Главная страница

Szablon:Pisarz infobox

Pomnik Dawida w Nagornym Karabachu

Dawid Anhahth (Niezwyciężony)[a] albo Dawid Ormianin (arm.: Դավիթ Անհաղթ, Dawid Anhaght) – filozof neoplatoński pochodzenia ormiańskiego, żyjący na przełomie V i VI wieku, przedstawiciel szkoły aleksandryjskiej.

Postać

Dawid, wraz z, równie co on enigmatycznymi, Eliaszem i Stefanem, należy do ostatniego pokolenia aleksandryjskiej szkoły neoplatońskiej, której najwybitniejszymi przedstawicielami byli Amoniusz, syn Hermiasza i jego uczniowie Jan Filopon i Olimpiodor, a poniekąd także Symplicjusz. W przypisywanych mu niewątpliwie pracach Dawid czterokrotnie powołuje się na Olimpiodora, jako swego nauczyciela. Olimpiodor nauczał w Aleksandrii od połowy lat 20. VI wieku po późne lata 60. W tych ramach czasowych można więc na podstawie zachowanych tekstów umieścić działalność Dawida[1].

Tradycja bizantyńska (Focjusz, Księga Suda) nie zachowała wiadomości o Dawidzie. Atrybucja najstarszych, zachowanych rękopisów greckich jest niewyraźna. Są przypisywane albo Eliaszowi, albo Nicetasowi z Paflagonii, który przyjął zakonne imię Dawid, filozofowi żyjącemu w X wieku. Dopiero młodsze kodeksy, jeden pochodzący z XIV wieku i kilka pochodzących z wieku XVI podają jako autora „Dawida”. Okoliczności te skłoniły część uczonych do podania w wątpliwość faktu istnienia Dawida. Twierdzą oni, że anonimowe początkowo zbiory notatek zostały w późniejszym czasie opatrzone czcigodnym chrześcijańskim imieniem, dla zwiększenia ich autorytetu[2].

Zachowała się ponadto spora ilość rękopisów skróconej wersji Definicji filozofii w języku ormiańskim. Nie wiadomo, kiedy dokonano przekładu, najstarsze rękopisy pochodzą z XIV wieku[2]. Według tradycji ormiańskiej Dawid był uczniem Mesropa Masztoca i katolikosa Sahaka I, a kolegą Mojżesza Choreńskiego[3]. Uczeni są zgodni co do tego, że Dawid musiał przyjść na świat po śmierci Mesropa i Sahaka I, około 470 roku, w mieście Nergin, w Taronie[4]. W latach 20. VI wieku studiował filozofię w Aleksandrii, u Olimpiodora. Następnie spędził kilka lat w Atenach i Konstantynopolu, gdzie jego oratorskie umiejętności zdobyły mu przydomek „Niezwyciężonego”. Pod koniec życia powrócił do Armenii. Jego nauczanie napotkało na sprzeciw części duchowieństwa. Dawid schronił się do klasztoru Hahpat, gdzie zmarł między 550 a 560 rokiem. Został kanonizowany przez kościół ormiański[3].

Pisma

Dawid jest autorem Definicji filozofii, Ananlizy «Wprowadzenia» Porfiriusza i Interpretacji «Analityk» Arystotelesa. Fragmenty Definicji filozofii ukazały się w przekładzie E. Słuszkiewicza w 10. zeszycie Menandra z 1971 roku (s. 427-433)[5]. Komentarz do Kategorii Arystotelesa, w niektórych rękopisach również opatrywany imieniem Dawida, jest obecnie przez większość uczonych przypisywany Eliaszowi[1].

W zachowanych pismach Dawid czyni również aluzje do własnych komentarzy do O interpretacji i do Fizyki, które nie są znane[6].

Poglądy

Zarówno Definicje filozofii jak i komentarze Dawida posiadają formę wypracowaną w szkole aleksandryjskiej. Całość materiału jest podzielona na mniej lub bardziej zwięzłe „wykłady”, zwane praxeis. Strukturę tą, po raz pierwszy wprowadził do swoich tekstów Olimpiodor. Na Definicje składają się 24 rozdziały. W ich tytule widnieje zapis, że zostały spisane z głosu Dawida, co oznacza, że nauczyciel czytał na głos, a uczniowie spisywali, a następnie kopiowali jego wykłady[6].

