Главная страница

Hans Beham (Behem, Behaim; ur. ok. 1480 w Norymberdze, zm. 1533 w Krakowie) – niemiecki ludwisarz w służbie króla Zygmunta Starego, twórca dzwonu Zygmunt.

Był młodszym synem kowala Hansa Behema (Behaima) Starszego (zm. 1498). Mając około osiemnastu lat przejął po nim warsztat. Zapewne początkowo zajmował się kowalstwem, by później poświęcić się ludwisarstwu i puszkarstwu. Norymberga była wówczas wiodącym ośrodkiem tych rzemiosł, przyciągającym zamówienia z całej Europy. Behem zajmował się głównie odlewaniem dział i kul armatnich. Już w latach 1501–1502 sprzedawał lufy armatnie do Bambergu, zaś w 1506 roku nawiązał kontakty handlowe z księciem Fryderykiem saskim. Między rokiem 1506 a 1507 pracował w Torgau, o czym świadczą rozliczenia z bankierem Hansem Leinbachem. Następnie (1508) wykonał kilka dział dla hrabiego von Mansfeld. Sporadycznie zajmował się odlewaniem dzwonów. Jeden, stosunkowo duży, odlał dla fary w Bayreuth, wspólnie ze swym bratankiem, Sebaldem Behaimem Starszym. Między 1514 a 1515 prowadził negocjacje dotyczące kolejnych dział dla Bambergu, w ciągu następnych dwóch lat figurował w bamberskich księgach miejskich.

Niemiecka sygnatura Behama na płaszczu dzwonu Zygmunt

W 1517 roku dostarczył do Krakowa 35 bombard o łącznej masie 290 cetnarów. Od tego momentu, w ciągu następnych lat, pojawiał się w księgach miejskich stolicy Królestwa Polskiego. Prawdopodobnie przeniósł się do tego miasta w następnym roku. Jednym z jego pierwszych zleceń było zapewne wykonanie dzwonu dla kościoła św. Małgorzaty w Raciborowicach, znajdującego się pod patronatem kapituły katedralnej. Obiekt ten, zachowany po dziś dzień, na podstawie cech stylistycznych uznaje się za jego dzieło.

Łacińska sygnatura Behama na płaszczu dzwonu Zygmunt

Beham zwrócił na siebie uwagę dworu królewskiego, być może za sprawą protekcji Jana Bonera lub polecenia kapituły, mogło o tym zadecydować również zainteresowanie króla dla norymberskiego rzemiosła artystycznego. W 1520 roku zlecono mu odlanie dzwonu Zygmunt dla katedry krakowskiej z fundacji monarchy. Umocniło to pozycję Behama, który 12 marca 1522 roku został przyjęty na służbę królewską. Ciesząc się statusem serwitora, był przełożonym królewskich ludwisarzy i zwierzchnikiem arsenału. Po pięciu latach, 27 listopada 1527 roku, Seweryn Boner, działając w imieniu monarchy odnowił z nim kontrakt na następne dziesięć lat, wpisany do Metryki Koronnej. Beham, w myśl umowy otrzymywał rocznie 200 florenów żołdu i był zwolniony z miejskich podatków. Cieszył się szczególnym uznaniem monarchy, na poleceniem którego zbudowano ludwisarzowi osobne mieszkanie na Wawelu. Zygmunt Stary, wraz z Boną, odwiedził go nawet 18 grudnia 1524 roku ludwisarni krakowskiej, gdzie powstał również dzwon, by przyjrzeć się odlewanym tam działom, o czym wiemy dzięki notatce nadwornego lekarza Mikołaja Sokolnickiego na marginesie jednej ze jego efemeryd astronomicznych.

Behem do śmierci pozostał w służbie królewskiej. Zmarł najprawdopodobniej w 1533 roku, bowiem w księgach miejskich pod datą 21 maja tego roku, jego żona, Elżbieta z domu Rossner, została wpisana jako wdowa, potwierdzająca objęcie spadku.

Ludwisarz umieścił dwukrotnie sygnaturę na dzwonie Zygmunt, co zapewne stanowiło wyraz dumy z udanego dzieła. Po jednej stronie płaszcza, pod plakietą ze św. Zygmuntem, znalazł się napis niemiecki, wykonany antykwą – „HANS BEHAM VON NVRMBERG” – przedzielony jego gmerkiem, wyobrażającym trójlistną koniczynę. Z kolei pod plakietą ze św. Stanisławem umieszczono napis łaciński, tym samym krojem pisma i również przedzielony gmerkiem – „IOANNES BOHEMVS DE NVREMBERGENSIS”.

Jan Matejko w swoim obrazie Zawieszenie dzwonu Zygmunta umieścił postać Behama, odzianego w skórzany fartuch, w prawej części obrazu, gdzie dominuje pośród grupy rzemieślników, podnoszących dzwon.

Zobacz też

Bibliografia