Главная страница

{{{nazwa łacińska}}}[1]
{{{zoolog}}}
Okres istnienia: kimerydtyton
[[Plik:{{{grafika}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis grafiki}}}]]
{{{opis grafiki}}}
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Podrodzina Dacentrurinae
Synonimy

{{{synonimy}}}

Gatunki
  • Dacentrurus armatus - Lucas, 1902 = Omosaurus armatus - Owen, 1875
  • Dacentrurus durobrivensis - Henning, 1915
  • Dacentrurus phillipsi - Henning, 1915 = Omosaurus phillipsi - Seeley, 1893

Dacentrur (Dacentrurus) − rodzaj dinozaura z infrarzędu stegozaurów.

Anatomia

Holotyp. Praca z monografii Owena z 1875.

Wyobrażenie dacentrura zmieniało się z upływem czasu. Richard Owen np. uznał jeden z kolców tyreofora za wyrostek jego nadgarstka[2].

Zwierzęciu nieraz przypisuje się długość nawet 8 m i masę nosorożca. Należał więc do największych stegozaurów[3].

Kręgi szyjne posiadają pogrubiały wyrostek kolczysty, jak u hesperozaura[4]. Kręgi grzbietowe są masywne, szersze, niż dłuższe[5]. Ich wyrostki kolczyste przewyższają wysokością boczne powierzchnie stawowe[4]. Z kolei kręgi ogonowe zdobił podłużny, przypodstawny grzebień[6]. Również nosiły one wyrostki kolczyste poszerzone, choć nie przypominające kształtem kropli łzy[4].

Żebra odchylają się do tyłu. Podobnie, jak przedni wyrorostek miednicy, przypominają ocne swe odpowiedniki u miragai[7]. Miednica rozszerza się ku tyłowi. Leżąca przepanewkowo blaszka kości biodrowej leży pionowo[4].

Przedni krętarz kości udowej jest wydatny, kształtku kolca lub krawędzi[4].

Ogon wieńczą kolce dłuższe, niż leksowizaurze. Różnią się one nieco od typowych stegozaurzych kolców o kilowatych brzegach i spłaszczonych poprzecznie[6].

Przypuszcza się, że u gatunku tego, podobnie jak u Chungkingosaurus jiangheiensis, Stegosaurus stenops czy Kentrosaurus aethiopicus, występował dymorfizm płciowy. Mógł on obejmować większą ilość żeber krzyżowych u samic. Nie wydaje się jednak, by osobniki odmiennej płci różniły się rozmiarami czy układem płyt[8].

Rozmieszczenie geograficzne

Dinozaur żył w późnej jurze[3] (kimeryd-tyton[7]), a na Półwyspie Iberyjskim także na przełomie jury późnej i kredy wczesnej. Liczne pozostałości stegozaurów znaleziono bowiem w formacji Villar del Arzobispo datowanej na tyton-berrias, część z nich zalicza się prawdopodobnie do rodzaju Dacentrurus[9]. Gatunkowi D. armatus, obejmującemu pierwszy połączony stawowo szkielet stegozaura opisywany jeszcze jako Omosaurus armatus pochodzący z wczesnego kimerydu[9], przypisano jednak także dolnokredowe znalezisko z osadów kontynentalnych z Los Serranos w Walencji[10]. Do gatunku zaliczono znalezione w Aras de los Olmos (Walencja) kolec ogonowy, kręgi szyjne, grzbietowe i ogonowe. Z kolei w Alpuente w tej samej prowincji poza kręgami wymienionych wyżej odcinków kręgosłupa natrafiono na ślady żeber, kości kulszowej i kości udowej gatunku D. armatus[9]. Rzeczone pozostałości szkieletu pozaczaszkowego zostały opisane przez Casanovas-Cladellasa i współpracowników[11] i umieszczone w różnych taksonach od rodzaju wzwyż. Dopiero później określono ich przynależność gatunkową[9]. Pozostałości D. armatus odnaleziono też w Portugalii, w rejonie Lourinhã. Także pochodziły z przełomu kimerydu i tytonu[12]. Wielu innych sztegozaurzych szczątków z Hiszpanii jeszcze bliżej nie sklasyfikowano. Część umieszczono w rodzaju Dacentrurus, nie określając gatunku. Można tu wymienić odnalezione w ptowincji Teruel kręgi szyjne, grzbietowe i ogonowe, kości obręczy miednicznej, kość udową, strzałkową, piszczelową, skokową i piętową, a także płyty grzbietowe. Autorem opisujących je publikacji jest Cobos. Dacentrur pozostaje na razie jedynym przedstawicielem swego infrarzędu znalezionym w tym kraju[9].

