Главная страница

Głaz narzutowy na placu Wolności
POL Pomnik Przyrody.svg pomnik przyrody ustanowiony {{{data ustanowienia}}}
Ilustracja
{{{opis zdjęcia}}}
Państwo {{{państwo}}}
Lokalizacja {{{lokalizacja}}}
Nazwa systematyczna Głaz narzutowy
Położenie na mapie brak
Mapa lokalizacyjna brak
Brak mapy: {{państwo dane {{{państwo}}} | mapa/core | wariant = {{{państwo}}} }}
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Głaz narzutowy na placu Wolności – pochodzący z epoki lodowcowej głaz narzutowy z granitu (z licznymi domieszkami), umiejscowiony na placu Wolności w Raciborzu. Jest największym spośród wszystkich głazów odnalezionych na terenie Kotliny Raciborskiej[1] i największym spośród głazów pomnikowych w województwie śląskim[2] oraz na całym Śląsku. W roku 1960 został ustanowiony pomnikiem przyrody.

Charakterystyka

Jest to głaz granitowy z licznymi domieszkami czerwonego skalenia oraz kwarcu. Waży 42,5 t, jego objętość wynosi 16,5 m³, długość 3,25 m, a wysokość – 2,25 m[3][4][5]. Znajduje się na środku placu Wolności, na działce nr 843/175. Obok głazu przebiegają dwa szlaki turystyczne, żółty Szlak im. Polskich Szkół Mniejszościowych i czerwony Szlak Husarii Polskiej.

Historia

Plik:POL Racibórz Plac Wolności lata 30 XX wieku.JPG
Plac Wolności, dawn. Horst-Wessel-Platz w latach 30. XX wieku

Głaz pochodzi ze Skandynawii i został przyniesiony do Kotliny Raciborskiej przez lodowiec w czasie zlodowacenia Sanu II[2]. Został odkryty w 1927 roku w piaskowni Karola Popelli w Wojnowicach. W 1929 roku, całkowicie go odsłonięto, a w roku 1934, za radą jednego z Wojnowickich nauczycieli, Alfonsa Nentwiga mimo olbrzymich rozmiarów i wagi, został przetransportowany do Raciborza na obecne miejsce, wówczas zwane placem Adolfa Polko (niem. Polkoplatz)[1]. Operacja przeniesienia głazu była w owym czasie sporym przedsięwzięciem. Podwozie, na którym przetransportowano głaz zostało wypożyczone z fabryki dywanów w Kietrzu. Na podwoziu umieszczono z kolei specjalnie wyprodukowany na ten cel kocioł z firmy Siemens-Plania Werke (obecnie SGL Carbon, dawny ZEW S.A.). Do zamocowania obiektu użyto uchwytów i lin udostępnionych przez firmę Fröhlich, a raciborska kolej użyczyła szyn oraz podkładów kolejowych. Jako środka transportu użyto platformy ciągniętej przez dwa lokomobile parowe, wypożyczone przez hrabiego Lichnowskiego z Kuchelnej[4][5]. Na swoje miejsce dotarł ostatecznie 6 czerwca 1934 roku Po ustawieniu go na miejscu otoczono go niewielkim murkiem, przegrodzonym tabliczkami nazwiskami bojowników ruchu narodowo-socjalistycznego. Zastąpił stojącą wcześniej w tym miejscu pierwszą w historii Raciborza publiczną fontannę, ufundowaną przez Adolfa Polko. Uroczystej inauguracji dokonano 1 lipca 1934 roku. W roku 1945 murek zlikwidowano[6][3].

Od 10 czerwca 1960 roku orzeczeniem nr 179 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu posiada status pomnika przyrody nieożywionej[7][8][9]. Ponowne orzeczenie o uznaniu głazu za pomnik przyrody wydał również w rozporządzeniu nr 21/05 z dnia 16 czerwca 2005 roku wojewoda śląski[10].

Zobacz też

  1. a b Grzegorz Wawoczny: Zabytki powiatu raciborskiego. s. 99.
  2. a b Z. Wieland: Pomniki przyrody nieożywionej (pol.). www.2007.przyroda.katowice.pl, 15 sierpnia 2004. [dostęp 2010-10-10].
  3. a b Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. s. 191.
  4. a b Grzegorz Wawoczny: Głaz narzutowy. [dostęp 2008-02-18].
  5. a b Grzegorz Wawoczny: Weekend w Bramie Morawskiej. s. 27.
  6. Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. s. 198.
  7. Jan Duda: Przyroda Powiatu Raciborskiego (pol.). www.powiatraciborski.pl, 28 lutego 2006. s. 21. [dostęp 2010-10-12].
  8. Rada Miasta ustanowiła pomniki przyrody (pol.). www.raciborz.com.pl, 2 grudnia 2008. [dostęp 2009-04-27].
  9. Program ochrony środowiska Gminy Racibórz na lata 2004-2015. s. 35.
  10. Rozporządzenie Nr 21/05 Wojewody Śląskiego z dnia 16 czerwca 2005 r. w sprawie ustanowienia pomnika przyrody – głazu narzutowego, zlokalizowanego w miejscowości Racibórz. „Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego 2005”. s. 12142. 

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

  • Grzegorz Wawoczny: Weekend w Bramie Morawskiej. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2003. ISBN 83-917453-4-1. (pol.)
  • Grzegorz Wawoczny: Zabytki powiatu raciborskiego. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2007. ISBN 978-83-89802-36-1. (pol.)
  • Paweł Newerla: Opowieści o dawnym Raciborzu. Racibórz: Towarzystwo Miłośników Ziemi Raciborskiej, 1995. ISBN 83-903389-4-1. (pol.)
  • Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2008. ISBN 978-83-89802-73-6. (pol.)
  • Rozporządzenie Nr 21/05 Wojewody Śląskiego z dnia 16 czerwca 2005 r. w sprawie ustanowienia pomnika przyrody – głazu narzutowego, zlokalizowanego w miejscowości Racibórz. „Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego 2005”. Nr 81, 27 czerwca 2005. Poligrafia Zakładu Obsługi Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach. ISSN 1643-2800 (pol.). 

Szablon:Bibliografia stop