Главная страница

Szablon:Okręt rozszerzony infobox HMS Havock (H43)brytyjski niszczyciel z okresu II wojny światowej. W latach 1937−1939 operował na Morzu Śródziemnym, patrolując między innymi wybrzeża hiszpańskie. Tuż przed wybuchem wojny został przesunięty na Atlantyk, zaś w 1940 roku wszedł w skład Home Fleet. Wziął udział w kampanii norweskiej, by już w maju 1940 roku powrócić na Morze Śródziemne. Przez następne dwa lata działał aktywnie na tym akwenie. Został wysadzony przez własną załogę 6 kwietnia 1942 roku, po wejściu na mieliznę u wybrzeży Tunezji.

Budowa i służba przed wybuchem II wojny światowej

HMS "Havock" powstał w ramach programu rozbudowy floty na rok 1934 jako jedna z jednostek typu H, kolejnego w długiej linii rozwojowej brytyjskich okrętów tej klasy, zbiorczo określanych mianem typów A-I[1]. Stępkę pod budowę niszczyciela położono w stoczni W. Denny & Brothers (znanej także jako Denny) w Dumbarton w Szkocji 15 maja 1935 roku. Wodowanie odbyło się 7 lipca 1936 roku, zaś przyjęcie do służby 18 stycznia 1937 roku. Był szóstym okrętem Royal Navy noszącym tę nazwę[2].

Po wejściu do służby, HMS "Havock" został przydzielony do 2. Flotylli Niszczycieli (ang.: 2nd Destroyer Flotilla) i skierowany na Morze Śródziemne, gdzie odbywał patrole zgodnie z brytyjską polityką nieingerencji w czasie wojny domowej w Hiszpanii[3][4]. 13 marca 1937 roku wraz z HMS "Gypsy" był nieskutecznie bombardowany w rejonie Majorki przez samoloty frankistowskie[5]. W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1937 roku HMS "Havock" został zaatakowany torpedami przez niezidentyfikowany okręt podwodny. Dopiero po zakończeniu II wojny światowej i ujawnieniu włoskich archiwów okazało się, że napastnikiem był włoski "Iride" pod dowództwem księcia Junio Valerio Borghese, wypożyczony marynarce frankistowskiej w ramach pomocy wojskowej[6]. W sierpniu 1939 roku HMS "Havock" został wysłany do Wielkiej Brytanii na krótki remont w Sheerness[3].

II wojna światowa

W dniu przystąpienia Wielkiej Brytanii do działań wojennych 3 września 1939 roku, HMS "Havock" przebywał na Atlantyku w drodze do Freetown, gdzie dołączył do Force K, zespołu okrętów patrolujących ocean w poszukiwaniu niemieckich rajderów i łamaczy blokady. W listopadzie 1939 roku został odesłany do kraju w celu przeprowadzenia remontu. Po jego zakończeniu i przeprowadzeniu prób morskich niszczyciel został przydzielony do Home Fleet i przebazowany do Scapa Flow, 27 marca 1940 roku wchodząc ponownie w skład 2. Flotylli, dowodzonej przez komandora Bernarda Warburton-Lee[3].

Pierwsza bitwa pod Narvikiem

Osobny artykuł: Bitwy morskie pod Narwikiem.

5 kwietnia 1940 roku 2. Flotylla z HMS "Havock" wyszła z bazy jako okręt osłony sił mających za zadanie postawienie min na trasach przewozu rudy żelaza z portów norweskich do III Rzeszy (operacja Wilfred)[7]. Operacja ta zbiegła się z niemiecką inwazją na Norwegię. Do fiordu Ofot, w głębi którego znajduje się Narwik, wpłynął zespół 10 niszczycieli z desantem na pokładach. Niemieccy żołnierze zajęli port i miasto. W tym czasie 2. Flotylla, nie mając informacji o faktycznej sytuacji, zajęła pozycję u wejścia do fiordu[8].

