Главная страница

Eugeniusz Jagiełło
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 18 grudnia 1873
Warszawa
Data i miejsce śmierci 19 sierpnia 1947
Warszawa
Deputowany do IV Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego
Okres od 1912
do 1917
Przynależność polityczna Polska Partia Socjalistyczna - Lewica

Eugeniusz Jagiełło (ur. 18 grudnia 1873 w Warszawie, zm. 19 sierpnia 1947 tamże) – robotnik, działacz Polskiej Partii Socjalistycznej – Lewicy, poseł do Czwartej Dumy. Był jedynym posłem socjalistycznym z obszaru Królestwa Polskiego w Dumie Państwowej.

Życiorys

Eugeniusz Jagiełło był synem Józefa, robotnika. Po ukończeniu 3-letniej szkoły początkowej w Warszawie pracował jako tokarz w Lublinie, Kijowie i Warszawie. W Warszawie przez pewien czas prowadził swój własny warsztat przy ul. Leszno 75. Prawdopodobnie należał do Polskiej Partii Socjalistycznej, od 1906 roku był działaczem PPS-Lewicy. według źródeł carskiej Ochrany w 1908 jeździł w sprawach organizacyjnych do Wiednia jak również do niego przyjeżdżali emisariusze.

Na XI Zjeździe PPS-Lewicy w kwietniu 1912 w Opawie, uchwalono udział partii w wyborach IV Dumy. W uchwale wskazano iż szanse wyborcze z uwagi na prawo wyborcze są nikłe.

Pomimo to partia weźmie czynny udział w wyborach w pierwszej linii po to aby wyzyskać okres wyborczy, okres ogólnego poruszenia politycznego, dla agitacji na rzecz swoich haseł i zasad dla uświadamiania i organizowania mas[1]

. W sierpniu tego roku wraz z żydowską partią socjalistyczną Bund, utworzono komitet wyborczy Zjednoczenia Socjalistycznego. Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy nie odpowiedział na propozycję wspólnego bloku. PPS-Frakcja Rewolucyjna bojkotowała wybory tak jak i poprzednie.

Komitet Zjednoczenia Socjalistycznego w specjalnej ulotce ogłosił swoje żądania:

  • Demokratyczna republika zabezpieczająca władzę narodu pełna wolności obywatelskiej, demokratyczny miejscowy i prowincjonalny samorząd i częściowa autonomia dla Polski;
  • Szerokie ustawy robotnicze, 8 godzinny dzień pracy; państwowe ubezpieczenie dla wszystkich pracowników; nieprzerwany co tygodniowy 42 godzinny wypoczynek (z zabezpieczeniem możliwości sobotniego wypoczynku dla żydowskich robotników i pracowników umysłowych;
  • zmiana specjalnie żydowskich ograniczeń; zmiana wykluczających praw, przede wszystkim skasowanie linii osiadłości;
  • narodowo-kulturalna autonomia i równouprawnienie językowe, narodowe na zebraniach i związkach, w szkole, w sadzie i instytucjach państwowych i miejscowych;
  • przerwanie prześladowań za przestępstwa polityczne; skasowanie sądów wojennych i stanów wyjątkowych; zupełna amnestia dla tych co ucierpieli w walce o wolność;
  • nietykalność osób, wolność koalicji, związków i zgromadzeń;
  • powszechne nauczanie;
  • zmiana armii stałej na narodową obronę krajową;
  • oddzielenie kościoła od państwa:
  • podatek od dochodu;
  • wielka reforma rolna[2]

Wybory odbywały się w czerech kuriach wyborczych: chłopów, właścicieli ziemskich, mieszkańców miast i robotników fabrycznych. wyborcy wybierali przedstawicieli, którzy następnie wybierali posłów. W Warszawie wyłaniano 80 przedstawicieli, w tym 3 w kurii robotniczej[3]

Jagiełłę zgłosili robotnicy z zakładów metalowych "Borman i Szwede" z ul. Srebrnej, gdzie pracował. W wyborach pełnomocników komitetów wyborczych w Warszawie, socjaliści zdobyli 42 miejsca (27 PPS-Lewica, 14 SDKPiL, 1 Bund), 20 zdobyło Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, "Koncentracja Narodowa" (tzw. secesja), 8 miejsc, zaś bezpartyjni 18. W wyborach wyborców w kurii robotniczej 1 mandat zdobyła PPS-Lewica, zaś 2 SDKPiL[4]. Na jedno miejsce poselskie, kandydatów zgłosiły SND Romana Dmowskiego, "Koncentracja Narodowa" Jana Kucharzewskiego, zaś Zjednoczenie Socjalistyczne Jagiełłę. Tymczasem wśród wyborców wybierających posłów było 46 głosów żydowskich i 34 chrześcijan. W dniu wyborów Kucharzewski otrzymał 33 głosy, zaś Jagiełło 43 głosy[5].

