Главная страница

Pomnik na miejscu pochówków w Mikałajewie

Droga śmierci Berezwecz-Taklinowo – szlak kaźni więźniów, m.in. obywateli polskich, eskortowanych przez NKWD w czerwcu 1941 roku. Więźniowie maszerowali przez miejscowości Berezwecz-Kowale-Hołubicze-Przewóz-Uszacz-Soroczyno-Ułła-Taklinowo (ob. Mikałajewa), co stanowi odległość ponad 120 km. Według różnych danych podczas ewakuacji więzienia w Berezweczu w dniach 23-26 czerwca 1941 roku zginęło od 1190 do 1715 osób.

Przebieg wydarzeń

Berezwecz

Kościół i klasztor w Berezweczu

22 czerwca 1941 roku w więzieniu w Berezweczu (ob. Głębokie) znajdowali się osadzeni przebywający tam od dłuższego czasu oraz „kontrrewolucjoniści” aresztowani w nocy z 19 na 20 czerwca 1941 r. w ramach przeprowadzanej wielkiej akcji deportacyjnej: „kierownicy i członkowie różnych polskich, białoruskich, ukraińskich i żydowskich organizacji i formacji kontrrewolucyjnych, urzędnicy byłego państwa polskiego, białogwardyjscy oficerowie, którzy uciekli ze Związku Sowieckiego i inny element kontrrewolucyjny”. Ludzi tych zabrano wraz z rodzinami z okolicznych miejscowości (Głębokiego, Brasławia, Dzisny, Hermanowicz, Plissy, Postaw, Szarkowszczyzny itd.) i załadowano do transportu deportacyjnego zmierzającego na wschód. Na stacji kolejowej w Głębokiem zostali oni wyładowani i zabrani do więzienia w Berezweczu (transport natomiast pojechał do Barnaułu w Kraju Ałtajskim).

Naczelnik więzienia nr 29 (mieściło się w byłym klasztorze bazylianów) sierżant Michaił Prijomyszew dostał rozkaz przeniesienia więźniów do Witebska. Kilkaset osób rozstrzelano na miejscu w nocy z 23 na 24 czerwca, a pozostałych poprowadzono w kolumnie marszowej (dwanaście osób w szeregu, przy długości kolumny około 1500 m) w kierunku Uszacza. Według źródeł NKWD kolumna liczyła 830, 855 lub 915 więźniów.

Droga śmierci

Kolumna marszowa więźniów (bez jedzenia i picia) na "drodze śmierci" pozostawiała zwłoki. Do zbiorowego mordu doszło w miejscowości Sierocino (Soroczyno), gdzie w związku z ucieczką więźnia naczelnik więzienia Prijomyszew oraz pięciu konwojentów rozstrzelali 27 (względnie 32) więźniów. W czasie całego marszu Prijomyszew zastrzelił osobiście z pistoletu 55 osób. Po dojściu do Ułły kolumna przeszła przez most nad Dźwiną. W okolicach kołchozu Taklinowo nadleciał niemiecki samolot i zbombardował most, który chwilę wcześniej opuścili więźniowie[1]. Strażnicy dostali rozkaz by zlikwidować więźniów. Leżących więźniów rozstrzelano przy użyciu karabinów maszynowych, a tych co przeżyli dobito bagnetami. Czekiści tak się spieszyli, że pozostawili ciała na miejscu. Kilku osobom udało się uciec. Następnego dnia przyjechało speckomando NKWD, które zagnało wieśniaków do zasypania ciał w dołach po ziemniakach w kołchozie Mikałajewa. Po wkroczeniu Niemców ciała pomordowanych ekshumowano i przeniesiono do olbrzymiego grobu na skraju lasu koło Taklinowa[2].

Oficjalne źródła podają liczbę 714 (715[1]) zabitych, jednak ocalały świadek Paweł Kożuch, który leżał między ciałami zabitych, usłyszał od konwojentów liczbę 1773. Pięć lub sześć ocalałych osób uciekało do domu, lecz następnego dnia zostali złapani i rozstrzelani w wiosce Uboina, położonej na prawym brzegu Dźwiny, 15 km na północny-zachód od Mikałajewa[3]. Większość zabitych nie miała wyroków, więc z punktu widzenia sowieckiego prawa byli niewinni[1].

Pomnik pamięci ofiar rozstrzelanych w berezweckim więzieniu

Prowadzone śledztwa

Po zdarzeniach wojskowy prokurator garnizonu witebskiego Glinka rozkazał aresztować Prijomyszewa. Jednak pierwszy sekretarz KC KPB Pantielejmon Ponomarienko uznał postępowanie naczelnika więzienia za uzasadnione i nakazał jego wypuszczenie[3].

Dwaj oficerowie odpowiedzialni za egzekucję 714 więźniów zostali skazani na śmierć we wrześniu 1941, a trzy osoby na 10 lat obozu[4].

Upamiętnienie

W Mikałajewie, na miejscu pochowania ofiar postawiono pomnik z inicjatywy krewnych i przy pomocy Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. W lesie Borek w pobliżu Berezwecza znajduje się pomnik upamiętniający ofiary reżimu stalinowskiego i hitlerowskiego zamordowanych w berezweckim więzieniu.

Zobacz też

  1. a b c Sławomir Kalbarczyk. Sławomir Kalbarczyk – Zbrodnicza ewakuacja więzienia w Berezweczu w czerwcu 1941 r. W 70. rocznicę. „Nasz Dziennik. Dodatek historyczny IPN nr 7/2011 (50)”. 29.07.2011, 2011-08-11. 
  2. Tadeusz Krahel. Ks. dziekan Franciszek Kuksewicz. „Czas Miłosierdzia. Białostocki Biuletyn Kościelny”. PAŹDZIERNIK 2002 Nr 10(150). 
  3. a b Міхась Баўтовіч: Месца загубу грамадзянаў Беларусі і Польшчы - ахвяраў бальшавіцкага тэрору. Месца масавага расстрэлу 1941 году (biał.). www.radzima.org. [dostęp 2016-04-12].
  4. a_dyukov: Незаконный расстрел заключенных летом 1941 года: преступление и наказание (ros.). Записные книжки историка, 2012-07-12. [dostęp 2016-04-11].

Bibliografia

Linki zewnętrzne