Главная страница

{{{nazwa}}}
[[Plik:{{{zdjęcie}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis zdjęcia}}}]]
{{{opis zdjęcia}}}
Inne nazwy {{{inne nazwy}}}
Producent {{{producent}}}
Projektant {{{projektant}}}
Zaprezentowany {{{premiera}}}
Okres produkcji {{{okres produkcji}}}
Miejsce produkcji {{{miejsce produkcji}}}
Poprzednik {{{poprzednik}}}
Następca {{{następca}}}
Dane techniczne
Segment {{{segment}}}
Typy nadwozia {{{typy nadwozia}}}
Silniki {{{silniki}}}
Skrzynia biegów {{{skrzynia biegów}}}
Rodzaj napędu {{{rodzaj napędu}}}
Długość {{{długość}}}
Szerokość {{{szerokość}}}
Wysokość {{{wysokość}}}
Rozstaw osi {{{rozstaw osi}}}
Masa własna {{{masa własna}}}
Zbiornik paliwa {{{zbiornik paliwa}}}
Liczba miejsc {{{liczba miejsc}}}
Test Euro NCAP [[Grafika:Crashtest-Stern {{{gwiazdki EuroNCAP}}}.svg|90px|{{{gwiazdki EuroNCAP}}} gwiazdek]]
Pojemność bagażnika {{{pojemność bagażnika}}}
Ładowność {{{ładowność}}}
Wyposażenie
dodatkowe
{{{wyposażenie dodatkowe}}}
Dane dodatkowe
Modele
bliźniacze
{{{modele bliźniacze}}}
Pokrewne {{{pokrewne}}}
Konkurencja {{{konkurencja}}}
ZIM-12 z boku
ZIM-12 z delegacją radziecką w NRD, 1957

GAZ-12 (ZIM-12) – radziecki samochód osobowy wyższej klasy, potocznie znany jako ZIM, produkowany w latach 1950-1960 przez Gorkowskie Zakłady Samochodowe (GAZ).

Historia i opis modelu

Główną przyczyną powstania samochodu była potrzeba zapewnienia odpowiedniego pojazdu służbowego dla funkcjonariuszy partii komunistycznej i władz państwowych średniego szczebla. Miał on w ten sposób wypełniać lukę między luksusowym ZiS-110, zarezerwowanym dla wyższych władz, a popularnym modelem GAZ-M20 Pobieda. Zaprojektowanie samochodu władze przemysłu samochodowego zleciły wiosną 1948, zakreślając termin 29 miesięcy[1]. Konstrukcja nowego samochodu służbowego wyższej klasy była wyrazem priorytetów radzieckiego przemysłu motoryzacyjnego pierwszych lat powojennych, który oprócz Pobiedy produkował dla zwykłej ludności jedynie małe samochody popularne Moskwicz 400-420.

Pomimo sugestii skopiowania amerykańskich samochodów Buick, główny konstruktor zakładów GAZ Andriej Lipgart opracował w zakreślonym terminie oryginalny projekt, podążający za amerykańską modą tego okresu w dziedzinie nadwozi (projektantem był Lew Jeremiejew[2]) Jako napęd zaadaptowano wzmocniony sześciocylindrowy silnik rzędowy GAZ-11 z ciężarówki GAZ-51, ze zwiększonym stopniem sprężania i podwójnym gaźnikiem[1]. Z powodu ograniczonej mocy silnika, konstruktorzy podejmowali starania obniżenia masy samochodu, czego efektem stało się zastosowanie bezramowej konstrukcji samonośnej - po raz pierwszy dla takiej długiej limuzyny[1]. Ciekawostką konstrukcji było sprzęgło hydrokinetyczne, odznaczające się miękką i płynną pracą, szczególnie przy ruszaniu z miejsca. Maska silnika mogła być otwierana na lewo lub na prawo lub zdejmowana. Samochód miał we wnętrzu przednią i tylną kanapę, a między nimi dwa rozkładane siedzenia. Przednie drzwi były zawieszone na przedniej krawędzi, a tylne - na tylnej[1].

Prototyp został zaprezentowany 7 listopada 1949 na rocznicę rewolucji październikowej w Gorki[2], a 15 lutego 1950 był zademonstrowany Stalinowi, który go zaakceptował[1]. Samochód uzyskał wysoką ocenę, a konstruktorzy A. Lipgart i N. Juszmanow otrzymali nagrody państwowe. W latach 30. zakłady GAZ otrzymały imię Mołotowa, stąd wszystkie samochody osobowe nosiły oznaczenia liczbowe z literą M. W przypadku nowego samochodu wyższej klasy władze fabryki zdecydowały oznaczyć go skrótem ZIM (Zawod imieni Mołotowa) przez analogię do ZIS (Zawod Imieni Stalina). W 1957 roku jednak, w związku z odwilżą polityczną Chruszczowa, Mołotow wraz z innymi funkcjonariuszami stalinowskimi został odsunięty od władzy i odbierano różnym zakładom jego imię. Od tego roku samochód był oznaczany GAZ-12, zamieniono też napisy na kierownicy, atrapie chłodnicy, kołpakach kół itp., jednakże potocznie, w świadomości społecznej nadal funkcjonował po prostu jako ZIM (nie było innych samochodów oznaczonych tym skrótem)[1].

