Главная страница

Hatsuse[a]
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa okręt liniowy, przeddrednot
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Armstrong, Elswick
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 10 stycznia 1898[1]
Wodowanie 27 czerwca 1899[1]
 Nippon Kaigun
Wejście do służby 18 stycznia 1901[1]
Los okrętu zatonął na minie 14 maja 1904[2]
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 14 850 t (standardowa), 15 453 t (pełna)
Długość 133,59 m
Szerokość 23,01 m
Zanurzenie 8,3 m
Napęd
25 kotłów parowych typu Belleville
2 maszyny parowe potrójnego rozprężania
2 śruby,
14 500 KM
Prędkość 18 w.
Zasięg 5 tysięcy Mm przy 10 w.
Uzbrojenie
2 × 2 armaty 305 mm
14 × 1 dział 152 mm (6')
20 × 1 armat 12 lb
6 × 1 armat 3 lb Hotchkissa
12 × 1 armat 47 mm
Wyrzutnie torpedowe 4 × wyrzutnie torpedowe 450 mm (18') podwodne
Opancerzenie
Pancerz ze stali Harveya
Pas pancerny: 102–229 mm
pokład: 64–102 mm
barbety: 356 mm
wieża dowodzenia: 356 mm
kazamaty: 152 mm
Załoga 741

Hatsuse (jap. 初瀬)okręt liniowy, przeddrednot, zbudowany dla japońskiej marynarki cesarskiej pod koniec XIX wieku w Wielkiej Brytanii. Uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej (1904–1905), biorąc udział między innymi w atakach na Port Artur w lutym i marcu 1904 roku. W maju, pod Port Artur, „Hatsuse” wpadł na minę i zatonął ze znaczną częścią załogi (tego dnia zatonął, także na minie, pancernik „Yashima”).

Projekt i opis techniczny

Główny artykuł: Pancerniki typu Shikishima.

Doświadczenia zdobyte podczas pierwszej wojny chińsko-japońskiej przekonały dowództwo marynarki japońskiej o konieczności budowy ciężkich jednostek pancernych, w związku z czym zamówiono w Wielkiej Brytanii sześć okrętów liniowych. Stanowiły one część dziesięcioletniego programu rozwoju marynarki[1].

Rzut z lewej burty i plan pokładu z Jane's Fighting Ships 1906

Plany typu Shikishima oparto na zmodyfikowanym i poprawionym projekcie brytyjskich pancerników typu Majestic. Miały identyczne uzbrojenie i podobne siłownie do typu Fuji, dzięki czemu mogły operować razem jako jednolita grupa[3]. Pełna długość okrętów typu Shikishima wynosiła 133,6 m (438 stóp), długość na linii wodnej 125,6 m (412 stóp), szerokość 23,0–23,4 m (75,5–76,75 stóp), a zanurzenie standardowe 8,0–8,1 m (26,25–26,5 stóp). Wypierały standardowo 15 090–15 240 ton (14,850–15,000 długich ton) wody[1]. Kadłub posiadał dno podwójne i podzielony był na 261 przedziałów wodoszczelnych[3]. Załoga liczyła 741 oficerów i marynarzy[4]; liczba ta wzrastała do 849, gdy pancernik służył jako okręt flagowy[1].

Od swojego bliźniaka „Shikishima” okręt różnił się niższymi masztami[5] i brakiem dziobowej wyrzutni torpedowej[6].

Napęd

Pancerniki były napędzane przez dwie pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania firmy Humphrys Tennant; każda maszyna obracała jedną śrubę. Parę dostarczało 25 kotłów parowych typu Belleville.

Maszyny miały moc nominalną 14 500 KM (10 800 kW) przy ciągu wymuszonym, co miało pozwolić osiągnąć prędkość maksymalną 18 węzłów (33 km/h)[1]. Podczas prób morskich okręty okazały się szybsze: „Shikishima” osiągnęła 19,027 węzła (35,238 km/h), przy mocy 14 667 KM (10 937 kW)[4]. Maksymalny zapas węgla wynosiła 1643 ton (1,617 długich ton)[1], co dawało maksymalny zasięg 5000 mil morskich (9300 km) przy prędkości 10 węzłów (19 km/h)[4].

