Главная страница

Gieorgij Skałon
Георгий Антонович Скалон
Ilustracja
Gieorgij Skałon (1905)
generał kawalerii generał kawalerii
Data i miejsce urodzenia 24 października 1847
Petersburg
Data i miejsce śmierci 1 lutego 1914
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1865–1914
Siły zbrojne Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Stanowiska generał-gubernator warszawski (1905–1914)
Główne wojny i bitwy wojna rosyjsko-turecka (1877-1878)
Odznaczenia
Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Orła Białego (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Włodzimierza II klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Włodzimierza III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny I klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny II klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława I klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława II klasy (Imperium Rosyjskie) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Wielki Oficer Orderu Gwiazdy Rumunii Order Daniła I

Gieorgij Antonowicz Skałon (ros. Георгий Антонович Скалон, ur. 24 października 1847 w Petersburgu, zm. 1 lutego 1914 w Warszawie) – rosyjski wojskowy, generał kawalerii, generał-gubernator warszawski i głównodowodzący wojsk Warszawskiego Okręgu Wojskowego w latach 1905–1914.

Życiorys

Przed 1905 rokiem

Gieorgij Antonowicz Skałon urodził się 24 października 1847 roku w stołecznym Petersburgu. Był synem Antona Antonowicza Skałona i Julii-Jelizawiety-Jeleny Jegorowny Siwiers[1]. Skałonowie wywodzili się ze szlachty hugenockiej (właściwie Scallon), która po wydaniu edyktu nantejskiego schroniła się w Szwecji, a następnie przeszła na służbę rosyjską[1][2]. Jego przodkowie służyli w Armii Imperium Rosyjskiego i Gieorgij Antonowicz też wybrał karierę oficerską. W 1865 roku Skałon ukończył Nikołajewską Szkołę Oficerską Kawalerii, a następnie rozpoczął służbę jako kornet w Lejb-Gwardyjskim Pułku Ułanów Jego Wysokości[1]. W latach 1877–1878 brał udział w wojnie rosyjsko-tureckiej. 7 stycznia 1893 roku rozpoczął służbę jako oficer sztabowy, a od 30 sierpnia 1893 roku otrzymał stopień generała-majora z funkcją generała do specjalnych poruczeń przy dowództwie Warszawskiego Okręgu Wojskowego[1]. 19 sierpnia 1894 roku został dowódcą wspomnianego Lejb-Gwardyjskiego Pułku Ułanów[1]. 2 sierpnia 1897 roku mianowanym dowódcą 1 Dywizji Kawalerii Gwardii Imperium Rosyjskiego[1]. 6 grudnia 1900 roku otrzymuje awans na generała-lejtnanta i przyznane mu zostaje dowództwo 4 Dywizji Kawalerii Imperium Rosyjskiego[1]. 1 kwietnia 1901 roku zostaje dowódcą 2 Dywizji Kawalerii Gwardii Imperium Rosyjskiego[1]. Natomiast w roku 1903 zostaje generał-adiutantem świty cesarza Mikołaja II[3].

Generał-gubernator warszawski

15 maja 1905 roku Gieorgija Skaona mianowano zastępcą dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego, a 15 sierpnia tego samego roku jego głównodowodzącym i generał-gubernatorem warszawskim[1]. Wkrótce po objęciu urzędu zwrócił się z prośbą do cesarza Mikołaja II i premiera Siergieja Witte o wprowadzenie na terenie ziem Kraju Nadwiślańskiego stanu wojennego, co też stało się 10 listopada 1905 roku[1]. W okresie stanu wojennego Skałonowi przyznane też zostały nadzwyczajne uprawnienia policyjno-karne, które dopuszczały karanie uczestników protestów o charakterze antyrządowym bez wyroków sądów[4]. Kary te były różnorodne, włączając zsyłkę aż po karę śmierci, którą w ten sposób kilkakrotnie zastosowano[4]. Skałon był pierwszym wysokim urzędnikiem w Imperium Rosyjskim, który na podstawie paragrafu dwunastego o stanach nadzwyczajnych, zdecydował się karać śmiercią bez wyroku sądu[5]. W liście datowanym na 4 lipca 1906 roku, a skierowanym do Piotra Stołypina, Skałon tak przedstawiał swoją wizję tłamszenia rozruchów na podległym mu obszarze: Walczyć z atakami terrorystycznymi rewolucjonistów, wedle mego zdania, można tylko przy pomocy jeszcze mocniejszego terroru ze strony władz rządowych, to jest drogą urzeczywistnienia w pełnej mierze artykułu dwunastego stanu wojennego, aż do zastosowania kary śmierci bez wyroku sądowego[5]. Ta drastyczna polityka przyczyniła się do stopniowej likwidacji wrzenia rewolucyjnego na ziemiach polskich[4]. Od 1905 do 1908 roku na terenie Kraju Nadwiślańskiego około tysiąc osób zostało poddanych karze śmierci[6]. W samej Warszawie zarządzono ponad trzysta takich wyroków[6]. Tak bezwzględna polityka doprowadziła do szerzenia się pogłosek, że Skałon na swoim biurku kolekcjonuje fotografie straconych osób[6]. Generał-gubernator uważał, że ruch robotniczy podtrzymywany jest przez Żydów, którzy są u podstaw ruchów socjalistycznych[7].