Produkcja i wersje

Pierwsza partia seryjnych ZiM-12 została zbudowana 13 października 1950. Samochód w podstawowej wersji produkowany był do 1959 roku. Zamienił go wówczas GAZ-13 Czajka, chociaż już nie wszystkim państwowym użytkownikom ZIM-ów przysługiwały nieco bardziej luksusowe Czajki[1] – reszta przesiadła się na mniejsze Wołgi. Ciekawostką było, że na reglamentowanym od połowy lat 50. rynku samochodów prywatnych w ZSRR, ZIM był dostępny także w wolnej sprzedaży dla użytkowników prywatnych i to bez kolejek. Jako samochód prywatny cieszył się jednak małą popularnością, głównie z powodu wysokiej ceny (40.000 rubli, w porównaniu z ceną Pobiedy 16.000 rubli)[3]. W większej ilości na rynek prywatny trafiły później używane samochody, wyprzedawane przez urzędy. Zdecydowana większość samochodów wersji podstawowej była lakierowana na czarno[1].

Oprócz podstawowej wersji, produkowano wariant taksówki ZIM-12A, który większe zastosowanie znalazł w komunikacji międzymiastowej. Oprócz posiadania taksometru i innego wykończenia wnętrza, lakierowane były na kolor szary, z bocznymi paskami z szachownic. W latach 1951-1960 była produkowana także karetka ZIM-12B, o takim samym nadwoziu – nosze z chorym wsuwane były przez bagażnik, a obok nich po prawej stronie były dwa rozkładane siedzenia[1]. Za siedzeniami kierowcy i pasażera była w tej wersji przegroda. Samochód był wyposażony w reflektor z podświetlanym czerwonym krzyżem na dachu oraz reflektor-szperacz, a lakierowany był na kolor jasnobeżowy lub biały[2]. Dwa prototypy wykonano w wersji faeton (kabriolet), lecz z powodu małej sztywności nadwozia, nie była ona produkowana. Niektóre ZIM-y przerabiano na drezyny wąskotorowe. Zbudowano łącznie 21.527 egzemplarzy samochodu[1].

Dane techniczne

Główne źródło:[1]
  • Nadwozie: samonośne, stalowe, 4-drzwiowe, 6-miejscowe (faktycznie mieściło się 7 osób)
  • Długość/szerokość/wysokość: 5530 / 1900 / 1660 mm
  • Rozstaw osi: 3200 mm
  • Rozstaw kół przednich/tylnych: 1460 / 1500 mm
  • Szerokość kanapy z przodu/tyłu: 1400 / 1490 mm
  • Masa własna: 1940 kg
  • Masa całkowita: 2390 kg (6 pasażerów)
  • Prześwit pod osiami: 200 mm
  • Silnik: GAZ-12 - gaźnikowy, 4-suwowy, 6-cylindrowy rzędowy, chłodzony cieczą, umieszczony podłużnie z przodu, napędzający koła tylne
  • Pojemność skokowa: 3480 cm³
  • Średnica cylindra x skok tłoka: 82 x 110 mm
  • Moc maksymalna: 90 KM przy 3600 obr/min
  • Stopień sprężania: 6,7
  • Maksymalny moment obrotowy: 21,5 kgf · m przy 1600-1800 obr/min.[4] (211 Nm)
  • Gaźnik: K-21
  • Skrzynia przekładniowa mechaniczna 3-biegowa, z dźwignią na kolumnie kierownicy
  • Pojemność zbiornika paliwa: 80 l[4]
  • Zawieszenie przednie: niezależne, poprzeczne wahacze resorowane sprężynami, amortyzatory hydrauliczne podwójnego działania
  • Zawieszenie tylne: zależne, sztywna oś na podłużnych resorach półeliptycznych, amortyzatory hydrauliczne podwójnego działania
  • Hamulce: przednie i tylne bębnowe, hydrauliczne; hamulec ręczny mechaniczny na koła tylne
  • Ogumienie o wymiarach: 7,00x15"
  • Prędkość maksymalna: 120 km/h
  • Zużycie paliwa: 15,5 l/100 km przy 50-60 km/h
  • Przyspieszenie 0-80 km/h: 37 s
  1. a b c d e f g h i j k ZIM-12, Avtolegendy SSSR Nr.3
  2. a b c GAZ-12B skoraja pomoszcz, Awtomobil Na Służbie, No.2, DeAgostini 2010, ISBN 978-5-9774-0418-1, s.11-13 (ros.)
  3. Igor Girszowicz, Poczemu ja jezżu po dowieriennosti w: Igruszki Dla Bolszych, nr 22/2003, s.44
  4. a b Ju. Dołmatowskij, I. Triepienienkow, Traktory i awtomobili, Moskwa, 1957, s.129-132 (ros.)

Bibliografia

  • ZIM-12, Avtolegendy SSSR Nr.3, DeAgostini 2009, ISSN 2071-095X, (ros.)
  • Lew M. Szugurow, Awtomobili Rossii i SSSR. Cz.1, Moskwa, 1993, s. 195-197 (ros.)