Uzbrojenie

Rzut z góry wieży artylerii głównej pancerników typu Shikishima

Głównym uzbrojeniem pancerników były cztery dwunastocalowe (305 mm) armaty typ 41, o długości lufy 40 kalibrów (L/40), produkcji Elswick Ordnance Company, takie same jak montowane w pancernikach typu Fuji. Zamontowane były one parami w dwóch barbetach, w dziobowej i rufowej części nadbudówki. Barbety nakryte były pancernymi kołpakami co tworzyło rodzaj wież pancernych. Napędzane hydraulicznie łoża armat umożliwiały ładowanie przy każdym kącie obrotu wież, przy stałym kącie nachylenia dział +13,5°[7]. Armaty wystrzeliwały ważące 386 kg (850 lb) pociski z prędkością wylotową 730 m/s[8]. Para głównych podnośników amunicyjnych, napędzanych hydraulicznie i awaryjnie – elektrycznie – prowadziła prosto z komór amunicyjnych do stanowiska wież; brak przerwy na poziomie wieży powodował pewne opóźnienia, jako że działa były ładowane przy stałym kącie podniesienia. Dodatkowe pary podnośników, z napędem hydraulicznym (i awaryjnym ręcznym), znajdowały się w tyle wieży (do pocisków) i między działami (do ładunków prochowych). Dosłana amunicja była potem ładowana ręcznie do dział z wózka składowego[7].

Artylerię średniego kalibru stanowiło 14 dział kal. 152 mm (6 cali) typ 41 o długości lufy 40 kalibrów, strzelające amunicją z łuską (ang. quick firingQF)[b], osiem na pokładzie głównym w kazamatach, a sześć w nadbudówce, także w kazamatach[7]. Wystrzeliwały one ważące 45 kg (100 lb) pociski z prędkością wylotową 700 m/s[9].

Do obrony przeciw torpedowcom służyło dwadzieścia dział 12-funtowych (76 mm, QF 12 pounder 12 cwt[c]), osiem 47 mm dział 3-funtowych i cztery 47 mm działa 2,5-funtowe Hotchkissa[1]. Dwunastofuntówki wystrzeliwały trzycalowe, ważące 5,7 kg (12,5 funta) pociski z prędkością wylotową 719 m/s (2359 ft/s)[10]. Uzbrojenia dopełniały cztery podwodne wyrzutnie torpedowe kalibru 457 mm (18 cali), po dwie na każdej burcie[1].

Opancerzenie

Wykonany ze stali Harveya główny pas pancerny okrętów typu Shikishima na wysokości linii wodnej miał 2,4 m (8 stóp) wysokości, z czego 1,1 m było powyżej linii wodnej przy normalnym ładunku; maksymalna grubość wynosiła 229 mm (9 cali) w środkowej, długiej na 67 m części. Na końcach miał jedynie 102 mm (4 cale). Powyżej, między barbetami, był długi na 67 m pas o grubości 152 mm (6 cali). Barbety opancerzone były płytami o grubości 356 mm (14 cali), zmniejszającej się do 254 mm na poziomie pokładu dolnego. Pancerz kołpaków barbet miał największą grubość 10 cali (254 mm), a dach – 3 cali (76 mm). Skośne grodzie grube na 305–356 mm łączyły barbety z pancerzem burtowym; na poziomie dolnego pokładu ich grubość zmniejszała się do 152 mm. Kazamaty artylerii średniej także miały opancerzenie grubości 152 mm. Pokład pancerny wykonany był z 64 mm płyty w części poziomej, a 102 mm – w skośnej[11]. Skośna część pokładu pancernego schodziła w dół poza burtowy pas pancerny. Poprawiło to znacząco ochronę okrętów, gdyż każdy pocisk, który przebił pancerz burtowy, musiał jeszcze spenetrować skos pokładu, zanim trafił w maszynownię czy magazyny[3]. Poza cytadelą pancerną pokład miał 51 mm. Przednia (główna) wieża dowodzenia chroniona był 14 calami (356 mm) pancerza, podczas gdy tylna - jedynie trzema calami (76 mm)[1].

