Главная страница

Ekembo
Ekembo
McNulty et al., 2015
Okres istnienia: miocen
19,5–17 mln lat temu
Ilustracja
Fragmenty szkieletu E. nyanzae w Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Rząd naczelne
Infrarząd małpy wąskonose
Nadrodzina małpy człekokształtne
Rodzaj Ekembo
Gatunki
  • Ekembo nyanzae
  • Ekembo heseloni

Ekembowymarły rodzaj człekokształtnych z Afryki.

Systematyka

Ekembo zalicza się do pierwotnych człekokształtnych[1].

Rodzaj Ekembo został wyłączony z innego rodzaju naczelnych, opisanego w 1926 prokonsula[2]. Jego najstarsze szczątki pochodzą z zachodniej Kenii[1], wśród stanowisk wymieniano Kisingiri, na wyspach Rusinga i Mfangano[2]. Niegdyś uważano go za wyjściowego człowiekowatego, dzisiaj podchodzi się do takiej tezy bardziek krytycznie[3]. Inne poglądy sytuują go u rozejścia się człekokształtnych i koczkodawnowców[2]. Do tegoż rodzaju zaliczano długi czas także skamieniałości znalezione na Rusinga[4]. P. nyanzae opisany został w 1950 przez Le Gros Clark i Leakey. W 1986 Kelley stwierdził pewne odrębności mniejszych okazów zaliczanych wtedy do P. africanus, dzięki czemu zespół Walkera 7 lat póxniej opisał nowy gatunek P. heseloni. Jednakże Kieran P. McNulty, David R. Begun, Jay Kelley, Fredrick K. Manthi i Emma N. Mbua w 2015 opublikowali przegląd taksonomii prokonsula, w którym zaliczyli je do nowo nazwanego przez siebie rodzaju Ekembo. Wybrali taką nazwę, gdyż oznacza ona w miejscowym języku Suba małpę[2]. W efekcie ekembo stał się rodzajem znanym z większej liczby znalezisk od prokonsula w nowym rozumieniu[5].

Autorzy rodzaju umieścili go w infrarzędzie wąskonosych Catarrhini i nadrodzinie człekoksztatłnych Hominoidea. Nie podjęli się jednak zaliczenia go do konkretnej rodziny, pisząc w swej publikacji rodzina incertae sedis (czyli nieokreślona). Gatunkiem typowym wybrali Ekembo nyanzae[2].

Budowa

Autorzy opisu ekembo przedstawiający nowo ustanowiony rodzaj jako przestawiciela człekokształtnych średnich bądź większych rozmiarów, wykazującego dymorfizm płciowy[2].

Zwracają oni uwagę na szeroką kość czołową o wydatnej glabelli i dobrze rozwiniętych zatokach, zwężającą się do przodu w kierunku wałów nadoczodołowych. Grzebień strzałkowy nie występował, przynajmniej u samic. Oczodoły szerokie. Obszar międzyoczodołowy był szeroki i płaski. Górna część twarzy ustawiała się pionowo. Otwór nosowy również szeroki. Kość szczękowa miałą dużą zatokę, sięgającą P3/P4. Przednia część podniebienia także była szeroka[2].

Siekacze górne różnią się od siebie, środkowe zdobi guzek po stronie językowej, boczne są asymetryczne z dobrze rozwiniętym brzegiem. Występuje obręcz (cingulum). Siekacze dolne są bardziej podobne do siebie, wąskie. Kły wykazują dymorfizm płciowy, są nieznacznie spłaszczone bocznie, o niskich koronach oraz gładkich, stożkowatych korzeniach. Zęby policzkowe noszą na powierzchni szerokie, niskie guzki. Dolne dwa pierwsze trzonowce kształtu prostokątnego, pierwszy szerszy od następnego. Oba M3 zróżnicowane pod względem guzków[2].

Kręgosłup w części dystalnej układał się równolegle do podłoża[6], jak i u dzisiejszych małp zwierzokształtnych, co sprawiało, że oglądan z daleka ekembo specjalnie by się od nich nie różnił sylwetką[7], nie licząc jednej istotnej cechy: nie było ogona. Jak na małpę człekokształtną przystało, kręgosłup ekembo wieńczyła kość ogonowa, zawijająca się ku przodowi[8]. Nie jest to pogląd akceptowany przez ogół badaczy, ale rekonstrukcja poczyniona na bazie kości krzyżowej, niewielkie kręgi ogonowe mogły się po prostu nie zachować. Pierwszym naczelnym, co do braku ogona u którego nie ma żadnych wątpliwości z uwagi na obecną w zapisie kopalnym kość guziczną, jest dopiero nacholapitek[9]. Begun uważa jednak, że już ekembo ogona nie miał, z czego wnioskuje, że linia koczkodanowców, zaopatrzonych w ogon, któym pomaga on utrzymać równowagę[10], musiała oddzielić się od linii człekoksztatłnych wcześniej[8].

