingston, a produkcja i rozwój Sea Hawka została w 1952 roku przeniesiona do fabryki Armstrong Whitworth Aircraft w Baginton koło Coventry, należącej do grupy Hawker Siddeley. Finalny montaż i oblot miał miejsce w Bitteswell[7]. Do końca 1953 roku powstało tam dalsze 60 samolotów F.1[8]. Między styczniem a marcem 1954 roku wyprodukowano następnie 40 samolotów nieco ulepszonego wariantu F.Mk 2, w którym zastosowano wspomaganie lotek[9].

W chwili rozpoczęcia eksploatacji, osiągi samolotu już nie były najlepsze jak na myśliwiec, dlatego zdecydowano dostosować samolot do roli myśliwsko-bombowej. Najliczniej zbudowany wariant FB.Mk 3 (Fighter-Bomber Mark 3) miał możliwość przenoszenia dwóch bomb po 227 kg pod stałymi częściami skrzydeł, zamiast dodatkowych 409-litrowych zbiorników paliwa[9]. Wyprodukowano ich 116[10], między marcem a wrześniem 1954[11]. Prowadzono przy tym próby czterech węzłów podwieszeń, wprowadzonych dopiero w kolejnej wersji FGA.Mk 4 (Fighter Ground Attack). Wyprodukowano ich 97, między sierpniem 1954 a marcem 1955[11]. Wariant ten posiadał wzmocnioną konstrukcję skrzydeł, dostosowaną do przenoszenia uzbrojenia podwieszanego ub dodatkowych zbiorników paliwa na czterech węzłach podwieszeń (maksymalnie cztery bomby po 227 kg albo 20 niekierowanych pocisków rakietowych 76 mm)[11].

Ostatnie warianty dla marynarki brytyjskiej powstały przez modernizację samolotów FB.3 i FGA.4, polegającą na zastosowaniu nieco mocniejszego silnika Rolls-Royce Nene 103. Prędkość maksymalna nie uległa zwiększeniu, lecz dzięki ciągowi większemu o 4% polepszyły się charakterystyki na małych prędkościach oraz przy starcie[12]. Ponad 40 samolotów FB.3 przebudowano na wersję FGA.Mk 5, a ponad 76 FGA.4 na FGA.Mk 6 (brak dokładnych danych)[13]. Zbudowano ponadto 86 nowych FGA.Mk 6 między marcem 1955 a styczniem 1956[11]. Ostatnie 14 samolotów FGA.6 zbudowano pomiędzy styczniem a lipcem 1961 na zamówienie Indii[14]

Oprócz marynarki brytyjskiej, produkowano wersję eksportową FGA.Mk 50 jako pokładowy samolot myśliwsko-bombowy dla marynarki holenderskiej, sfinansowane z funduszy NATO. Od brytyjskich FGA.6 różniły się radiostacją VHF Philips, z krótką płetwową anteną na grzbiecie kadłuba[15]. Zbudowano 22 samoloty, dostarczone między lipcem 1957 a styczniem 1958[16]. W 1959 roku przystosowano je do przenoszenia dwóch pocisków powietrze-powietrze naprowadzanych na podczerwień Philco Sidewinder IA[16]. Samolotem zainteresowała się także marynarka Niemiec Zachodnich (Bundesmarine), mimo nieposiadania lotniskowców, dla użycia z baz lądowych. Dla Niemiec zbudowano ostatnie warianty: Sea Hawk Mk 100 i Mk 101. Mk. 100 był odpowiednikiem zasadniczej wersji myśliwsko-bombowej, a Mk. 101 był wersją rozpoznania morskiego, przystosowaną do działań w trudnych warunkach atmosferycznych dzięki przenoszeniu zasobnika z radarem Ekco 38B pod wewnętrznym prawoskrzydłowym pylonem[17]. Wersje te odróżniały się ponadto wyższym statecznikiem, o większej o 12% powierzchni. Zbudowano po 34 samoloty obu wersji, dostarczone między lutym 1958 a kwietniem 1959[17]. Sea Hawki Mk. 100 zostały później również dostosowane do pocisków Sidewinder[17].

Służba

Na wyposażenie lotnictwa marynarki brytyjskiej samoloty Sea Hawk weszły od marca 1953 roku, zaczynając od 806. Dywizjonu Ace of Diamonds. Jeszcze w tym roku samoloty te wzięły udział w rewii floty w Spitehead 15 czerwca z okazji koronacji królowej Elżbiety II, a następnie w próbach przydatności skośnego pokładu na amerykańskim lotniskowcu USS "Antietam"[18]. W lutym 1954 roku 806. Dywizjon został zaokrętowany na lotniskowiec HMS "Eagle". Sea Hawki w wersjach czysto myśliwskich F.1 i F.2 otrzymały też dywizjony 804, 898, 802, 807, lecz do połowy 1955 roku wycofano je z jednostek operacyjnych i przeznaczono do szkolenia[19].

Zasadniczym wariantem samolotu w marynarce brytyjskiej stał się myśliwsko-bombowy, poczynając od wersji FB.3, która weszła do służby w lipcu 1954 roku w dywizjonie 806 na lotniskowcu HMS "Centaur"[13]. Pod koniec 1954 roku wszedł do użytku wariant FGA.4, a w połowie 1955 roku – FGA.5 i FGA.6 z silnikiem Nene 103[13].