18 sierpnia 1906 Organizacja Bojowa PPS przeprowadziła na niego na ulicy Natolińskiej 9 nieudany zamach bombowy. Wanda Krahelska zrzuciła na powóz gubernatora dwie bomby, jednak Skałon przeżył wybuch. Stan wojenny, wprowadzony zgodnie z rozkazem Skałona, zaczął być likwidowany dopiero w roku 1908, przy czym na niektórych terenach, m.in. w guberni piotrkowskiej, został utrzymany aż do połowy roku 1909. Po zamachu Skałon w obawie przed kolejnymi tego typu akcjami zdecydował się zaprzestać polityki stosowania kary śmierci bez wyroków sądu[6].

Gieorgij Skałon i Pietro Canonica w 1914 roku

W 1905 roku, wydanie manifestu październikowego i złagodzenie kursu zdezorientowało Skałona[8]. Początkowo zezwolił na pokojowe manifestacje radości mieszkańców Warszawy, lecz już 1 listopada 1905 roku, demonstracja odbywająca się na placu Teatralnym została brutalnie rozpędzona[8]. Kilkadziesiąt osób zginęło, kilkaset zostało rannych, a prasa socjalistyczna całą winę zrzucił na generała-gubernatora[8]. Robotnik w 1908 roku, przypominając te zajścia, pisał, że Skałon puścił na lud kozaków i kazał strzelać do cieszącej się z konstytucji ludności - brakuje jednak dowodów, które winą za tę masakrę mogłyby bezpośrednio obciążyć generała-gubernatora warszawskiego[8]. 5 listopada 1905 roku Liga Narodowa zorganizowała kolejną manifestację. Oprócz m.in. Romana Dmowskiego i Zygmunta Wielopolskiego wzięło w niej udział około dwustu tysięcy osób[8]. Jej rozmiary miały przerazić Skałona, który już następnego dnia zabronił organizacji manifestacji i ograniczył je jedynie do pomieszczeń zamkniętych, a i w nich zakazano przemówień, które mogłyby sprzeciwiać się istniejącemu obecnie państwowemu lub społecznemu ustrojowi[9]. Jeszcze tego samego dnia w tajnej instrukcji nakazywał innym gubernatorom Kraju Nadwiślańskiego by tłumy manifestantów uważać za bandy powstańców i wystrzeliwać do zupełnego wytępienia, nie zezwalać na żadne wiece i mitingi, w razie wykrycia rozpraszać przy pomocy broni palnej[9]. Skałon wobec manifestu październikowego stał na niewzruszonej pozycji lojalności wobec monarchii, którą to przedkładał nad obiecane w dokumencie swobody obywatelskie[10]. W 1906 roku w związku z wyborami do Dumy Państwowej Skałon rozesłał do innych gubernatorów okólnik w którym polecał im zezwalać na zgromadzenia publiczne wszystkim partiom politycznych poza tymi, które bojkotowały proces wyborczy[11]. Pisał on m.in., że do partii umiarkowanych (z nazwy wymieniał jedynie Stronnictwo Polityki Realnej) należy odnosić się z wyrozumiałością. Nadmierne skrępowanie wyborczej agitacji stronnictw umiarkowanych mogłoby spowodować odmowę uczestnictwa tych partii w wyborach, co byłoby na rękę jedynie rewolucjonistom[11]. Po zakończeniu rewolucji polityka Skałona stała się bardziej umiarkowana[11]. Był zdecydowanym przeciwnikiem utworzenia guberni chełmskiej i wydzieleniu jej z Królestwa Polskiego oraz podporządkowaniu jej generał-gubernatorstwu kijowskiemu[7]. Popierał pomysły utworzenia na podległym sobie obszarze samorządu miejskiego, a także nie sprzeciwiał się organizacji uroczystości kulturalnych (np. obchodów setnej rocznicy urodzeń Juliusza Słowackiego)[7].