Wykłady dla początkujących, wprowadzające w filozofię, stanowiły standardowy element wyższego wykształcenia aleksandryjskiego. Dawali je Amoniusz i Olimpiodor. W miarę upływu czasu ich tekst się jednak rozrastał. Wprowadzenie do filozofii Eliasza jest dwukrotnie dłuższe od Amoniuszowego, Definicje Dawida są czterokrotnie dłuższe. O ile wykłady Amoniusza były suche i zwięzłe, a praca Eliasza miała charakter rozrywki intelektualnej, to Dawid jawi się w Definicjach jako człowiek zafascynowany filozofią. Jego tekst jest rodzajem zachęty skierowanej do studentów do miłowania filozofii. Elementy zaczerpnięte z pogańskiej filozofii są w nim nadal bardzo silne: świat jest wieczny, ciała niebieskie – boskie, autor mówi o nieracjonalnych duchach zemsty i o długowiecznych nimfach. Dawid nakłania uczniów, by przyjęli grecką filozofię jako zobowiązanie do pewnego rodzaju życia. Filozofia czyni swego adepta podobnym do Boga, ma on te same przymioty, w szczególności uniwersalną wiedzę. Dawid kończy swoje wykłady stwierdzeniem, że filozofia ozdabia ludzkie dusze i wznosi duszę z ciemnej cielesności tego życia, do tego, co boskie i niematerialne[6].

Znaczek z 1980 r. z Dawidem Ahnahthem

Kontynuacją Definicji jest Ananliza «Wprowadzenia» Porfiriusza. Są to wykłady na temat Wprowadzenia do «Kategorii» Arystotelesa (Isagogi), które Porfiriusz napisał dla senatora Chryzariusza, mającego duże trudności ze zrozumieniem tego dzieła Arystotelesa. Dawid mówi uczniom, że Porfiriusz napisał ten popularny i wpływowy tekst, żeby wyjaśnić znaczenie pięciu kluczowych terminów metafizyki Arystotelesa: rodzaju, gatunku, różnicy, właściwości istotnych i przypadłościowych po czym wprowadza ich w Porfiriuszowy tekst. Wyjaśnia przy tym, że nie służy on jedynie do zrozumienia Kategorii Arystotelesa, ale stanowi przygotowanie do filozofii w ogóle, niezależnie od ćwiczenia w metodzie dialektycznej. Jego zdaniem terminy Porfiriusza stanowią podstawę każdego rodzaju rozumowania[6].

Wpływ

Traktaty Dawida cieszyły się ogromną popularnością na obszarze kultury ormiańskiej. W samej tylko bibliotece rękopisów Mattenadaran znajduje się blisko 500 manuskryptów zawierających tekst jego dzieł, nie licząc komentarzy i interpretacji{{odn|Lang|1975|s=242}. Dzieła Dawida były czytane i komentowane przez filozofów ormiańskich do końca XVIII wieku[7].

Uwagi

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

  • Christiana Wildberg: David (ang.). W: Stanford Encyclopedia of Philosophy [on-line]. 2003-09-08. [dostęp 2013-11-21].
  • Claude Mutafian (red.): Arménie, la magie de l'écrit. Paryż: Somogy, 2007. ISBN 978-2-7572-0057-5.
  • Agop Jack Hacikyan (red.): The Heritage of Armenian Literature. T. II : From the Sixth to the Eighteenth Century. Detroit: Wayne State University Press, 2002. ISBN 0814330234.
  • David Marshall Lang: Armenia kolebka cywilizacji. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975.


Błąd w przypisach: Istnieje znacznik <ref> dla grupy o nazwie „uwaga”, ale nie odnaleziono odpowiedniego znacznika <references group="uwaga"/>
BŁĄD PRZYPISÓW