Главная страница

HMS „Venus”
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa krążownik pancernopokładowy
Typ Eclipse
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Fairfield Shipbuilding and Engineering Company w Govan
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 28 czerwca 1894
Wodowanie 5 września 1895
 Royal Navy
Wejście do służby 9 listopada 1897
Wycofanie ze służby 1919
Los okrętu sprzedany na złom 22 września 1921
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 5600 ts
Długość 113,7 m całkowita
106,7 m między pionami
Szerokość 16,3 m
Zanurzenie 6,25 m
Napęd
2 śruby, 2 silniki parowe potrójnego rozprężania, 8 kotłów, moc 8000 KM
Prędkość 18,5 węzła
Uzbrojenie
Po wejściu do służby:
5 × 152 mm
6 × 120 mm
8 × 76 mm (dwunastofuntowe)
7 × 47 mm (trzyfuntowe)
3 × wt. 457 mm
4 x km
Opancerzenie
pokład: 38-76 mm, maski dział: 76 mm, wieża dowodzenia: 152 mm, maszynownia: 152 mm
Załoga 450[a]

HMS Venuskrążownik pancernopokładowy typu Eclipse, zbudowany dla Royal Navy pod koniec lat 90. XIX wieku. Od 1897 roku pełnił służbę na wielu morzach i oceanach oblewających terytoria ówczesnego Imperium brytyjskiego: Morzu Śródziemnym, Wyspach Brytyjskich, Morzu Czerwonym, Indiach i Dalekim Wschodzie. Do jego osiągnięć bojowych podczas I wojny światowej można zaliczyć zdobycie w październiku 1914 roku dwóch niemieckich statków handlowych. W 1919 roku okręt zakończył służbę, a w roku 1921 został sprzedany na złom.

Projekt i dane taktyczno-techniczne

HMS „Venus" był jednym z dziewięciu zbudowanych w latach 1896-99 krążowników typu Eclipse, które były bezpośrednim następcą krążowników typu Astraea. Miały większe rozmiary i wyporność, otrzymały silniejsze uzbrojenie i opancerzenie przy zachowaniu podobnej do poprzedników prędkości[1].

„Venus” miał wyporność 5690 t (5600 długich ton[b]) przy długości całkowitej 113,7 m, szerokości 16,3 m i zanurzeniu 6,25 m[2][3][1]. Był napędzany dwoma trójcylindrowymi pionowymi maszynami parowymi potrójnego rozprężania, z których każda poruszała jedną śrubę napędową[1]. Parę dostarczało 8 opalanych węglem kotłów. Silniki osiągały moc 8000 KM, co dawało prędkość 18,5 węzła (na próbach przy przeciążeniu maszyn osiągnięto 19,25 węzła przy 8290 KM i 20,18 węzła przy 9774 KM)[4]. Normalny zapas węgla wynosił 550 t, a maksymalnie okręt mógł zabrać niemal dwa razy więcej paliwa, bo 1075 ton[1][c]. Załoga okrętu składała się z 450 oficerów i marynarzy[5][1][a].

Krążownik był uzbrojony początkowo w pięć pojedynczych dział kal. 152 mm (6 cali) QF L/40, sześć dział kal. 120 mm (4,7 cala) QF L/40, osiem dział dwunastofuntowych (76 mm) QF L/40, siedem dział trzyfuntowych (47 mm) QF L/40, trzy wyrzutnie torped (dwie burtowe podwodne i jedna rufowa powyżej linii wodnej) kal. 457 mm (18 cali) oraz cztery karabiny maszynowe systemu Maxim 7,7 mm[5]. Na pokładzie okrętu znajdował się też uzbrojony w 1 działo dwunastofuntowe kuter parowy[5][6]. Na początku XX. wieku dokonano wymiany głównego uzbrojenia okrętu, zdejmując wszystkie armaty kal. 152 i 120 mm starego typu[7]. Po tej modernizacji uzbrojenie okrętu przedstawiało się następująco: jedenaście dział kal. 152 mm BL Mk VIII L/45, dziewięć dział dwunastofuntowych (76 mm) QF L/40, siedem dział trzyfuntowych (47 mm) QF L/40, trzy wyrzutnie torped kal. 457 mm oraz cztery karabiny maszynowe 7,7 mm[6][1]. Na początku I wojny światowej krążownik był uzbrojony w jedenaście dział kal. 152 mm, osiem dział 76 mm, jedno działo 47 mm, trzy wyrzutnie torped kal. 457 mm oraz cztery karabiny maszynowe 7,7 mm[8]. W trakcie I wojny światowej uzbrojenie ograniczono do dziewięciu dział kal. 152 mm, czterech dział 76 mm i jednego działa 47 mm, pozostawiając uzbrojenie torpedowe i lekką broń strzelecką bez zmian[3][9][10]. Pancerz pokładowy miał grubość od 38 do 76 mm (1,5 - 3 cale), wieża dowodzenia miała ściany grubości do 152 mm, zaś maszynownię chroniły płyty o grubości 152 mm. Działa artylerii głównej były chronione osłonami o grubości 76 mm[3][9].