W grudniu 1907 roku zlikwidowana została przez Skałona Polska Macierz Szkolna[11]. Natomiast w 1908 roku, na wniosek Skałona, ministerstwo spraw wewnętrznych zamknęło Uniwersytet dla Wszystkich[12]. W 1910 roku ujawniono, że Skałon zamieszany był w aferę korupcyjną. Przewodniczył on budowie Mostu Mikołajewskiego[12]. Śledztwo przeprowadzone w 1910 roku wykazało, że Towarzystwo Akcyjne „K. Rudzki et Comp.”, biorące udział w przetargu na projekt i realizację mostu, przekazało Skałonowi sto tysięcy rubli łapówki[12]. Generał-gubernator, doskonale ulokowany na petersburskim dworze, wyszedł ze sprawy bez szwanku i nie spotkały go za to żadne konsekwencje[12]. W 1908 roku Skałon pisał do Piotra Stołypina, że gubernia warszawska pod względem obszaru, liczebności obywateli, liczby twierdz i wojsk, liczby fabryk i zakładów w sensie trudności zarządzania zajmuje czołowe miejsce[a] i ustępuje może jedynie guberni piotrkowskiej[13]. Postulował by na terenie Kraju Nadwiślańskiego funkcje gubernatorskie powierzane były osobom o zdecydowanym charakterze i wysokich kwalifikacjach[13]. Samodzielna polityka Skałona doprowadziła do konfliktu z Piotrem Stołypinem, który dążył do usunięcia generała-gubernatora z Warszawy[7]. W 1910 roku Stołypin zlecił przeprowadzenie kontroli w Kraju Nadwiślańskim (tzw. rewizję senatorską), którą kierował jego szwagier Dmitrij Neidhart[7]. Wykazała ona pewne nieprawidłowości, jednakże Skałon cieszył się całkowitym zaufaniem Mikołaja II i ze swego stanowiska ostatecznie odwołany nie został[7]. Wszelkie próby znaczniejszych koncesji i ustępstw na rzecz ludności polskiej, jakie wykazywał Skałon, były torpedowane i blokowane przez koła rządowe w stolicy nad Newą[14]. W rosyjskich planach dotyczących potencjalnej wojny Skałon twierdził, że obrona ziem Królestwa Polskiego przed atakiem nieprzyjaciela będzie praktycznie niemożliwa[15]. Jednocześnie jednak zauważał, że porzucenie Warszawy z politycznego punktu widzenia byłoby wielkim błędem[15].

Gieorgij Antonowicz Skałon rządził Królestwem Kongresowym do swojej śmierci w lutym 1914 roku. Jego następcą był Jakow Żyliński. Nabożeństwo żałobne odbyło się w zamkniętej kaplicy w języku niemieckim, w obrządku luterańskim. Pastor wygłosił przemówienie o jego osobie również po niemiecku[16]. Depeszę kondolencyjną, w języku niemieckim, na ręce wdowy przesłała cesarzowa Aleksandra Fiodorowna[16]

Życie prywatne i oceny

Oceny pracy Gieorgija Skałona jako generał-gubernatora warszawskiego są niejednoznaczne. Prasa socjalistyczna określała Skałona jako jednego z najkrwawszych katów ludu polskiego, wiekorządcę carskiego, który setki rodzin okrył żałobą i tysiące ofiar zadręczył po więzieniach i zsyłkach[7]. Konsul francuski w Warszawie, Michel de Coppet, oceniał natomiast, że Skałon zostając generał-gubernatorem objął władzę w kraju wstrząsanym rewolucją i ogłosił stan oblężenia. Rządy jego były krwawe, ale nawet polska prasa przyznaje, że po uspokojeniu wstrząsów był raczej nastawiony liberalnie, a wykonując rozkazy, jakie otrzymywał z Petersburga, starał się wprowadzać je jak najłagodniej[7]. W okresie urzędowania Skałona jego uprawnienia uległy jednak znacznemu ograniczeniu na rzecz władz centralnych w Petersburgu, a także na rzecz innych gubernatorów królestwa i działających w czasie stanu wojennego tymczasowych generał-gubernatorów[9].