Jagiełło zyskał głosy głównie elektorów pochodzenia żydowskiego, oraz Polaków z kurii robotniczej. Wyborcy żydowscy, chcieli oddać mandat ze stolicy Polakowi, a ponieważ nikt spośród kandydatów nie zapewniał im równouprawnienia w samorządzie miejskim, postanowiono oddać głosy elektorskie na Jagiełłę[6]. Wybór był dość sporym zaskoczeniem, ponieważ z uwagi na kurialny system wyborczy nie oczekiwano zwycięstwa ze strony przedstawiciela robotników. Dlatego też nie kandydowali najważniejsi działacze. Według niektórych relacji, gdy zorientowano się o możliwości jego wyboru, PPS-Lewica rozważała nawet początkowo wycofanie kandydata, do czego jednak nie doszło[7]

Wybór ten wywołał dwojakie reakcje. Z jednej strony narodowa demokracja rozpoczęła olbrzymią kampanię bojkotu Żydów pod hasłem "swój do swego po swoje"[8]. od patronatem Romana Dmowskiego powstała gazeta "Gazeta poranna - 2 grosze", poświęcona całkowicie propagandzie bojkotu[9]. Posła Jagiełłę wskazywano jako posła żydowskiego. Z drugiej strony poseł był atakowany przez obie frakcje Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy, jako niereprezentującego robotników polskich.

W Dumie Jagiełło został przyjęty do frakcji Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, pomimo zastrzeżeń bolszewików, którzy obawiali się utraty wpływów. W dotychczasowej frakcji było 13 posłów (7 mienszewików i 6 bolszewików). Pod naciskiem mienszewików otrzymał głos decydujący w sprawach działalności Dumy, oraz wyłącznie doradczy w sprawach dotyczących SDPRR, choć bolszewicy uznawali iż powinien otrzymać wyłącznie głos doradczy we wszystkich kwestiach[10]. W listopadzie 1913 doszło do rozłamu we frakcji, zaś za jedną z przyczyn bolszewicy wskazywali przyjęcie Jagiełły wbrew ich stanowisku[11]. Po rozłamie Jagiełło pozostał we frakcji mienszewików.

Posłowie Koła Polskiego w Dumie bojkotowali Jagiełłę, co znalazło potwierdzenie w uchwale z dnia 29 listopada 1912 roku, podjętej na wniosek Feliksa Raczkowskiego.

W Dumie wygłosił osiem przemówień: 1) interpelacja w o nauce religii; 2) interpelacja o katastrofach na kolejach i rugach Polaków z kolei warszawskich; 3) interpelacja o bezrobociu w Łodzi; 4) interpelacja o aresztowaniu w gazowni; 5) interpelacja o represjach w akcji ubezpieczeniowej; 6) deklaracja o samorządzie miejskim; 7) mowa o działalności ministerstwa spraw wewnętrznych; 8) mowa o etacie w ministerstwie sprawiedliwości[12].

ówczesny działacz PPS-Lewicy Adam Pragier krytycznie po latach oceniał działalność Jagiełły, jako pozbawionego talentu i zaradności. Jak wspoinał:

Więc próbowaliśmy przynajmniej pisać dla niego przemówienia i materiały, które pozwoliłyby mu jako tako orientować się w świecie i w Rosji, a zwłaszcza w jego bezpośrednim środowisku w Dumie. Ale i to się okazało beznadziejne, bo Jagiełło nie znał dostatecznie języka. (...) Więc trzeba było w końcu pozostawić biednego Jagiełłę jego niewesołemu losowi, co było tym przykrzejsze, że był to człowiek dobrej woli, który czuł się bardzo nieswojo w sytuacji, w jakiej mimowoli się znalazł[13]

Zupełnie inną ocenę przedstawił członek Centralnego Komitetu Robotniczego PPS-Lewicy Witold Trzciński, który wskazywał na duża aktywność społeczną posła m.in. w zakresie uwalniania aresztowanych robotników m.in. w gazowni u Aronowicza, Antoniego Szczerkowskiego z Pabianic, czy też prób przeniesienia w gorsze miejsce zesłańców z guberni tobolskiej. według Trzcińskiego, dzięki Jagielle uzyskano pomoc 5 tys. marek od niemieckich związkowców na pomoc dla strajkujących w Łodzi w styczniu 1914. Trzciński wymienia również aktywność w zakresie pomocy bezrobotnym, aktywność prasową. Jak wspominał

To też ten rzekomo poseł "żydowski" zyskuje taką popularność, że bodaj nie ma zebrania robotniczego, na którym by nie inicjowano adresu do niego. Jak ta popularność wzrosła wskazuje, że w piśmie "Zycie Warszawskie" rozpisano ankietę wśród czytelników o stosunku tychże do posła Jagiełły. Na 2153 odpowiedzi 1970 tj. 92% wypadło na rzecz Jagiełły[14]

Był delegatem PPS-Lewicy na Międzynarodowy Kongres Socjalistyczny w Bazylei we wrześniu 1912, lecz na obrady nie pojechał. Uczestniczył III Ogólnokrajowej Konferencji PPS-Lewicy, w grudniu 1913 w Krakowie.

W czasie I wojny światowej Jagiełło został zmobilizowany i wziął udział w walkach jako żołnierz armii carskiej. Dostał się do niewoli austriackiej. W 1918 roku powrócił do Polski, podejmując ponownie pracę w zakładach metalowych w Warszawie. Działał w ruchu związkowym, lecz nie brał już znaczącego udziału w życiu politycznym. Zmarł w 1947.

  1. PPS-Lewica. Materiały o dokumenty. T. 2 (1911-1914). Warszawa: Książka i Wiedza, 1962, s. 176.
  2. Eugeniusz Ajnenkiel. Życie polityczne Warszawy w roku 1912 (ciąg dalszy). „Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce”. 2(14), s. 70, kwiecień czerwiec 1938. 
  3. PPS-Lewica. Materiały o dokumenty. T. 2 (1911-1914). Warszawa: Książka i Wiedza, 1962, s. 237.
  4. Witold Trzciński: Z minionych dni Polski Podziemnej 1905-1918. Warszawa: Stowarzyszenie b.Więźniów Politycznych, 1937, s. 74.
  5. Eugeniusz Ajnenkiel. Życie polityczne Warszawy w roku 1912 (ciąg dalszy). „Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce”. 2(14), s. 70, kwiecień czerwiec 1938. 
  6. Witold Trzciński: Z minionych dni Polski Podziemnej 1905-1918. Warszawa: Stowarzyszenie b.Więźniów Politycznych, 1937, s. 75.
  7. Adam Pragier: Czas przeszły dokonany. Londyn: B.Świderski, 1966, s. 86.
  8. Władysław Pobóg-Malinowski: Najnowsza historia polityczna Polski. T. 1 (1864-1914). Londyn: B. Świderski, 1963, s. 610.
  9. Adam Pragier: Czas przeszły dokonany. Londyn: B.Świderski, 1966, s. 79.
  10. PPS-Lewica. Materiały o dokumenty. T. 2 (1911-1914). Warszawa: Książka i Wiedza, 1962, s. 295.
  11. PPS-Lewica. Materiały o dokumenty. T. 2 (1911-1914). Warszawa: Książka i Wiedza, 1962, s. 425.
  12. Witold Trzciński: Z minionych dni Polski Podziemnej 1905-1918. Warszawa: Stowarzyszenie b.Więźniów Politycznych, 1937, s. 75.
  13. Adam Pragier: Czas przeszły dokonany. Londyn: B.Świderski, 1966, s. 87.
  14. Witold Trzciński: Z minionych dni Polski Podziemnej 1905-1918. Warszawa: Stowarzyszenie b.Więźniów Politycznych, 1937, s. 76.

Bibliografia

  • Czesław Brzoza, Kamil Stepan: Posłowie polscy w parlamencie rosyjskim 1906-1917: Słownik biograficzny. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2001. ISBN 83-7059-506-5
  • Trzciński W., Z minionych dni Polski Podziemnej 1905-1918, Warszawa 1937
  • Słownik Biograficzny działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego, Tom 2, Książka i wiedza, Warszawa 1987 ISBN-83-05-11657-3