Budowa

Stępkę krążownika położono w Fairfield Shipbuilding and Engineering Company w Govan 28 czerwca 1894 roku[1], zaś wodowanie odbyło się ponad rok później - 5 września 1895 roku[11]. Nazwę „Venus” otrzymał jako czwarty z kolei w brytyjskiej marynarce wojennej[12], na pamiątkę rzymskiej bogini miłości Wenus. Do służby w Royal Navy okręt wszedł 9 listopada 1897 roku[1], klasyfikowany wówczas jako krążownik II klasy[13]. Koszt budowy okrętu wyniósł 249.938 £[6].

Przebieg służby

Okres przed I wojną światową

Na początku XX. wieku krążownik pełnił służbę na Morzu Śródziemnym (do 1908 roku), a przez następne 3 lata wchodził w skład Floty Atlantyckiej[14]. W 1911 roku przeniesiony został do 7. Flotylli Niszczycieli, a następnie do 1. Flotylli Niszczycieli[14]. W latach 1913-1914 okręt wchodził w skład 3. Floty, stacjonując początkowo w Pembroke, a następnie w Portsmouth[14].

I wojna światowa

1914

W momencie wybuchu I wojny światowej HMS „Venus” (wraz z bliźniaczymi HMS „Doris”, HMS „Isis”, HMS „Juno” i HMS „Minerva”) wchodził w skład 11. Eskadry Krążowników, której zadaniem była ochrona żeglugi na zachód od Irlandii[14][15][8]. Okrętem dowodził wówczas komandor Robert G. D. Dewar[8]. Bazujący w Queenstown krążownik rozpoczął służbę patrolową już w trzecim dniu wojny (6 sierpnia 1914 roku), kontrolując ładunek statków handlowych zmierzających do ogarniętej zawieruchą wojenną Europy[8]. 19 października okręt osiągnął pierwszy sukces, zatrzymując i zdobywając niemiecki bark „Ulrich”, który został obsadzony załogą pryzową i odesłany do Berehaven[8]. 28 października 1914 roku „Venus” zatrzymał kolejny niemiecki bark „Carl”, który został skierowany do Falmouth (eskortą pryzu do portu zajął się HMS „Talbot”)[8]. 4 grudnia krążownik został uszkodzony: sztormowe fale zdemolowały mostek i zniszczyły maszt[8][16]. 15 grudnia 1914 roku okręt zawinął do Belfastu, gdzie dokonano naprawy uszkodzeń[8].