10 kwietnia nad ranem komandor Warburton-Lee wprowadził swoje okręty do fiordu Ofot. Korzystając ze słabej widoczności doprowadził je niezauważone aż do portu w Narwiku, gdzie zastał Niemców pobierających paliwo ze zbiornikowca "Jan Wellem". Jako pierwszy, korzystając z zaskoczenia, otworzył ogień flagowy HMS "Hardy", którego torpedy trafiły w niemiecki "Wilhelm Heidkamp". Kolejno do walki weszły HMS "Hunter" i HMS "Havock". Celna salwa torpedowa wystrzelona najprawdopodobniej z tego ostatniego zatopiła kolejny niemiecki okręt "Anton Schmitt". W starciu tym uszkodzone zostały także "Hermann Künne", "Diether von Roeder" i "Hans Lüdemann" oraz statki stojące w porcie[9].

Przewaga zespołu niemieckiego uwidoczniła się w drugiej fazie bitwy, kiedy atakujące ponownie niszczyciele brytyjskie dostały się pod ogień wszystkich sprawnych jednostek przeciwnika. Celny pocisk trafił w mostek flagowego okrętu 2. Flotylli, zabijając lub raniąc większość znajdujących się tam osób, w tym jej dowódcę. HMS "Hardy" rozbił się o brzeg, wielokrotnie trafiony HMS "Hunter" zatonął, zaś uszkodzony HMS "Hotspur" wycofał się, osłaniany przez HMS "Hostile" i HMS "Havock"[10].

Powracające do fiordu Skjael niszczyciele napotkały po drodze niemiecki zaopatrzeniowiec "Rauenfels" wiozący amunicję dla walczących w okolicy Narwiku oddziałów niemieckich. Po opuszczeniu statku przez załogę został on zatopiony ogniem artyleryjskim[11]. HMS "Havock" pozostawał na wodach norweskich do początku maja 1940 roku (osłaniając m.in. pancernik HMS "Warspite" podczas bombardowania wojsk niemieckich w Narwiku 24 kwietnia), następnie, wobec niemieckiej agresji na zachodzie Europy, został przebazowany na południe, podejmując akcje u wybrzeży holenderskich. 16 maja, wobec coraz wyraźniejszej możliwości włączenia się Włoch do walk po stronie III Rzeszy, HMS "Havock" został przebazowany na Morze Śródziemne, aby wzmocnić tamtejsze siły eskortowe[2].

Bitwa koło przylądka Spatha

19 lipca 1940 roku w okolicy przylądka Spatha na północno-zachodnim wybrzeżu Krety miało miejsce starcie dwóch włoskich krążowników lekkich: "Giovanni delle Bande Nere" i "Bartolomeo Colleoni", usiłujących przedostać się na wyspę Leros w archipelagu Dodekanezu z australijskim HMAS "Sydney", osłanianym przez pięć brytyjskich niszczycieli, w tym HMS "Havock"[12]. Pociski HMAS "Sydney" uszkodziły i unieruchomiły "Bartolomeo Colleoni", który został następnie zatopiony torpedami jednostek osłony. Drugi włoski krążownik zdołał uciec, wykorzystując przewagę prędkości[13]. HMS "Havock" wziął następnie udział w ratowaniu ocalałych marynarzy włoskich, z których ogółem 525 zostało podjętych na pokłady brytyjskich okrętów i przewiezionych do Aleksandrii (zginęło 121 Włochów, a dowódca "Bartolomeo Colleoni", komandor Umberto Novaro, zmarł następnego dnia od odniesionych ran i został pochowany z honorami wojskowymi na cmentarzu w Aleksandrii)[14]. W drodze powrotnej HMS "Havock" został zaatakowany i uszkodzony przez włoskie samoloty[2].

Działania eskortowe

2 października 1940 roku HMS "Havock", działając wspólnie z bliźniaczym niszczycielem HMS "Hasty", zaatakował u wybrzeży afrykańskich na północ od Sidi Barrani włoski okręt podwodny "Berillo". Uszkodzony wybuchami bomb głębinowych przeciwnik został zmuszony do wynurzenia i zatopiony ogniem artyleryjskim, zaś 47 członków jego załogi uratowanych i wziętych do niewoli[2][15].