Jego skamieniałości znaleziono na terenie Niemiec[13], Anglii, Francji, Portugalii[3] i Hiszpanii[9]. Długi czas rodzaj uchodził za jedynego europejskiego przedstawiciela swego infrarzędu z późnej jury. Dołączyły jednak do niego stegozaur i jego bliska krewna miragaia[9].

Formację Villar del Arzobispo budują dziś wapienie, kalkarenity i łupki tworzące razem liczącą 500 m warstwę. Znajdywano tam, poza dacentrurem, szczątki zauropodów i nieokreślonych bliżej teropodów[9]. W Lourinhã znaleziono szczątki zauropoda Brachiosaurus atalaiensis, teropodów Lourinhanosaurus antunesi, Megalosaurus insignis i M. pombali (uznane za nomina dubia) i niezidentyfikowane bliżej ceratozaury, ornitopoda hipsylofodonta oraz dinozaura pancernego Dracopelta zbyszewskii[12].

Systematyka

Wedle starszego poglądu (np. Pisani et al., 2005[14]; fragment) dacentrur należał do bazalnych przedstawicieli stegozaurów:


Stegosauria

Huayangosaurus




Dacentrurus




Tuojiangosaurus



Lexovisaurus



Stegosaurus, Wuerhosaurus, Kentrosaurus





Pogląd Carpentera umieszczający dacentrura i hesperozaura blisko siebie[4] (uproszczono):


Stegosauridae

Chungkingosaurus




Chialingosaurus





Wuerhosaurus




Dacentrurus



Hesperosaurus






Tuojiangosaurus




Kentrosaurus, Lexovisaurus



Stegosaurus







Kladogram z 2009, z pracy Mateus et al. umieszczającej dacentrura razem z miragaią w nowym kladzie Dacentrurinae[7].


Thyreophora

Emausaurus




Scelidosaurus


Eurypoda
Stegosaurua


Huayangosaurus



Chungkingosaurus



Stegosauridae

Kentrosaurus




Dacentrurinae

Dacentrurus armatus



Miragaia longicollum




Stegosaurus




Loricatosaurus





Tuojiangosaurus ?



Paranthodon ?



Gigantspinosaurus ?



Ankylosauria

Gastonia, Euoplocephalus, Sauropelta





Nazwa rodzajowa Dacentrurus oznacza "bardzo kolczasty ogon"[3]. Nazwę Dacentrurus armatus ukuł w 1875 r. Owen[7], gatunek typowy nazywano też Omosaurus armatus[9]. Był to pierwszy nazwany stegozaur (Stegosaurus armatus został opisany w 1877 przez Marsha), a jego holotypowy szkielet przez 125 lat dzierżył miano najkompletniejszego znaleziska stegozaura z Europy[7].

Pozycja dacentrura na drzewie rodowym tyreoforów zmianiała się w pracach różnych uczonych.

Hoffstetter, uznając za kolebkę infrarzędu Europę, uznał dacentrur]]a za bardziej zaawansowanego ewolucyjnie od leksowizaura, a mniej od stegozaura i kentrozaura[15].

Carpenter i współpracownicy w 2001 uznali go za takson siostrzany hesperozaura (Hesperosaurus mjosi, uznawanego nieraz za gatunek stegozaura)[7]. W następnym roku ukazało się opracowane przez Pisaniego et al. dzrewo rodowe obejmujące 277 rodzajów dinozaurów, które traktowało dacentrura jako grupę zewnętrzną dla wszystkich innych umieszczonych na kladogramie stegozaurów prócz huajangozaura (i nieraz zaliczanego do Stegosauria emauzaura, umieszczonego przez naukowców poza tym taksonem)[14].

W 2009 po znalezieniu szkieletu miragai, nowego stegozaura wyróżniającego się długą, liczącą 17 kręgów szyją, uznano ten rodzaj za takson siostrzany dacentrura, a oba rodzaje włączono w nowo zdefiniowany klad Dacentrurinae, mający grupować wszystkie stegozaury bliższe D. armatus, niż Stegosaurus armatus. Jako pewne synapomorfie podano sposób przyłączenia żeber szyjnych do odpowiadających im kręgów, szersze, niż dłuższe kręgi grzbietowe, a także pewne cechy wyrostków kości łokciowej, jak również miednicy. Dacentrurinae tworzyć mają wedle autorów grupę siostrzaną stegozaura. Tworzyłyby one razem klad, którego istnienie autorzy bronią, wymieniając jedną tylko synapomorfię: wydłużone i skierowane w tył od tylnych powierzchni stawowych wyrostki stawowe kręgów szyjnych. Niestety rzeczony fragment w przypadku szkieletu dacentrura nie zachował się. Autorzy publikacji opisującej miragaię podtrzymują jednak o bliskim pokrewieństwie obu rodzajów. Oznaczałaby ona, że Dacentrurus nie był tak pierwotnym stegozaurem, za jakiego go wcześniej uważano[7].


