Главная страница

Hannibal zwycięzca po raz pierwszy spoglądający z Alp w kierunku Italii
Ilustracja
Autor Francisco Goya
Rok wykonania 1780
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 255 × 154 cm
Muzeum Fundacja Selgas-Fagalde
Szkic przygotowawczy do dzieła, 30,5 x 38,5 cm, Muzeum w Saragossie
Budowa mostu Alcántara w Toledo (1766), José Ariasa. Dzieło, które mogło posłużyć Goi za inspirację do postaci Hannibala
Szkic do "Hannibala zwycięzcy..." w Cuaderno italiano, włoskim szkicowniku Goi (str. 37)

Hannibal zwycięzca po raz pierwszy spoglądający z Alp w kierunku Italii lub Hannibal zwycięzca przekraczający Alpy[1] lub Zwycięzki Hannibal z wysokości Alp spogląda na równiny Włoch[2] (hiszp. Aníbal vencedor contempla por primera vez Italia desde los Alpes) – obraz olejny pochodzący z wczesnych lat twórczości hiszpańskiego malarza Francisca Goi.

Okoliczności powstania

W latach 1770-71 Goya przebywał we Włoszech, gdzie doskonalił swoje umiejętności malarskie. Był wtedy młodym i jeszcze nieznanym artystą szukającym potwierdzenia swojego talentu i drogi do sławy. W 1771 roku przygotował obraz na konkurs dla młodych artystów zorganizowany przez Akademię Sztuk Pięknych w Parmie. Narzuconym tematem konkursu była scena historyczna przedstawiająca Hannibala spoglądającego na Italię, którą miał wkrótce podbić. Prezentując swój obraz Goya ubarwił swoje pochodzenie i przedstawił się jako Włoch Francesco Goia, uczeń nadwornego malarza Francesca Vayeu (Francisca Bayeu). Jego obraz nie wygrał konkursu, ale otrzymał wyróżnienie i został pochwalony za "majestat" z jakim przedstawił antycznego wodza. Dzieło odesłano do Saragossy, rodzimego miasta Goi[3].

Analiza

W parmeńskim konkursie oprócz tematu narzucono również pewne elementy kompozycyjne. Hannibal miał spoglądać na równiny Italii podnosząc zasłonę hełmu, w towarzystwie postaci fantastycznej, która podaje mu rękę oraz prezentować zadowolenie i wiarę w triumf[4]. Goya zastosował się do tych wymagań i przedstawił sylwetkę Hannibala w bardzo dynamiczny sposób. Wódz stoi wyprostowany na skalistej wyżynie i pewnie spogląda przed siebie unosząc hełm. Skrzydlata postać otacza go ramieniem i wskazuje mu niewidoczny na obrazie włoski krajobraz. Po jego lewej stronie jeździeć konny trzyma olbrzymią, poruszaną wiatrem flagę. Za nogami konia widać ukrytą tarczę - atrybut zwycięzkiego wodza. Część kawalerii Hannibala powoli zmierza w kierunku doliny, po lewej stronie można dostrzec zarys bitwy[4].

Goya wprowadził również dwie postaci alegoryczne, które mają za zadanie reprezentować geografię i podkreślać rezultat bitew, którymi dowodził Hannibal. Na pochmurnym niebie w swoim powozie zbliża się dzierżąca laurowy wieniec Wiktoria - bogini zwycięstwa i chwały. Jedną rękę opiera na kole, co może oznaczać zmienność fortuny i tragiczny koniec Hannibala. Na pierwszym planie odwrócona plecami do widza i zamykająca kompozycję siedzi postać o umięśnionej męskiej sylwetce i głowie byka. Postać ta wylewa wodę z przechylonego naczynia i jest alegorią Padu, najdłuższej rzeki we Włoszech[4].

W zastosowanej palecie barw dominują odcienie niebieskiego, delikatne róże i perłowe szarości, które wyrażają klasyczny i nierealny charakter sceny, nadając jej heroicznego tonu[4].

Inspiracje

Początkowa kompozycja mogą być inspirowana płaskorzeźbą José Ariasa zatytułowaną Budowa mostu Alcántara w Toledo. Arias otrzymał za tę rzeźbę pierwszą nagrodę w 1766 roku na konkursie organizowanym przez Królewską Akademię Sztuk Pięknych Św. Ferdynanda w Madrycie. Goya również wziął udział w tym konkursie (w kategorii malarskiej), dlatego jest wielce prawdopodobne, że widział płaskorzeźbę Ariasa. Możliwe, że Goya sporządził wtedy szkic rzeźby, który następnie wykorzystał malując swoje dzieło. Postać Trajana z płaskorzeźby oraz Hannibal Goi wykazują niezwykłe podobieństwo[4].

Autorstwo

Przez wiele lat uważano "Hannibala zwycięzcę..." za dzieło zaginione. W XIX wieku obraz został nabyty przez rodzinę Selgas jako dzieło anonimowe i zdobił pełną przepychu rezydencję Quinta de Selgas w El Pito w Asturii. W 1993 Jesús Urrea, ówczesny wicedyrektor Prado, zidentyfikował obraz i przypisał jego autorstwo Goi. "Hannibal zwycięzca..." został zaprezentowany na wystawie w Prado w następnym roku[4].

Wkazówek dotyczących autorstwa Goi dostarczył włoski szkicownik malarza (Cuaderno italiano) nabyty przez Muzeum Prado w 1993 roku, który zawierał szkice do różnych motywów "Hannibala zwycięzcy..." oraz innych dzieł Goi. Oprócz ogólnego szkicu kompozycji znajdujemy w nim między innymi szkice sylwetki Hannibala, głowy byka oraz antycznej zbroi. Zachował się również olejny szkic przygotowawczy do dzieła, różniący się od ostatecznej wersji kilkoma detalami. Na tym szkicu postać fantastyczna podająca rękę Hannibalowi ma delikatne skrzydła motyla. Badania radiograficzne ostatecznej wersji dzieła wykazały, że Goya pierwotnie namalował takie skrzydła, jednak później zamienił je na większe skrzydła anioła[4].

Pomimo dostępności wielu szkiców nie wszyscy krytycy sztuki są zgodni co do autentyczności tego obrazu. Kopia tego dzieła znajduje się w kolekcji prywatnej w Barcelonie[5].

Obecnie dzieło należy do Fundacji Selgas-Fagalde, która w 2011 roku wypożyczyła je Prado na okres 6 lat, jednocześnie zobowiązując madryckie muzeum do jego restauracji. Kopia tego dzieła znajduje się w kolekcji prywatnej w Barcelonie[5].

  1. Joanna Aleksandrowicz: Pomiędzy płótnem a ekranem: Inspiracje twórczością Goi w kinie hiszpańskim. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2012, s. 140, 339. ISBN 978-83-226-2065-6.
  2. Stefano Peccatori, Stefano Zuffi: Klasycy sztuki: Goya. Warszawa: Arkady, 2006. ISBN 83-60529-14-0.
  3. Robert Hughes: Goya. Artysta i jego czas. Warszawa: WAB, 2006. ISBN 83-7414-248-0.
  4. a b c d e f g Santiago Alcolea Blanch: Aníbal, máscaras y anamorfosisen el Cuaderno italiano de Goya (hiszp.). Instituto Amatller de Arte Hispánico, Barcelona, 1998. [dostęp 05-10-2012].
  5. a b Ferrán Aribau, Francesc Ruidera, Lluís Altafuya, Roberto Castillo, Xavier Costaneda: Goya: su tiempo, su vida, su obra. Madryt: LIBSA, 2006, s. 203. ISBN 84-662-1405-4.