W listopadzie 1940 roku HMS "Havock" wciąż wypełniał zadania eskortowe. Stanowił m.in. osłonę dla lotniskowca HMS "Illustrious" podczas operacji Judgement, kiedy w nalocie samolotów pokładowych na bazę w Tarencie nocą z 11 na 12 listopada uszkodzono trzy włoskie pancerniki[16]. W ostatnich dniach listopada niszczyciel wziął udział w operacji Collar jako okręt osłony sił głównych Floty Śródziemnomorskiej. 23 grudnia 1940 roku HMS "Havock" zderzył się z pancernikiem HMS "Valiant", uszkadzając dziób i został odesłany na Maltę na remont połączony z modernizacją uzbrojenia. Po naprawie i zakończeniu prób morskich niszczyciel powrócił do pełnienia służby eskortowej w lutym 1941 roku[2].

Bitwa koło przylądka Matapan

Wieczorem 27 marca 1941 roku, po otrzymaniu wiadomości o zaobserwowanym silnym zespole włoskim płynącym w stronę Krety, z bazy w Aleksandrii wyszły w morze okręty Floty Śródziemnomorskiej pod dowództwem admirała Cunninghama. HMS "Havock" stanowił część 10. Flotylli Niszczycieli wchodzącej w skład osłony sił głównych: pancerników HMS "Warspite", HMS "Valiant" i HMS "Barham" oraz lotniskowca HMS "Formidable"[17]. W ciągu dnia 28 marca lotnictwo brytyjskie uszkodziło pancernik "Vittorio Veneto" i krążownik "Pola". W nocy, korzystając ze wskazań radaru, okręty Royal Navy zatopiły ogniem artyleryjskim i torpedami trzy włoskie krążowniki ciężkie: "Fiume", "Zara" i uszkodzony wcześniej "Pola". HMS "Havock" wraz z pozostałymi okrętami eskorty był zaangażowany w odpieranie ataku torpedowego nieprzyjacielskich niszczycieli i przyczynił się bezpośrednio do zatopienia dwóch jednostek: "Alfieri" i "Carducci" (typu Poeti)[18].

Dalsza działalność na Morzu Śródziemnym

Po bitwie koło przylądka Matapan HMS "Havock" powrócił do zadań eskortowych. W kwietniu 1941 roku, wraz z głównymi siłami Floty Śródziemnomorskiej uczestniczył w osłonie konwoju na Maltę oraz w bombardowaniu Trypolisu, zaś pod koniec miesiąca wspierał ewakuację wojsk brytyjskich z Grecji[19]. W drugiej połowie maja niszczyciel brał udział w obronie Krety. 23 maja w okolicy Heraklionu został zaatakowany i uszkodzony przez samoloty Luftwaffe, tracąc 15 zabitych i 10 rannych członków załogi. Po krótkim remoncie w Aleksandrii HMS "Havock" powrócił do służby eskortowej w rejonie Tobruku[2].

W październiku niszczyciel znów znalazł się w stoczni w Aleksandrii, tym razem w związku z remontem urządzeń napędowych. Powrócił do linii dopiero 4 grudnia 1941 roku. 15 grudnia HMS "Havock" wyszedł w morze w składzie zespołu floty (trzy krążowniki i osiem niszczycieli) pod dowództwem kontradmirała Philipa Viana. Okręty Royal Navy osłaniały transportowiec "Breconshire" płynący na Maltę[2]. 17 grudnia starły się z siłami włoskimi osłaniającymi konwój do Trypolisu i Bengazi. Pomimo przewagi ogniowej Włochów kontradmirał Vian nakazał towarzyszącym niszczycielom postawienie zasłony dymnej i przeprowadzenie ataku torpedowego. Po kilkuminutowej wymianie ognia, nazwanej pierwszą bitwą w zatoce Syrta, Włosi, mając na uwadze bezpieczeństwo własnego konwoju i zapadające ciemności, zdecydowali się oderwać od przeciwnika[20]. Następnego dnia zadanie ochrony transportowca przejęły okręty bazujące na Malcie, zaś HMS "Havock" dołączył do sił lekkich usiłujących przechwycić włoski konwój u wybrzeży afrykańskich. Akcja ta skończyła się tragicznie dla Brytyjczyków: po wejściu na włoskie pole minowe zatonął krążownik HMS "Neptune", a usiłujący ratować jego załogę niszczyciel HMS "Kandahar" oraz krążowniki HMS "Aurora" i HMS "Penelope" odniosły uszkodzenia. HMS "Kandahar" został następnego dnia zatopiony przez przysłany mu na ratunek niszczyciel HMS "Jaguar"[21]. HMS "Havock" szczęśliwie uniknął wejścia na miny i powrócił na Maltę, gdzie został uszkodzony w czasie nalotu[2].

5 stycznia 1942 roku HMS "Havock" opuścił Maltę, eskortując pusty transportowiec "Breconshire" w drodze powrotnej do Aleksandrii. W połowie miesiąca powrócił na wyspę jako część sił eskortowych konwoju MW-8 (operacja MF-3). Podobną operację o kryptonimie MF-5 przeprowadziła Royal Navy w połowie lutego 1942 roku i znów w skład eskorty wchodził HMS "Havock". Jednak tym razem, wobec zatopienia lub uszkodzenia wszystkich statków konwoju, okręty brytyjskie powróciły do Aleksandrii nie wykonawszy zadania[22].

Kolejną akcją, w której uczestniczył HMS "Havock", był rajd zespołu Philipa Viana, Force B, przeciwko żegludze nieprzyjacielskiej, który miał jednocześnie stanowić osłonę dla przebazowywanego z Malty krążownika HMS "Cleopatra", w dniach od 9 do 11 marca 1942 roku. Zakończył się on utratą okrętu flagowego kontradmirała Viana, krążownika HMS "Naiad", storpedowanego 11 marca niedaleki Sidi Barrani przez U-565[23]. Już w dwa dni później Force B zostały wysłane w stronę wyspy Rodos, gdzie rankiem 15 marca zbombardowane zostały z morza instalacje i obiekty wojskowe[24].

Druga bitwa w zatoce Syrta

Osobny artykuł: Druga bitwa pod Syrtą.

20 marca 1942 roku Royal Navy rozpoczęła kolejną operację konwojową z Aleksandrii na Maltę. W skład konwoju MW-10 wchodziły cztery transportowce, eskortowane przez krążownik przeciwlotniczy HMS "Carlisle" i sześć niszczycieli 22. Flotylli, w skład której wchodził także HMS "Havock". Jednocześnie siedem niszczycieli eskortowych 5. Flotylli (jeden z nich, HMS "Heythrop" został tego samego dnia storpedowany przez U-652) miało przeprowadzić akcję przeciwko okrętom podwodnym u wybrzeży afrykańskich, a następnie dołączyć do konwoju[23]. 21 marca do eskorty dołączyły jeszcze trzy krążowniki lekkie i cztery niszczyciele pod dowództwem kontradmirała Viana, który objął dowództwo nad całością operacji, a następnego dnia krążownik HMS "Penelope" i jeden niszczyciel z Malty[25].

Już 21 marca konwój został wykryty przez Włochów. Dla jego zniszczenia został wysłany w morze silny zespół okrętów Regia Marina z pancernikiem "Littorio" jako okrętem flagowym admirała Angelo Iachino. Do starcia doszło 22 marca po południu. W trakcie wykonywania ataku torpedowego na okręty włoskie HMS "Havock" został trafiony pociskiem kal. 381 mm z "Littorio", który spowodował zalanie kotłowni i czasowe unieruchomienie okrętu[26] oraz śmierć siedmiu ludzi[27]. Po uruchomieniu maszynowni przez załogę uszkodzony niszczyciel został odesłany do stoczni remontowej na Maltę[2].

Utrata okrętu

Na Malcie HMS "Havock" został niezwłocznie wprowadzony do suchego doku dla dokonania niezbędnych napraw. Podczas nalotu w dniu 3 kwietnia 1942 roku niszczyciel został uszkodzony pobliskim wybuchem bomby[28]. W tym czasie dowódca Floty Śródziemnomorskiej, admirał Cunningham, podjął decyzję o przebazowaniu wszystkich niezdolnych do walki okrętów z Malty do Gibraltaru. Pierwszą jednostką, która opuściła Maltę dla uniknięcia kolejnych uszkodzeń, był właśnie HMS "Havock"[29].