1915

W styczniu 1915 roku okręt ponownie rozpoczął służbę, dwukrotnie wychodząc w morze z bazy Rathmullan w Irlandii[8]. 30 stycznia krążownik powrócił do Queenstown, pełniąc żmudną służbę patrolową na „Western Approaches” (obszarze obejmującym zachodnie podejścia do Wysp Brytyjskich). Wielokrotnie zatrzymywał do kontroli statki, głównie bandery brytyjskiej i państw neutralnych, ćwicząc przy okazji zygzakowanie i strzelanie ze wszystkich typów pokładowej broni[8]. 17 kwietnia okręt trafił do suchego doku na remont, podczas którego był wizytowany przez kontradmirała Hooda (28 kwietnia 1915 roku)[8]. Prace na krążowniku trwały do 22 maja, a już następnego dnia okręt wyszedł na patrol[8]. 28 maja uszkodzeniu uległ jeden z silników, naprawiony został własnymi siłami w ciągu jednej doby[8]. 18 czerwca zauważono w odległości 4 Mm niemiecki okręt podwodny płynący na powierzchni, jednak mimo osiągnięcia maksymalnej szybkości nieprzyjaciel zdążył się zanurzyć i oddalić[8]. 19 czerwca 1915 roku okręt rozpoczął rejs na Morze Śródziemne, docierając do Gibraltaru w dniu 24 czerwca, zaś 3 lipca kotwicząc w egipskim Port Said[8]. Następnego dnia „Venus” przebył Kanał Sueski, następnie pokonał Morze Czerwone i 9 lipca przybył do Adenu[8][d]. Już 11 lipca okręt rozpoczął służbę patrolową, kontrolując ruch towarowy w Zatoce Adeńskiej[8]. 23 lipca krążownik wysłano w rejs do Suezu, podczas którego odwiedził kilka portów Morza Czerwonego, takich jak Perim, Port Sudan, Jeddah i Yenbo[8]. Po tygodniowym postoju w porcie okręt wyszedł na patrol po Morzu Czerwonym, który trwał aż do 28 sierpnia 1915 roku, kiedy to krążownik powrócił do Suezu. Przeprowadzono wówczas mały remont: z pokładu usunięto kilka dział 152 mm (prawdopodobnie dwa), a okręt odmalowano[8]. Okręt opuścił Suez dopiero 26 października 1915 roku na kolejny patrol po Morzu Czerwonym, który zakończył się 12 listopada. Trzy dni później okręt zakotwiczył na Wielkim Jeziorze Gorzkim, powracając do Suezu 26 listopada[8]. W pierwszej połowie grudnia okręt kontrolował w Zatoce Sueskiej ruch towarowy statków zmierzających do Kanału, święta Bożego Narodzenia spędził na Morzu Czerwonym, a Sylwestra znów w Kanale Sueskim[8].

1916

Początek stycznia 1916 roku „Venus” spędził kontrolując ruch statków w Kanale i Zatoce Sueskiej, a następnie odbył patrol na Morzu Czerwonym[8]. Od 1 lutego okręt stacjonował na Wielkim Jeziorze Gorzkim, a 7 lutego był wizytowany przez wiceadmirała Sir Rosslyna Wemyssa, dowódcę sił brytyjskich w Egipcie i Indiach[8]. Nowym przydziałem krążownika stały się Indie, które osiągnął wieczorem 23 lutego 1916 roku, kotwicząc w Kolombo na Cejlonie[8]. Już następnego dnia „Venus” trafił do doku na remont, podczas którego dokonano przeglądu artylerii i malowania okrętu. Po ponadmiesięcznym remoncie krążownik wyszedł w rejs do Trincomalee, testując wszystkie rodzaje uzbrojenia pokładowego i odbywając próbę prędkości (osiągnięto średnią prędkość 17,2 węzła, co było dobrą wartością jak na blisko 20-letni okręt); wracając do Kolombo okręt uczestniczył w eskorcie konwoju, który osiągnął port docelowy 6 kwietnia 1916 roku[8]. Podczas dłuższego postoju w Kolombo załoga „Venus” przeżyła święto Wielkanocy (23 kwietnia); w morze okręt wyszedł dopiero 23 maja, udając się do Singapuru - najważniejszej brytyjskiej bazy morskiej na Dalekim Wschodzie[8]. Krążownik osiągnął port przeznaczenia 4 czerwca, kontrolując po drodze wiele statków handlowych i zawijając do Batavii - stolicy Holenderskich Indii Wschodnich[8]. 12 czerwca okręt wyszedł na patrol w kierunku Wysp Seribu, zawijając też do portu Semarang na Jawie; do Singapuru powrócił dopiero 29 czerwca 1916 roku, po drodze zatrzymując i sprawdzając wiele statków handlowych, w większości holenderskich i brytyjskich[8]. W lipcu „Venus” pełnił nadal służbę patrolową na wodach między Singapurem a Batavią. 21 lipca 1916 roku krążownik wyszedł w długi rejs, płynąc przez Makasar, Balikpapan, Tarakan do Sandakan na Borneo, gdzie dotarł w dniu 10 sierpnia[8]. Po uzupełnieniu zapasów węgla i zabraniu kilku pasażerów okręt udał się 14 sierpnia w dalszą drogę przez Manilę na Filipinach, docierając do portu przeznaczenia - Hongkongu (27 sierpnia 1916 roku)[8]. 1 sierpnia „Venus” trafił do suchego doku na dłuższy remont, który zakończył się dopiero 13 października (załoga okrętu w tym czasie przebywała na pokładzie statku „Tamar”). W dniach 16-17 października przeprowadzono próby stoczniowe, które wypadły pomyślnie i okręt wyszedł na patrol wzdłuż wschodniego wybrzeża Chin, z którego powrócił do bazy w dniu 2 listopada 1916 roku[8]. W dniach 9-14 listopada krążownik odbył ćwiczenia artyleryjskie i torpedowe, a następnie uzupełnił zapasy amunicji i węgla, wychodząc 19 listopada w rejs do Singapuru (port docelowy osiągnięto 24 listopada)[8]. 1 grudnia okręt rozpoczął rejs przez Morze Jawajskie, docierając aż do Dili na wyspie Timor, a następnie powracając do Singapuru, co miało miejsce 18 grudnia[8]. Załoga „Venus” święta spędziła w porcie, wychodząc w rejs do Kolombo 28 grudnia 1916 roku[8].