Długość kończyn górnych i dolnych nie przedstawiała istotnej różnicy[6]. Dłonie i stopy był zapewne chwytne, z czym Begun wiąże wspomniany wcześniej brak ogona. Postuluje nawet rozwój mózgu zmuszonego do kontroli precyzyjnych ruchów palców, koniecznych dla skompensowania braku ogona, fantazjując na temat konsekwencji bliskeigo sąsiedztwa ośrodka ruchowego palców i odpowiadającego za rozwój mowy u człowieka[10].

Rozmieszczenie geograficzne i ekologia

Pozostałości Ekembo odkryto w Keni[11] na stanowisku Rusinga/Mfangano[12]. Rusinga to wyspa na Jeziorze Wiktorii[4]. W miocenie (szczątki tego rodzaju liczą sobie 19,5-17 milionów lat[12]), zanim jeszcze pojawiło się rzeczone jezioro[5], leżała w okolicy wulkanu Kisingiri[2], na obszarze klimatu z porą suchą i deszczową, na obszarze porosłym lasem równikowym, mniej gęstym od swego dzisiejszego odpowiednika, bardziej suchy, sezonowy, z niektórymi drzewami zrzucającymi liście. Podobne porastają dzisiaj Amerykę Środkową i Afrykę między zwrotnikami[5]. Obfitował jednak w miejsca o dużej wilgotności, w bagna. Były też miejsca słabo zadrzewione[13]. Dzięki tufom węglanowym Rusinga doskonale zachowała pozostałości organizmów żywych. Begun wymienia prostoskrzydłe i gąsienice różnych owadów, a także kameleony[5], liczne drobne ssaki, jak gryzonie, dawne owadożerne, nietoperze, zajęczaki, góralki, te ostatnie nie tylko drobnych rozmiarów. Z większych ssaków okolice te zamieszkiwały trąbowce, w tym deinoteria, hipopotamowate i antrakoteria, świniowate, chalikoteria. Na roślinożerców polowały kreodonty[14]. Faunie naczelnych tego miejsca nie dorównuje żadna inna w całej Afryce. Galagowate reprezentowały Progalago i Komba, lorisowateMioeuoticus. Wśród małp żyły tam Dendropithecus, Limnopithecus, Nyanzapithecus, nie wspominając już o samym ekembo[13].

Znaleziono tam czaszkę, zęby, szkielet pozaczaszkowy[12]. Tylko w jedenm z odsłonięć (Kaswanga Primate State) odkryto skamieliny 9 okazów. Inne znaleziska pochodzą z pobliskiego Mwfangano oraz z dzisiejszej Ugandy[15].

  1. a b Begun 2017 ↓, s. 58.
  2. a b c d e f g h i Kieran P. McNulty, David R. Begun, Jay Kelley, Fredrick K. Manthi, Emma N. Mbua. A systematic revision of Proconsul with the description of a new genus of early Miocene hominoid. „Journal of Human Evolution”. 84, s. 42e61, 2015. researchgate. Elsevier (ang.). 
  3. Begun 2017 ↓, s. 62.
  4. a b Begun 2017 ↓, s. 63.
  5. a b c d Begun 2017 ↓, s. 64.
  6. a b Begun 2017 ↓, s. 73.
  7. Begun 2017 ↓, s. 73-74.
  8. a b Begun 2017 ↓, s. 74.
  9. Begun 2017 ↓, s. 305.
  10. a b Begun 2017 ↓, s. 75.
  11. Begun 2017 ↓, s. 49.
  12. a b c Begun 2017 ↓, s. 59.
  13. a b Begun 2017 ↓, s. 65.
  14. Begun 2017 ↓, s. 66.
  15. Begun 2017 ↓, s. 67.

Bibliografia

  • David R Begun: Prawdziwa Planeta Małp. Nowa historia Człowieka. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2017. ISBN 978-83-8123-000-1.