  1. {{{nazwa łacińska}}}, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Kenneth Carpenter, Peter M. Galton: Possible Othniell Charles Marsh and the Myth of Eight-Spiked Stegosaurus. W: Kenneth Carpenter: The armored dinosaurs. Indiana University Press, 2001, s. 96.
  3. a b c d Holtz Thomas R. Jr.: 'Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages (ang.). 2008. [dostęp 2010-12-29].
  4. a b c d e f Kenneth Carpenter, Clifford A. Miles, Karen Cloward: New Primitive Stegosaur from Morrison Formation, Wyoming. W: Kenneth Carpenter: The armored dinosaurs. Indiana University Press, 2001, s. 67-69. [dostęp 2011-04-09].
  5. Fernando Escaso, Francisco Ortega, Pedro Dantas, Elisabete Malafaia, Bruno Silva & José Luís Sanz. Elementos postcraneales de Dacentrurus (Dinosauria: Stegosauria) del Jurásico Superior de Moçafaneira (Torres Vedras, Portugal). „Cantera”, s. 157, 2007 (hiszp.). 
  6. a b X. Pereda Suberbiola, P.M. Galton, J.I. Ruiz-Omeñaca & J.I. Canudo. Dermal spines of stegosaurian dinosaurs from the Lower Cretaceous (Hauterivian-Barremian) of Galve (Teruel, Aragón, Spain). „Geodaceta”. 38, s. 35-38, 2005 (ang.). 
  7. a b c d e f g Octávio Mateus, Susannah C.R. Maidment, Nicolai A. Christiansen. A new long-necked 'sauropod-mimic' stegosaur and the evolution of the plated dinosaurs. „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. 276 (1663), s. 1815–1821, 2009. DOI: 10.1098/rspb.2008.1909 (ang.). 
  8. Ragna Redelstorff, P. Martin Sander. Long and girdle bone histology of Stegosaurus: implications for growth and life history. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 29 (4), s. 1087-1099, 2009-12. Society of Vertebrate Paleontology (ang.). 
  9. a b c d e f g h i J. Company, X. Pereda Suberbiola, J.I. Ruiz-Omeñaca. New stegosaurian (Ornithischia, Thyreophora) remains from Jurassic-Cretaceous transition beds of Valencia province (Southwestern Iberian Range, Spain).. „Journal of Iberian Geology”. 36 (2), s. 243-252, 2010-06-30. DOI: 10.5209/rev_JIGE.2010.v36.n2.10. ISSN 1886-7995 (ang.). 
  10. José-Vincente Santafé Llopis. Los estegosaurios y su presencia en el Mesozoico de" Los Serranos"(Valencia). „Zubia”, 1996 (hiszp.). 
  11. William T. Blows: Possible Stegosaur Dermal Armor from the Lower Cretaceous of Southern England. W: Kenneth Carpenter: The armored dinosaurs. Indiana University Press, 2001, s. 137.
  12. a b Octávio Mateus. Lourinhanosaurus antunesi, A New Upper Jurassic Allosauroid (Dinosauria: Theropoda) from Lourinhã, Portugal. „Memórias da Academia de Ciências de Lisboa”. 37, s. 111-124, 1998 (ang.). 
  13. Octavio Mateus. Late Jurassic dinosaurs from the Morrison Formation (USA), the Lourinhã and Alcobaça Formations (Portugal), and the Tendaguru beds (Tanzania): a Comparison. „Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin”. 36, 2006 (ang.). 
  14. a b D. Pisani, A.M. Yates, M.C. Langer & M.J. Benton. A genus-level supertree of the Dinosauria. „Preceeding of the Royal Society. Biological Sciences”. 269, s. 915-921, 2002-05. DOI: 10.1098/rspb.2001.1942 (ang.). 
  15. Dong Zhiming: Stegosaurs of Asia. W: Kenneth Carpenter, Philip J. Currie: Dinosaur Systematics: Approaches and Perspectives. Cambridge University Press, 1992. [dostęp 2011-04-15].