Главная страница

GAZ-M20 Pobieda
Ilustracja
Inne nazwy ГАЗ-М20 Победа
Producent GAZ
Okres produkcji 1946 - 1958
235 997 egzemplarzy
Miejsce produkcji  ZSRR, Gorki
Poprzednik GAZ-M1
Następca GAZ-21 Wołga
Dane techniczne
Segment E[1]
Typy nadwozia 4-drzwiowy fastback
4-drzwiowy kabriolet
Silniki R4 2120 cm³ M-20
50 KM
Skrzynia biegów 3-biegowa manualna, półsynchronizowana
Rodzaj napędu tylny / AWD (M72)
Długość 4665 mm
Szerokość 1695 mm
Wysokość 1640 mm
1790 mm (M72)
Rozstaw osi 2700 mm
Masa własna 1450 kg
Zbiornik paliwa 55 l
Liczba miejsc 5
Dane dodatkowe
Modele
bliźniacze
FSO Warszawa
Konkurencja Tatra 600 Tatraplan
Standard Vanguard

GAZ-M20 Pobieda (ros. ГАЗ-М20 Победа) - samochód osobowy produkowany przez zakłady GAZ w latach 1946-1958. Licencję na produkcję tego samochodu od 1950 roku posiadała warszawska FSO.

Powstanie modelu

Pierwsze przymiarki do projektu nowego samochodu osobowego średniej klasy rozpoczęto w zakładach GAZ od zimy 1941/1942 roku, lecz z powodu trudnej sytuacji na frontach II wojny światowej, nie miały one priorytetu. Po pokonaniu największego kryzysu na froncie i zwycięstwie pod Stalingradem, w dniach 3-8 lutego 1943 doszło do spotkania w Moskwie w sprawie kierunków powojennego rozwoju przemysłu samochodowego, gdzie zaaprobowano plany fabryki GAZ. Głównym konstruktorem zakładów był Andriej A. Liphart, konstruktorem wiodącym samochodu Jurij Soroczkin, a projektantem nadwozia Wieniamin Samojłow[2]. Samochód otrzymał nazwę Pobieda (po polsku: "zwycięstwo"), gdyż był przewidziany na okres po wygranej wojnie. Oznaczeniem modelu było M20 (M od "Mołotowiec", ponieważ zakłady GAZ nosiły imię Mołotowa). Na przełomie 1943/1944 roku powstała makieta sklejkowa, a pierwszy prototyp ukończono 6 listopada 1944 roku (symbolicznie, przed rocznicą rewolucji październikowej)[2].

Stylistyka Pobiedy odpowiadała najnowszym trendom w budowie nadwozi – jej nadwozie było pontonowe, bez wyodrębnionych błotników, z tyłem typu fastback, przy tym nie stanowiło kopii żadnej z marek zagranicznych. Miało także aerodynamiczny kształt – współczynnik oporu Cx=0,34[2]. Nadwozie było samonośne z pomocniczą ramą przednią, do której mocowany był silnik i przednie zawieszenie. Z powodu braku wystarczającego doświadczenia z samonośnymi nadwoziami, konstrukcję nadwozia i zawieszenie przednie wzorowano na niemieckim samochodzie Opel Kapitän[2]. Pierwotnie rozważano zastosowanie 6-cylindrowego silnika GAZ-11 (2,85 l, 62 KM), lecz podczas prezentacji nowych samochodów na Kremlu 19 czerwca 1945, samochód został zaakceptowany do produkcji przez Stalina z nowo opracowanym mniejszym silnikiem 4-cylindrowym (2,12 l, 50 KM)[2][a].

Pierwszy model seryjny zszedł z taśmy montażowej 21 czerwca 1946 roku, w przeddzień 5 rocznicy wybuchu Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Do końca roku zbudowano tylko 23 samochody, praktycznie ręcznie, a w 1947 roku uruchomiono taśmę produkcyjną[3]. Jakość pierwszych serii jednak była niska i miały one wady, więc w drugiej połowie 1948 wstrzymano produkcję[b]. Po dopracowaniu samochodu, produkcję wznowiono 1 listopada 1949, w nowym wydziale fabryki. Zmieniono przy tym przełożenie przekładni głównej z 4,7 na 5,125. Już wiosną 1947 dokonano pierwszej drobnej modyfikacji nadwozia, zastępując atrapę chłodnicy w formie trzypiętrowej piramidy z poziomych żeber przez dwupiętrową[3]. Początkowo samochody miały trzystopniową niezsynchronizowaną skrzynię biegów od GAZ-M1 z dźwignią w podłodze, a od 1950 roku skrzynię od GAZ-12 ZIM ze zsynchronizowanym II i III biegiem i dźwignią przy kierownicy[3]. W 1952 roku moc silnika podniesiono z 50 do 52 KM, głównie dzięki powiększeniu zaworów dolotowych[3]. Do modernizacji w 1955 roku wyprodukowano ok. 160.000 samochodów[4].