Siergiej Witte opisywał Gieorgija Skałona jako wiernego sługę cesarza, człowieka silnego charakteru i mocnych pryncypiów[17], ale jednocześnie nie orła, lecz prostolinijnego i uczciwego człowieka[17]. Osadzenie Skałona na stanowisku generała-gubernatora wpisywało się doskonale w ówczesną politykę rządu petersburskiego, która zakładała, że ruch rewolucyjny jest możliwy do okiełznania jedynie w przypadku, gdy władza znajduje się w rękach zdecydowanego, a nie wahającego się człowieka[18]. Skałon jako generał-gubernator rezydował na Zamku Królewskim, a miesiące letnie spędzał w Łazienkach[19]. W latach 1912-1913 jego zastępcą był Aleksiej Brusiłow, który opisuje Skałona jako życzliwego i ucziwego człowieka, a wydawał mu się on być raczej dworakiem niż prawdziwym wojskowym[19]. Brusiłow uważał także, że Skałon był przesiąknięty kulturą niemiecką i nie krył się z opinią, że Imperium Rosyjskie powinno znajdować się w bliskim sojuszu z Cesarstwem Niemieckim[19]. Znajdował się w świetnych stosunkach z konsulem niemieckim w Warszawie Augustem Brückiem[19]. Brusiłow, który w swych pamiętnikach twierdzi, że Skałon uważał, że Niemcy powinni rządzić Rosją, zniesmaczony tym zachowaniem doniósł na Skałona do ministra wojny Władimira Suchomlinowa[19]. W konsekwencji Brusiłow został przeniesiony do Kijowa, a Suchomlinow przyznał, że podziela jego wątpliwości co do poglądów Skałona[19]. Brusiłow zauważa też, że Skałon otaczał się Rosjanami pochodzenia niemieckiego, którzy w Kraju Nadwiślańskim pełnili najwyższe funkcje administracyjne i wojskowe[19].

Gieorgij Skałon był żonaty z Mariją Iosifowną Korf, wywodzącą się z rodu bałtyckich Niemców[20], z którą miał syna Antona i córkę Mariję. Skałon był także właścicielem kilku domów w Petersburgu[21]. Uchodził za wielbiciela operetki, uczęszczał chętnie do warszawskich teatrów, a także wdał się w romans z jedną z artystek operetkowych[22]. Był wyznania ewangelickiego (luterańskiego[16]), co nie przeszkadzało mu być członkiem honorowym działającego w Warszawie prawosławnego Bractwa św. Trójcy[20].

Przebieg służby

Awanse

Jednostki

Ordery i odznaczenia

Herb rodu Skałonów

rosyjskie

zagraniczne

Szablon:Poprzednik Następca

  1. Tzn. na obszarze Królestwa Polskiego.
  1. a b c d e f g h i j Proza.ru: Георгий Антонович Скалон (ros.). [dostęp 2013-18-10].
  2. Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 76.
  3. Kokovtsov V., Out of My Past: Memoirs of Count Kokovtsov, Stanford 1935, s. 583.
  4. a b c Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 56-57.
  5. a b Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 168. Błąd w przypisach: Nieprawidłowy znacznik <ref>; nazwę „Gubernatorzy02a” zdefiniowano więcej niż raz z różną zawartością
    BŁĄD PRZYPISÓW
  6. a b c d Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 169.
  7. a b c d e f g h Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 247. Błąd w przypisach: Nieprawidłowy znacznik <ref>; nazwę „Gubernatorzy10” zdefiniowano więcej niż raz z różną zawartością
    BŁĄD PRZYPISÓW
    Błąd w przypisach: Nieprawidłowy znacznik <ref>; nazwę „Gubernatorzy10” zdefiniowano więcej niż raz z różną zawartością
    BŁĄD PRZYPISÓW
  8. a b c d e Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 213.
  9. a b c Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 214. Błąd w przypisach: Nieprawidłowy znacznik <ref>; nazwę „Gubernatorzy07” zdefiniowano więcej niż raz z różną zawartością
    BŁĄD PRZYPISÓW
  10. Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 216-217.
  11. a b c d Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 217.
  12. a b c d Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 171. Błąd w przypisach: Nieprawidłowy znacznik <ref>; nazwę „Gubernatorzy05” zdefiniowano więcej niż raz z różną zawartością
    BŁĄD PRZYPISÓW
  13. a b Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 87.
  14. Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 264.
  15. a b Snyder J., The Ideology of the Offensive: Military Decision Making and the Disasters of 1914, Nowy Jork 2013, s. 173.
  16. a b c Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 299.
  17. a b Witte S., The Memoirs of Count Witte, Nowy Jork 1990, s. 525. Błąd w przypisach: Nieprawidłowy znacznik <ref>; nazwę „Skalon02” zdefiniowano więcej niż raz z różną zawartością
    BŁĄD PRZYPISÓW
  18. Heller M., Historia Imperium Rosyjskiego, Warszawa 2009, s. 690.
  19. a b c d e f g Militera.lub.ru: Брусилов, Алексей Алексеевич: Воспоминания (ros.). [dostęp 2013-18-10].
  20. a b Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 102. Błąd w przypisach: Nieprawidłowy znacznik <ref>; nazwę „Gubernatorzy14” zdefiniowano więcej niż raz z różną zawartością
    BŁĄD PRZYPISÓW
  21. Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 66.
  22. Chimiak Ł., Gubernatorzy rosyjscy w Królestwie Polskim 1863–1915. Szkic do portretu zbiorowego, Wrocław 1999, s. 289.
  23. a b c d Regiment.ru: Георгий Антонович Скалон (ros.). [dostęp 2013-18-10].