1917

Pierwszy patrol w 1917 roku trwał od 2 do 14 stycznia, a podczas postoju w porcie nurkowie dokonali inspekcji podwodnych wyrzutni torped[8]. Pod koniec stycznia okręt powrócił do Singapuru, skąd 4 lutego wyszedł na patrol w kierunku Borneo. Tym razem głównym zadaniem „Venus” było cenzurowanie poczty przewożonej na statkach bandery holenderskiej. 19 lutego krążownik uzupełnił paliwo w porcie Sandakan i udał się w podróż powrotną do Singapuru, który osiągnął 28 lutego 1917 roku[8]. 1 marca okręt wyszedł ponownie w morze, udając się na północ w kierunku Penangu, a następnie w kierunku zachodnim na Ocean Indyjski, powracając do Singapuru 15 marca[8]. Wówczas usunięto z pokładu połowę posiadanych dział 12-funtowych (76 mm) wraz z łożami, pozostawiając ich tylko 4[10][8]. Na kolejny patrol krążownik wypłynął 25 marca, kontrolując żeglugę, trenując strzelanie i zygzakowanie, powracając do bazy w dniu 12 kwietnia 1917 roku. Po dziesięciu dniach postoju okręt kolejny raz wyszedł w morze, by w maju osiągnąć Hongkong[8]. W pierwszym tygodniu czerwca 1917 roku na pobliskich wodach krążownik odbył ćwiczenia artyleryjskie, torpedowe i nawigacyjne, po czym powrócił do Singapuru 15 czerwca. Reszta miesiąca upłynęła załodze „Venus” na patrolowaniu wód Oceanu Indyjskiego i dopiero 1 lipca okręt zacumował w Kolombo[8]. Postój w porcie trwał ponad 2 miesiące, podczas których dokonano przeglądu i koniecznej wymiany uzbrojenia artyleryjskiego; w dniach 7-17 września 1917 roku na redzie Trincomalee krążownik odbył próbne strzelania artyleryjskie i torpedowe[8]. W morze okręt wyszedł 24 września, spotykając na Oceanie Indyjskim konwój i eskortując go w drodze do Kolombo, dokąd zawinął 8 października. Kolejny rejs „Venus” trwał od 18 do 22 października, kończąc się w Bombaju[8]. Wkrótce po przybyciu okręt był wizytowany przez dowódcę sił brytyjskich w Indiach, kontradmirała Ernesta Gaunta, a następnie na krótko trafił do doku[8]. 5 listopada okręt odbył rejs z Bombaju do Kolombo, zaś 10 listopada kolejny raz udał się do Trincomalee na ćwiczenia torpedowe i artyleryjskie. Do Kolombo krążownik powrócił dopiero 30 listopada 1917 roku[8]. Już 2 grudnia okręt wyruszył w morze, zawijając do bazy na wyspie Diego Garcia po pięciodniowym rejsie; 14 grudnia powrócił do Kolombo. Z okrętu wyładowano amunicję, wyokrętowano załogę i rozpoczęto remont w stoczni[8].