Służba

Stępkę pod okręt położono w stoczni Armstronga, Elswick, 10 stycznia 1898. Wodowanie odbyło się 27 czerwca 1899, a jednostkę ukończono 18 stycznia 1901[1]. Dzień po ukończeniu okręt wyruszył do Japonii[3]. Nazwa okrętu pochodziła od miejsca w Japonii sławnego z gajów klonowych[12]. „Hatsuse


Kadłub „Hatsuse” w trzy miesiące po położeniu stępki
Wodowanie „Hatsuse”


Na początku wojny rosyjsko-japońskiej „Hatsuse” był okrętem flagowym 1 Eskadry Pancerników 1 Floty. Eskadrą pancerników dowodził wiceadmirał Nashiba Tokioki (w skład 1 Floty wchodziła jeszcze eskadra krążowników kontradmirała Dewa Shigetō). Dowodzący 1 Flotą wadm. Heihachirō Tōgō 9 lutego 1904 roku poprowadził 1 Flotę do ataku na rosyjskie okręty Floty Oceanu Spokojnego, zakotwiczone na redzie Port Artur. Tōgō zdecydował się skierować główne uderzenie na twierdzę, dlatego artyleria główna okrętów japońskich ostrzeliwała forty, a przeciw okrętom rosyjskim zostały skierowane działa artylerii średniej. Choć obie strony osiągnęły wiele trafień, japońskie pociski kal. 203 i 152 mm nie wyrządziły wielkich szkód jednostkom rosyjskim (które straciły 17 ludzi), podczas gdy Japończycy mieli 60 rannych i zabitych, zanim Tōgō zdecydował się na odwrót. „Hatsuse” otrzymał dwa trafienia (stracił 10 zabitych i 17 rannych)[13].

Oba okręty uczestniczyły w starciu 13 kwietnia, gdy Tōgō udało się wywabić z portu dwa pancerniki Eskadry Pacyfiku. Rosjanie, dostrzegłszy pięć japońskich okrętów liniowych, zawrócili do portu, lecz ich flagowiec „Pietropawłowsk” wpadł na minę, postawioną poprzedniej nocy przez okręty japońskie. Pancernik zatonął w dwie minuty po eksplozji komór amunicyjnych. Sukces zachęcił Tōgō do kontynuacji bombardowań z dużego dystansu, na co Rosjanie odpowiedzieli kładąc nowe pola minowe[14].

Nowe pole z 50 min, o długości ok. 1 mili morskiej, było wynikiem inicjatywy dowódcy rosyjskiego stawiacza min „Amur”, kmdr. por. Fiodora Iwanowa. Zaobserwował on, że okręty japońskie ostrzeliwują Port Artur stale z tej samej pozycji; wbrew dowódcy rosyjskiej eskadry, adm. Witgeftowi, który nie pozwolił postawić zapory minowej dalej niż 15 tys. metrów od brzegu, Iwanow ustawił ją w odległości 20 tys. metrów – tam, gdzie zwykle kursowały japońskie okręty[15].

Rozbitkowie z „Hatsuse” na pokładzie kutra torpedowego

14 maja 1904, pancerniki „Hatsuse” (flagowiec), „Shikishima”, „Yashima”, krążownik pancernopokładowyKasagi” i okręt kurierski „Tatsuta” wyszły na morze, by zastąpić eskadrę blokującą rosyjską bazę[16]. Następnego ranka dywizjon wpadł na rosyjskie pole minowe. Eksplozja pod „Hatsuse” pozbawiła okręt możliwości sterowania, a gdy „Yashima” ruszyła na pomoc, wpadła na dwie miny[17]. Dryfujący „Hatsuse” wpadł na następną minę pół godziny później. Wybuch spowodował eksplozję komory amunicyjnej i pancernik zatonął w ciągu minuty[18]. Zginęło 496 członków załogi; okręty eskorty zdołały uratować 336 ludzi[17].