Brytyjskie Sea Hawki brały udział w walkach podczas anglo-francusko-izraelskiej agresji na Egipt, począwszy od 1 listopada 1956. Do ataków na egipskie pozycje i lotniska używano Sea Hawków z lotniskowców "Eagle" (dywizjony 897 i 899), "Albion" (800 i 802) i "Bulwark" (804 i 810)[20]. Drugim i ostatnim ich użyciem bojowym były uderzenia samolotów z 801. Dywizjonu z lotniskowca "Centaur" na rebelianckie plemiona w kwietniu 1960 roku w rejonie Adenu, w ramach operacji Damon[21].

Od połowy 1958 roku Sea Hawki zaczęły być zastępowane w jednostkach liniowych przez Supermarine Scimitar. Ostatecznie wycofano je z jednostek liniowych wraz z rozwiązaniem 806. Dywizjonu 15 grudnia 1960[22]. Do 1969 roku wykorzystywano je jeszcze do celów pomocniczych, m.in. przez jednostkę Fleet Requirements Unit (FRU), głównie do szkolenia obsług radarów (jej samoloty malowane były na czarno i pilotowane przez cywilnych pilotów na zlecenie Marynarki[23].

Dwadzieścia dwa holenderskie Sea Hawki FGA.Mk 50 służyły od 1957 roku w 860. Dywizjonie na lotniskowcu "Karel Doorman" oraz w 3. Dywizjonie Szkolnym w Valkenburg[16]. Nosiły numery taktycznie F-50 do F-71, następnie 111 do 131 (F-53 został rozbity)[13]. Wycofano je pod koniec 1964 roku[16].

W RFN Sea Hawków w wersjach Mk 100 i Mk 101 używano od 1958 roku. Większość została zmontowana i była serwisowana w zakładach Focke-Wulf w Bremie[17]. Używane były w dwóch dywizjonach (Marinefliegergruppe) Mfg-1 i Mfg-2 do czasu zastąpienia przez F-104G Starfighter w 1965[17].

Od 1960 roku Sea Hawków, w większości "z drugiej ręki", używały także Indie, dla lotniskowca INS "Vikrant". Początkowo dostarczono z Wielkiej Brytanii 9 używanych samolotów wersji FB.3, doprowadzonych do standardu FGA.6, następnie 7 dalszych i w latach 1963-65 jeszcze 16 samolotów FGA.6[14]. Zakupiono też w 1961 roku 14 nowo zbudowanych samolotów FGA.6. Dalsze kilka płatowców dostarczono na części lub do szkolenia naziemnego. Wreszcie, w 1966 roku Indie zakupiły 10 niemieckich samolotów Mk. 100 i 18 Mk. 101[14]. Głównym użytkownikiem był 300. Dywizjon, operujący od 1961 z lotniskowca "Vikrant". Używał ich także dywizjon 551, bazujący m.in. w Goa. Samolotów 300. Dywizjonu używano bojowo do ataków na cele pakistańskie podczas wojny z Pakistanem w 1965 i w 1971 roku[24]. W latach 70. w służbie było wciąż ok. 50 samolotów, wycofanych do 1984 roku[14].

  1. a b c Mason 1966 ↓, s. 3.
  2. Buttler 2002 ↓, s. 2.
  3. Post-war Carrier Aircraft, War Machine 55
  4. a b Mason 1966 ↓, s. 4.
  5. a b c Mason 1966 ↓, s. 5.
  6. Buttler 2002 ↓, s. 12.
  7. a b Buttler 2002 ↓, s. 14-15.
  8. a b Mason 1966 ↓, s. 6.
  9. a b Buttler 2002 ↓, s. 23.
  10. Mason 1966 ↓, s. 6,9.
  11. a b c d Buttler 2002 ↓, s. 23-24.
  12. Mason 1966 ↓, s. 7-8.
  13. a b c d Buttler 2002 ↓, s. 28.
  14. a b c d Buttler 2002 ↓, s. 37.
  15. Mason 1966 ↓, s. 9-10.
  16. a b c d Buttler 2002 ↓, s. 34.
  17. a b c d e Buttler 2002 ↓, s. 36-37.
  18. Buttler 2002 ↓, s. 25.
  19. Buttler 2002 ↓, s. 27-28.
  20. Buttler 2002 ↓, s. 30.
  21. Buttler 2002 ↓, s. 33.
  22. Buttler 2002 ↓, s. 28-29.
  23. Buttler 2002 ↓, s. 29-30.
  24. Buttler 2002 ↓, s. 40.

Bibliografia

  • Post-war Carrier Aircraft. „War Machine”. Vol.5, Issue 55, s. 1085, 1984. Londyn: Orbis Publishing (ang.). 
  • Francis K. Mason: The Hawker Sea Hawk. Profile Publications, 1966, seria: Profile. No.71. (ang.)
  • Tony Buttler: Hawker Sea Hawk. Hall Park Books, 2000, seria: Warpaint. No.29. (ang.)