1918

Remont krążownika trwał aż do połowy kwietnia 1918 roku, a w morze okręt wyszedł dopiero 30 kwietnia, udając się do Adenu, do którego dotarł 13 maja[8]. Stamtąd 18 maja okręt wypłynął na patrol w kierunku zachodnim, osiągając Perim i wybrzeże Dżibuti we wschodniej Afryce; do Adenu „Venus” powrócił w dniu 1 czerwca[8]. W czerwcu krążownik odbył dwa krótkie patrole, podczas drugiego eskortując transportowiec „Abbassieh” do Burum w Jemenie (do Adenu okręt powrócił 6 lipca 1918 roku)[8]. 13 lipca „Venus” opuścił Aden, udając się do portów Laasqoray i Berbera w Somali Brytyjskim, a następnie w Perim wraz z innymi okrętami uczestniczył w manewrach, wracając do bazy 19 lipca. Podczas postoju w porcie adeńskim kilkadziesiąt osób z załogi zachorowało na bliżej nieokreśloną chorobę, której kulminacja nastąpiła w dniu 7 sierpnia, kiedy to na liście chorych widniało 45 nazwisk[8]. 15 sierpnia okręt wypłynął w morze, by eskortować japoński statek „Kasuga Maru”, a po przekazaniu go w opiekę bliźniaczemu krążownikowi „Diana”, dotarł do Bombaju w dniu 22 sierpnia. „Venus” przebywał w tym porcie aż do 15 września, kiedy to udał się w rejs powrotny do Adenu, odwiedzając po drodze Maskat w Omanie. Podczas tego rejsu załoga została zdziesiątkowana przez grypę i związane z nią zapalenie płuc: ponad 80 osób znalazło się na liście chorych, z których kilka zmarło. Podczas przymusowego postoju większość załogi przebywała poza okrętem, w miejscowych szpitalach, sanatoriach i koszarach[8]. Dotychczasowy dowódca „Venus”, komandor Robert G. D. Dewar, opuścił na początku października okręt (otrzymał bowiem dowództwo krążownika pancernego „Berwick”). Jego następca, komandor Lancelot N. Turton niedługo potem trafił do szpitala i zmarł na zapalenie płuc 13 października 1918 roku[8]. Dzień później tymczasowym dowódcą okrętu został mianowany komandor Hubert S. Monroe, zastąpiony już 21 października przez komandora Williama F. Sellsa[8]. Okręt wyszedł na patrol dopiero 3 listopada 1918 roku, osiągając 12 listopada Male na Malediwach. Ostatni rejs podczas wojny krążownik zakończył 14 listopada w Kolombo[8].

Końcowy okres służby

8 grudnia 1918 roku komandor William F. Sells przestał pełnić obowiązki dowódcy okrętu i udał się do Anglii; dowodzenie objął po raz drugi komandor Hubert S. Monroe[8]. W dniach 11-16 grudnia „Venus” odbył w rejs do Bombaju, po drodze przeprowadzając ćwiczenia artyleryjskie. 17 grudnia krążownik został okrętem flagowym dowódcy sił brytyjskich w Indiach, kontradmirała Ernesta Gaunta[8][17]. Tuż przed świętami z okrętu wyładowano amunicję i trafił on do stoczni na remont, który zakończył się w pierwszych dniach 1919 roku. W styczniu „Venus” wyszedł w rejs po Oceanie Indyjskim, zawijając do Kolombo, Trincomalee, Puducherry, Madrasu i Kalkuty. 7 lutego okręt opuścił Kalkutę i skierował się do Rangunu, skąd przez Kolombo powrócił 1 marca do Bombaju[8]. Wówczas krążownik opuścił kontradmirał E. Gaunt wraz ze swym sztabem. 11 marca okręt rozpoczął rejs powrotny na Wyspy Brytyjskie, płynąc przez Aden, Morze Czerwone, Port Said, Maltę i Gibraltar. 18 kwietnia 1919 roku okręt dotarł do Sheerness, gdzie zakończył służbę[8][17]. Sprzedano go na złom 22 września 1921 roku firmie Cohen, a złomowanie odbyło się w jednej ze stoczni niemieckich[1][11][12].

Uwagi

Szablon:Przypisy-lista

  1. a b c d e f g h i Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. London: 1979, s. 78.
  2. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1896. Portsmouth: 1896, s. 10.
  3. a b c Jane's Fighting Ships of World War I. London: 1990, s. 62.
  4. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1897. Portsmouth: 1897, s. 8.
  5. a b c T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1896. Portsmouth: 1896, s. 242.
  6. a b c T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 200.
  7. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 8.
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be HMS VENUS – June 1914 to April 1919, Irish waters, East Indies Station, Suez, China Station, UK home (ang.). Naval History Homepage.
  9. a b Jane's Fighting Ships, 1919. 1969, s. 89.
  10. a b J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 592.
  11. a b Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 14.
  12. a b J. J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: 2006, s. 371.
  13. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 591.
  14. a b c d Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 15.
  15. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 485.
  16. Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 15-16.
  17. a b Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 16.

Bibliografia

Linki zewnętrzne


Błąd w przypisach: Istnieje znacznik <ref> dla grupy o nazwie „uwaga”, ale nie odnaleziono odpowiedniego znacznika <references group="uwaga"/>
BŁĄD PRZYPISÓW