  1. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie imperial
    BŁĄD PRZYPISÓW
  2. W odróżnieniu od zwykłych dział odtylcowych – ang. breech loading (BL).
  3. „Cwt” to skrót od cetnar angielski (50,80 kg) i odnosi się do masy działa: 12 cwt to armata o masie 610 kg
  1. a b c d e f g h i j k l Brook 1999 ↓, s. 125.
  2. Silverstone 1984 ↓, s. 328.
  3. a b c Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Conway
    BŁĄD PRZYPISÓW
  4. a b c Hansgeorg Jentschura, Dieter Jung, Peter Mickel: Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869–1945. Annapolis, Maryland: United States Naval Institute, 1977, s. 17–18. ISBN 0-87021-893-X. (ang.)
  5. Jane 1904 ↓, s. 181.
  6. Jane 1904 ↓, s. 185.
  7. a b c Brook 1999 ↓, s. 126.
  8. Friedman 2011 ↓, s. 270–71.
  9. Friedman 2011 ↓, s. 275–76.
  10. Friedman 2011 ↓, s. 114.
  11. Brook 1999 ↓, s. 125–126.
  12. Jane 1904 ↓, s. 424.
  13. Forczyk 2009 ↓, s. 24, 41–44.
  14. Forczyk 2009 ↓, s. 45–46.
  15. Józef Wiesław Dyskant: Port Artur 1904. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1996, s. 117. ISBN 83-11-08517-X.
  16. Warner i Warner 2002 ↓, s. 279.
  17. a b Forczyk 2009 ↓, s. 46.
  18. Warner i Warner 2002 ↓, s. 279–282.
Błąd w przypisach: Znacznik <ref> o nazwie „singapore”, zdefiniowany w <references>, nie był użyty wcześniej w treści.
BŁĄD PRZYPISÓW


</ref>}}

Bibliografia

  • Peter Brook: Warships for Export: Armstrong Warships 1867 – 1927. Gravesend, Kent, UK: World Ship Society, 1999. ISBN 0-905617-89-4. (ang.)
  • N.J.M. Campbell: The Battle of Tsu-Shima, Parts 1, 2 and 4. T. II. London: Conway Maritime Press, 1978, s. 46–49, 127–35, 258–65. ISBN 0-87021-976-6. (ang.)
  • Robert Forczyk: Russian Battleship vs Japanese Battleship, Yellow Sea 1904–05. Oxford, UK: Osprey, 2009. ISBN 978-1-84603-330-8. (ang.)
  • David Evans, Mark R. Peattie: Kaigun: Strategy, Tactics, and Technology in the Imperial Japanese Navy, 1887–1941. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1997. ISBN 0-87021-192-7. (ang.)
  • Norman Friedman: Naval Weapons of World War One. Barnsley, South Yorkshire, UK: Seaforth, 2011. ISBN 978-1-84832-100-7. (ang.)
  • Fred. T. Jane: The Imperial Japanese Navy. Londyn: W. Thacker & Co., 1904. (ang.)
  • Paul H. Silverstone: Directory of the World's Capital Ships. New York: Hippocrene Books, 1984. ISBN 0-88254-979-0. (ang.)
  • Denis Warner, Peggy Warner: The Tide at Sunrise: A History of the Russo-Japanese War, 1904–1905. Wyd. 2. London: Frank Cass, 2002. ISBN 0-7146-5256-3. (ang.)

Linki zewnętrzne


Kategoria:Japońskie pancerniki Kategoria:Japońskie okręty z okresu wojny rosyjsko-japońskiej