Oprócz podstawowej wersji z nadwoziem fastback, jedynym wariantem nadwoziowym był produkowany w latach 1949-53 kabriolet (14 222 sztuk). Jedyną przyczyną powstania tego wariantu, mniej praktycznego w warunkach klimatycznych ZSRR, były ograniczone moce produkcyjne kombinatu Zaporożstal, który był jedynym dostawcą odpowiednio dużych płatów blachy na dachy samochodu. Miał on dla usztywnienia nadwozia stałe ramy nad oknami bocznych drzwi[4]. Większość była kierowana na rynek prywatny, nie cieszyły się one jednak popularnością wśród kupujących z uwagi na mniejszą praktyczność i trwałość, pomimo niższej ceny. Używano ich także jako taksówek, zwłaszcza w południowych częściach ZSRR[4].

Od 1955 roku produkowano zmodernizowany model GAZ-M20W (ГАЗ-М20В). Oprócz drobnych ulepszeń mechanicznych, m.in. mechanizmu kierowniczego, unowocześniono atrapę chłodnicy, która otrzymała trzy grube chromowane poziome żebra. Bezpośrednio nad górnym żebrem umieszczono chromowaną ozdobę ze stylizowanym emblematem „M20”, przypominającym blanki kremla w Gorkim[5]. Ulepszono nieco wnętrze kabiny, kierownicę z wewnętrzną obręczą klaksonu, i deskę przyrządów. Wprowadzono też standardowy radioodbiornik[5]. Sylwetka samochodu jednak pozostała niezmieniona i była już przestarzała. W 1956 roku skierowano do produkcji następcę samochodu – GAZ-M21 Wołga, jednakże Pobiedę produkowano jeszcze do 1958 roku[5].

Specyfiką radzieckiego przemysłu motoryzacyjnego było powstawanie specjalnych wersji taksówek, różniących się wyposażeniem; w przypadku Pobiedy była to GAZ-M20A. w latach 1949-58 wyprodukowano w tej wersji 37 492 samochody[4].

W 1948 roku w instytucie NAMI zbudowano dwa prototypy z unowocześnionym nadwoziem sedan, lecz wersja ta nie trafiła do produkcji[5]

Od 1950 roku Pobieda była eksportowana poza ZSRR. Oprócz krajów bloku wschodniego, jak Bułgaria, Węgry, Rumunia, Polska (w latach 1950-52), znajdowała zbyt także w krajach zachodnich, jak Belgia, Finlandia, Austria, Niemcy, gdzie konkurowała niską ceną, komfortem i odpornością na złe drogi[6]. Była też montowana, a następnie produkowana na licencji w Polsce w zakładach FSO jako Warszawa M-20, których produkcja ostatecznie przewyższyła produkcję Pobiedy. Pewna ilość została zmontowana w Pjongjangu w Korei Północnej[6].

M20 był pierwszym radzieckim samochodem wyposażonym w samonośne nadwozie, niezależne zawieszenie przednich kół, kierunkowskazy, światło stop, elektryczne wycieraczki samochodowe, hydrauliczne hamulce i termostat w systemie chłodzenia[2]. Zastosowano też ogrzewanie oraz wbudowane radio, stosowane wcześniej w samochodach wyższych klas. W 1949 roku konstruktorzy otrzymali Nagrodę Stalinowską[2]. Samochód ten stał się symbolem tużpowojennego ZSRR, zaś dziś jest łakomym kąskiem dla kolekcjonerów.

Wyprodukowano 235 997 egzemplarzy modelu, z czego 14 220 w wersji kabriolet[7].

GAZ-M72

W latach 1955-1958 produkowano terenową odmianę Pobiedy, M72[8]. Podwozie wraz z układem przeniesienia napędu pochodziło od GAZa-69, silnik oraz nadwozie z oryginalnego M20. Prześwit pod osiami wynosił 200 mm[8]. Samochód mógł rozpędzić się do 90 km/h. Średnie zużycie paliwa przy prędkości 30 km/h wynosiło 14 l / 100 km. Wyprodukowano 4677 egzemplarzy modelu[9].