Niszczyciel wyszedł z portu w La Valetta wieczorem 5 kwietnia 1942 roku. Rankiem następnego dnia wszedł na mulistą mieliznę u wybrzeży Tunezji, w rejonie latarni Keleba[15]. Ponieważ próby ponownego uruchomienia okrętu nie przyniosły rezultatu, załoga zdecydowała się wysadzić okręt i przepłynąć na brzeg[28]. W trakcie opuszczania okrętu miał miejsce jeden wypadek śmiertelny[30]. Jeszcze tego samego dnia opuszczoną jednostkę storpedował włoski okręt podwodny "Aradam"[31] (inne źródło przeczy temu zdarzeniu[2]). Jürgen Rohwer podaje, że 8 kwietnia wrak okrętu został spenetrowany przez Włochów, którzy odnaleźli tajne dokumenty[31]. Pozostałości okrętu pozostawały na miejscu katastrofy przez kilka następnych lat, aż do zniszczenia ich przez sztormy[28].

Załoga HMS "Havock" po wydostaniu się na brzeg została internowana przez lokalne władze francuskie podległe rządowi Vichy i oswobodzona po zajęciu tych terenów przez aliantów pod koniec 1942 roku[15].

  1. John English: Amazon to Ivanhoe. s. 102.
  2. a b c d e f g h i j Geoffrey B. Mason: HMS Havock – H-class Destroyer. [dostęp 2010-08-31].
  3. a b c John English: Amazon to Ivanhoe. s. 105.
  4. Józef W. Dyskant: Konflikty i zbrojenia morskie. s. 325-326.
  5. Józef W. Dyskant: Konflikty i zbrojenia morskie. s. 331.
  6. Józef W. Dyskant: Konflikty i zbrojenia morskie. s. 334.
  7. Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. s. 61.
  8. Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. Tom I. s. 258.
  9. Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. s. 65.
  10. Sławomir Koper. Pierwsza bitwa niszczycieli II wojny światowej. „Nowa Technika Wojskowa”. 10/1992. ISSN 1230-1665. 
  11. Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. Tom I. s. 264.
  12. Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. s. 88.
  13. Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. Tom I. s. 484-485.
  14. Cristiano D'Adamo: Action off Cape Spada. [dostęp 2010-08-31].
  15. a b c John English: Amazon to Ivanhoe. s. 106.
  16. Andrzej Jaskuła. Atak na Tarent 11/12 listopada 1940 roku. „Morza, Statki i Okręty”. 5/2001. ISSN 1426-529X. 
  17. Jürgen Rohwer, Gerhard Hümmelchen: Chronik des Seekrieges 1939-1945. [dostęp 2010-08-31].
  18. Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. Tom II. s. 116-117.
  19. Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. Tom II. s. 126-132.
  20. Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. Tom II. s. 408-412.
  21. Campaign Summaries of World War 2: British Navy in the Mediterranean, including Malta Convoys. Part 2 of 4. [dostęp 2010-08-31].
  22. Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. Tom II. s. 555-556.
  23. a b Jürgen Rohwer, Gerhard Hümmelchen: Chronik des Seekrieges 1939-1945. [dostęp 2010-08-31].
  24. Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. Tom II. s. 563.
  25. Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. Tom II. s. 563-564.
  26. The 2nd Battle of the Sirte. [dostęp 2010-08-31].
  27. Don Kindell: Casualty Lists of the Royal Navy and Dominion Navies, World War 2. [dostęp 2010-08-31].
  28. a b c Joseph Caruana. Zatopienia: niszczyciele na Malcie. „Okręty Wojenne”. 41 (6/2000). ISSN 1231-014X. 
  29. Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. s. 219.
  30. Don Kindell: Casualty Lists of the Royal Navy and Dominion Navies, World War 2. [dostęp 2010-08-31].
  31. a b Jürgen Rohwer, Gerhard Hümmelchen: Chronik des Seekrieges 1939-1945. [dostęp 2010-08-31].

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

  1. Józef W. Dyskant: Konflikty i zbrojenia morskie 1918-1939. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1983. ISBN 83-215-3243-8.
  2. John English: Amazon to Ivanhoe. British Standard Destroyers of the 1930s. Kendal: World Ship Society, 1993. ISBN 0-905617-64-9.
  3. Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. Warszawa: Lampart, 1995. ISBN 83-902554-7-2.
  4. Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. Tom I. Warszawa: Lampart, 1999. ISBN 83-86776-45-5.
  5. Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. Tom II. Warszawa: Lampart, 2000. ISBN 83-86776-57-9.

Szablon:Bibliografia stop