Главная страница

Szablon:Lokomotywa elektryczna infobox EL.200 – seria czterech lokomotyw elektrycznych wyprodukowanych w zakładach H. Cegielskiego w Poznaniu w roku 1937 dla PKP. Wszystkie lokomotywy zostały skierowane do obsługi Warszawskiego Węzła Kolejowego. Trzy egzemplarze zostały zniszczone we wrześniu 1939 roku, czwarty pracowały do 1944 roku. Ostatni elektrowóz serii został zezłomowany w 1958 roku.

Geneza

W 1933 roku otwarto tunel średnicowy w Warszawie, obsługiwany trakcją parową. Mimo użycia wentylatorów oddymiających, zadymienie znacznie ograniczało ruch pociągów przez tunel. W związku w tym, postanowiono poprowadzić tunelem trakcję elektryczną. Z uwagi na ograniczenia przemysłu elektrotechnicznego w Polsce, elektryfikację, dostawę taboru oraz sprzętu elektrycznego zlecono brytyjskiemu English Electric[1].

Lokomotywy serii EL.100 rozpoczęły służbę w Warszawie w grudniu 1936 roku. Pierwsze lokomotywy były przystosowane do prowadzenia pociągów dalekobieżnych, więc do manewrowej pracy w tunelu, zdecydowano się na zastosowanie słabszych lokomotyw elektrycznych[1][2].

Produkcja

Na zlecenie Ministerstwa Komunikacji, zakłady H. Cegielskiego w Poznaniu opracowały projekt, a następnie stworzyły prawie gotowe[3] lekkie lokomotywy serii EL.200. Zmontowane wstępnie pojazdy o numerach fabrycznych 342 do 345 wysłano do warszawskiej fabryki Lilpop, Rau i Loewenstein, gdzie we współpracy z brytyjskimi specjalistami, zabudowano osprzęt elektryczny. Lokomotywy otrzymały oznaczenie serii od EL.201 do EL.204[4][5].

Konstrukcja

Pudło

Nadwozie EL.200 było całkowicie metalowe, spawane z blach stalowych. Urządzenia ciągłowe oraz pochwowe zderzaki przykręcone były śrubami do ostojnicy, stanowiąc z pudłem całość[2][4]. W celu uzyskania wyższej siły pociągowej oraz zwiększenia stabilności, dobalastowano lokomotywę zbrojonymi płytami betonowymi o łącznej masie 6 ton[4]. Pudło opiera się na wózkach na obrotowym sworzniu umieszczonym w środkowej części wózków. Ze względu na budowę pudła i wózków, czopy skrętu wózków przenosiły całą siłę pociągową[2].

Podwozie i wózki

Lokomotywa oparta była na dwóch dwuosiowych wózkach z napędem indywidualnym, identycznych jak w ezt serii 91000/92000. Zestawy kołowe z widłowym prowadzeniem maźnic miały trójstopniowe usprężynowienie, wykorzystujące resory piórowe oraz sprężyny spiralne[2].

Silniki typu PK601 zawieszone w ramach wózka za nos przenosiły moment obrotowy na zestawy kołowe za pomocą walcowej przekładni zębatej o skośnych zębach o przełożeniu 74:21, pozwalającej osiągnąć prędkość maksymalną 100 km/h[2][6]. Zatrzymanie umożliwiały hamulce pneumatyczne produkcji Westinghouse Electric Company[2][4].

Napęd i osprzęt elektryczny

Napęd stanowiły cztery silniki trakcyjne o łącznej maksymalnej mocy godzinnej wynoszącej 588 kW. Osprzęt elektryczny, konstrukcji English Electric, był konstrukcyjnie identyczny z tym montowanym w pociągach elektrycznych serii 91000/92000. Lokomotywa wyposażona była w przetwornicę prądu stałego 3000/110 V i dwie sprężarki tłokowe zasilające sterowanie elektropneumatyczne i hamulce[2][4]. Według niektórych źródeł, lokomotywa pozwalała na łączenie ze sobą dwóch lokomotyw tej samej serii[2].

Lokomotywę EL.204 (numer produkcyjny 345) wyposażono w ogrzewany elektrycznie kocioł parowy, który umożliwiał ogrzewanie wagonów. Był to pierwszy w skali europejskiej elektrowóz, który otrzymał parowe ogrzewanie składów pasażerskich[2][4][5].

Eksploatacja

Jeszcze w roku 1937, wszystkie cztery lokomotywy skierowano do obsługi pociągów między stacjami Warszawa WschodniaWarszawa Zachodnia, gdzie pracowały bezawaryjnie do wybuchu II wojny światowej[1].

Podczas zmasowanego niemieckiego nalotu na warszawską infrastrukturę kolejową, mającego miejsce 4 września, doszczętnie zniszczono trzy (EL.201, EL.202 i EL.204) z czterech lokomotyw serii[4]. Po przejęciu przez okupanta, lokomotywa została włączona do Generalnej Dyrekcji Kolei Wschodniej i przemianowana na Ostbahn E203. Po przywróceniu przejezdności Warszawskiego Węzła Kolejowego, E203 używano jak przed wojną – do obsługi tunelu średnicowego do 1944 roku. Uszkodzona podczas walk w Warszawie, po wojnie nie została naprawiona[5].

Po przekazaniu części do odbudowy ezt serii E51, wrak EL.203 znajdował się na terenie lokomotywowni Warszawa Grochów do roku 1958, kiedy został zezłomowany[2][5]. Lokomotywa nie otrzymała powojennego oznaczenia PKP[5].

  1. a b c Grzegorz Molenda. Polska lokomotywa elektryczna z 1937r. - EL.200. „Quest”. 9. QUEST II (pol.). 
  2. a b c d e f g h i j Andrzej Harassek. Co było przed EU06 – elektryczny tabor PKP pochodzenia brytyjskiego. „Technika Transportu Szynowego”. 5/1995, s. 6-11. EMI-PRESS. ISSN 1232-3829 (pol.). 
  3. bez osprzętu elektrycznego
  4. a b c d e f g Lokomotywy elektryczne serii El200. W: Stanisław Plewako: Elektryfikacja PKP na przełomie wieków XX i XXI: w siedemdziesiątą rocznicę elektryfikacji PKP. Warszawa: Z. P. Poligrafia, 2006, s. 84-85. ISBN 978-83-922944-6-7. (pol.)
  5. a b c d e Tomasz Gałka: EL.200 (ang.). locomotives.com.pl. [dostęp 2013-11-11].
  6. Maciej Dobrowolski. Lokomotywy elektryczne polskich kolei. „Technika Transportu Szynowego”. 3/1999, s. 18-31. EMI-PRESS. ISSN 1232-3829 (pol.). 

Szablon:H. Cegielski - Poznań