Dane techniczne

  • Silnik:
    • Układ i liczba cylindrów: R4
    • Układ rozrządu: rozrząd dolnozaworowy
    • Pojemność skokowa: 2120 cm³
    • Średnica cylindra x skok tłoka: 82 x 100 mm
    • Stopień sprężania: 6,2:1
    • Moc maksymalna: 50 KM przy 3600 obr./min
    • Pojemność układu chłodzącego 9,5 - 10,5 l
  • Napęd
    • Na oś tylną
    • Skrzynia biegów: 3-biegowa, manualna, półsynchronizowana
    • Biegi: I - 2,820:1, II - 1,604:1, III - 1,000:1, wsteczny - 3,383:1
    • Przełożenie główne: 4,7:1, po 1948 - 5,125:1
  • Osiągi:
    • Prędkość maksymalna: 105 km/h
    • Zużycie paliwa: 13,5 l/100 km (w praktyce większe)
  • Inne
    • Rozstaw kół: przód - 1364 mm, tył 1362 mm
    • Prześwit: przód - 210 mm, tył - 200 mm
    • Promień skrętu: 6,3 m
    • Akumulator: 6-STE-50, 12V, Pojemność akumulatora - 50 Ah
    • Świece zapłonowe: M12/10 18X1.5
    • Hamulce hydrauliczne
    • Opony: 6,00-16 cali

Inne wersje

  • GAZ-M20W - Wersja po modernizacji z 1955 roku, charakteryzuje się nową atrapą wlotu powietrza
  • GAZ-M20A - wersja Taxi
  • GAZ-M20 Kabriolet - 1948-1953
  • GAZ-M72 (Pobieda z napędem na wszystkie koła) - 1955-1957
  • GAZ-M20G - M20 z silnikiem sześciocylindrowym o mocy 90 KM

Galeria

  1. Według wspomnień A. Lipharta, Stalin, osobiście decydujący o samochodach produkowanych przez centralnie sterowany przemysł, początkowo był przeciwny produkcji nowoczesnego samochodu średniej klasy, uznając go za "konkurencję" dla reprezentacyjnego ZiS-110 i uważając za wystarczający dla ludności samochód małolitrażowy (późniejszy Moskwicz 400). Pobiedę zaaprobował pod warunkiem zastosowania mniejszego z silników i po zapewnieniach, że koszt produkcji nie będzie wyższy od GAZ-M1. GAZ-M20 «Pobieda», "Awtoliegiendy SSSR" Nr 23, s.4
  2. Produkcję wstrzymano w październiku 1948 wg GAZ-M20 «Pobieda», "Awtoliegiendy SSSR" Nr 23, s.5 lub w sierpniu wg GAZ-M20W «Pobieda», "Awtoliegiendy SSSR" Nr 2, s.3.
  1. Gaz Pobeda M-20 versions & types w serwisie automobile-catalog.com [dostęp 26-12-2014]
  2. a b c d e f g GAZ-M20 «Pobieda», "Awtoliegiendy SSSR" Nr 23, ss.3-4
  3. a b c d GAZ-M20 «Pobieda», "Awtoliegiendy SSSR" Nr 23, s.5
  4. a b c d GAZ-M20 «Pobieda», "Awtoliegiendy SSSR" Nr 23, s.15
  5. a b c d GAZ-M20W «Pobieda», "Awtoliegiendy SSSR" Nr 2, s.4.
  6. a b GAZ-M20W «Pobieda», "Awtoliegiendy SSSR" Nr 2, s.5.
  7. GAZ-M20 (ang.). W: autogallery.org.ru [on-line]. [dostęp 2010-11-19].
  8. a b Encyklopedia samochodów terenowych. Jiří Fiala. Warszawa: Bellona, 2010, s. 99. ISBN 978-83-11-11912-3.
  9. GAZ-M72 (ang.). W: autogallery.org.ru [on-line]. [dostęp 2011-01-30].

Bibliografia

  • GAZ-M20 «Pobieda», "Awtoliegiendy SSSR" Nr 23, DeAgostini, 2009, ISSN 2071-095X (ros.)
  • GAZ-M20W «Pobieda», "Awtoliegiendy SSSR" Nr 2, DeAgostini, 2009, ISSN 2071-095X (ros.)
  • GAZ-M20 (ang.). W: autogallery.org.ru [on-line]. [dostęp 2010-11-19].
  • GAZ-M72 (ang.). W: autogallery.org.ru [on-line]. [dostęp 2011-01-30].

Linki zewnętrzne

Pobiedy dla Warszawy. - Polska Kronika Filmowa 5/51, Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej

Nowy typ samochodów - Polska Kronika Filmowa 5/46, Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej

ZSRR. Fabryka samochodów - Polska Kronika Filmowa 14/49, Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej