Главная страница

Szablon:PropozycjaDobregoArtykułu Elżbieta (ur. przed 1154, zm. 2 kwietnia 1209) – księżniczka wielkopolska, księżna czeska, margrabina Łużyc Dolnych z dynastii Piastów.

Córka księcia wielkopolskiego Mieszka III Starego i prawdopodobnie jego pierwszej żony, Elżbiety, królewny węgierskiej. Żona księcia Czech Sobiesława II z Przemyślidów[1], następnie margrabiego Łużyc Dolnych Konrada II z Wettynów.

Dokładna data urodzenia Elżbiety nie jest znana. Źródła nie podają, która żona Mieszka III Starego była jej matką. Ze względu na imię w literaturze naukowej jest uważana za córkę pierwszej żony, królewny węgierskiej Elżbiety. Jako dziecko z pierwszego małżeństwa Mieszka III musiała urodzić się przed 1154[2]. Część badaczy podaje, że Elżbieta przyszła na świat około 1152[3].

Około 1173/1174 została poślubiona przez księcia ołomunieckiego Sobiesława II, który od 1173 zasiadał na tronie czeskim. Małżeństwo to było elementem szerokiej polityki dynastycznej posiadającego liczne potomstwo Mieszka III. W efekcie zawartego porozumienia politycznego w 1176 polskie posiłki brały udział w wyprawie Sobiesława na posiadłości Babenbergów. W 1178 książę Fryderyk obległ Pragę, w której przebywała Elżbieta. Stolica została wkrótce zdobyta, a księżna dostała się do niewoli, ale Fryderyk wspaniałomyślnie ją uwolnił. 27 stycznia 1179 Sobiesław poniósł klęskę w bitwie na przedpolach Pragi. Schronił się w zamku Skála, który po długim oblężeniu Fryderyk zdobył pod koniec 1179[4]. Wówczas Piastówna wraz z Sobiesławem udali się na wygnanie, prawdopodobnie na Węgry[5]. Wkrótce, 29 stycznia 1180, zmarł Sobiesław. Małżeństwo to pozostało bezdzietne.

Po owdowieniu Elżbieta nie wróciła do Polski. Najpóźniej w 1190 została wydana za Konrada, syna margrabiego Łużyc Dolnych Dedona. Po śmierci ojca w 1190 Konrad został jego następcą. O roli Piastówny na łużyckim dworze brak wiadomości. Z drugiego małżeństwa Elżbiety pochodziło troje dzieci: zmarły w dzieciństwie Konrad, Matylda, żona margrabiego Brandenburgii Albrechta II, oraz Agnieszka, poślubiona przez palatyna reńskiego Henryka, syna księcia Saksonii i Bawarii Henryka Lwa. W literaturze można się spotkać ze stwierdzeniem, że zmarła bezpotomnie[6].

Na początku 1209 w bitwie pod Lubuszem mąż Elżbiety pokonał wojska jej brata, księcia wielkopolskiego Władysława Laskonogiego. Przypuszcza się, że związane z tym przeżycia przyczyniły się do śmierci Piastówny[7]. Rok później, 6 maja 1210, zmarł także Konrad.

  1. Zob. Wincenty Kadłubek, Kronika Polska, ks. IV, rozdz. 2, przełożyła i opracowała Brygida Kurbis, Wrocław 1996, s. 177-178.
  2. O. Balzer, Genealogia Piastów, Kraków 1895, s. 199. Taka data jest podawana w literaturze, m.in. W. Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tabl. 81.
  3. K. Pieradzka, Elżbieta, Polski Słownik Biograficzny, t. 6, 1948, s. 259.
  4. F. Palacký, Dějiny národu českého v Čechách a v Moravě, Praha 1998, s. 123-124.
  5. K. Ożóg, Elżbieta, (w:) Piastowie. Leksykon biograficzny, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999, s. 119. Czeska historiografia nie wspomina o miejscu wygnania Sobiesława.
  6. K. Pieradzka, Elżbieta, s. 259.
  7. B. Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, s. 183.

Bibliografia

  • Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 1895, s. 199.
  • Dworzaczek W., Genealogia, Warszawa 1959, tabl. 81.
  • Ożóg K., Elżbieta, (w:) Piastowie. Leksykon biograficzny, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999, s. 119-120.
  • Palacký F., Dějiny národu českého v Čechách a v Moravě, Praha 1998, s. 123-124
  • Pieradzka K., Elżbieta, Polski Słownik Biograficzny, t. 6, 1948, s. 259.
  • Zientara B., Henryk Brodaty i jego czasy, Warszawa 1997, s. 181, 183.