Главная страница

Szablon:Manuskrypt biblijny infobox Kodeks Sangalleński, łac. Codex Sangallensis (Gregory-Aland no. Δ albo 037), ε 76 (von Soden)[1]grecko-łaciński kodeks uncjalny Nowego Testamentu z tekstem czterech Ewangelii, paleograficznie datowany na IX wiek. Tekst rękopisu jest niejednolity, w różnych partiach reprezentuje różne tradycje tekstualne. Posiada noty marginalne i pozabiblijne dodatki. Tekst grecki rękopisu jest cytowany we współczesnych krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu, natomiast tekst łaciński nie posiada wartości dla krytyków tekstu.

Opis

List Hieronima do Damazego I

Kodeks zawiera 198 pergaminowych kart (23 na 18,5 cm), z tekstem czterech Ewangelii. Tekst pisany jest jedną kolumną na stronę, 17-28 linijek w kolumnie[2], wielką półuncjałą. Karty ułożone są w formie quarto[3]. Tekst ewangelii jest niemal kompletny, z jedną tylko luką w J 19,17-35[3][4].

Skopiowany prawdopodobnie został z rękopisu pisanego stychometrycznie. Na początku każdego stychu stoi kolorowany inicjał. Skryba bieglej pisał po łacinie niż po grecku i dlatego część liter greckich uzyskuje dziwne kształty. Zwraca uwagę wzajemne podobieństwo niektórych liter, zwłaszcza Ν i Π, Ζ i Ξ, Τ i Θ oraz Ρ do łacińskiego R. W rezultacie mogą być mylone. Generalnie brak przydechów i akcentów[3], które są stosowane tylko w niektórych miejscach (np. początek Ewangelii Marka). Litery delta oraz theta prezentują ostatnie stadium uncjały[5]. Luki w tekście skryba oznakował przy pomocy znaku >>> (podobnie jak w Boernerianus)[3].

Tekst łaciński pisany jest ponad greckim (jak w Kodeksie Boerneriańskim) i jest pismem minuskułowym. Jest dekorowany, ale przez nieuzdolnioną artystycznie rękę[4]. Dekoracje, sposób aranżacji oraz noty marginalne przypominają Kodeks Boernerianus[6]. Część not marginalnych pochodzi od oryginalnego skryby, część została dodana później (osiem cytatów Aganona, biskupa diecezji Chartres, który zmarł w 941)[7][6].

Na początku, przed Ewangelią Mateusza, zawiera prolegomenę. Tekst dzielony jest według Sekcji Ammoniusza, odniesienia do Kanonów Euzebiusza podane zostały przy pomocy rzymskich cyfr, listy κεφαλαια (spis treści) występują zarówno w tekście greckim jak i łacińskim[6]. Zawiera List Hieronima do Damazego I[3].

Tekst

Charakter tekstualny

Lista κεφαλαια do Ew. Jana

W Ewangelii Marka rękopis przekazuje tekst aleksandryjski (podobny do Kodeksu Regius), w pozostałych zaś ewangeliach przekazuje tekst bizantyński (podobnie jak w Kodeks Athous Lavrensis)[8]. Tekst aleksandryjski reprezentuje późne stadium i jest nawet niższej jakości niż tekst w kodeksie Regius[9].

Kurt Aland dał mu następujący profil tekstualny: 1201, 881/2, 692, 47S, co oznacza, że 120 razy wspiera tekst bizantyński przeciwko oryginalnemu, 88 razy zgodny jest z tekstem bizantyńskim i oryginalnym, 69 razy wspiera tekst oryginalny przeciwko bizantyńskiemu, posiada ponadto 47 sobie właściwych wariantów. W oparciu o ten profil zaklasyfikował go do Kategorii III[2], w której umieścił wyłącznie rękopisy reprezentujące standardowy tekst bizantyjski. Oznacza to, że zdaniem Alanda rękopis zawiera starożytne warianty, bywa przydatny w rekonstrukcji oryginalnego tekstu Nowego Testamentu, jest ważny dla poznania historii tekstu Nowego Testamentu[10].

Według Claremont Profile Method, tj. metody wielokrotnych wariantów, przekazuje tekst mieszany w Łk 1 oraz standardowy tekst bizantyński z Łk 10 i Łk 20. Metodą tą przebadano jednak tylko trzy rozdziały Ewangelii Łukasza (1; 10; 20)[11].

Interlinearny tekst łaciński jest kompozycją tekstu starołacińskiego z tekstem Wulgaty i był uzgadniany z tekstem greckim. Nie jest to tekst przepisany z konkretnego rękopisu i dlatego nie posiada krytycznej wartości[7][5][9]. Niemal każdy wiersz różni się od tekstu greckiego, np. uxorem vel coniugem zamiast την γυναικα w Mateuszu 1,20[12].

Profil tekstualny w Mt 1

W Mt 1,7-8 przekazuje wariant Ασα, Ασα (Asa, Asa), zgodnie z rękopisami bizantyjskiej tradycji. Rękopisy tradycji aleksandryjskiej (Papirus 1, 01, 03) przekazują wariant Ασαφ, Ασαφ (Asaf, Asaf)[13].

W Mt 1,10 przekazuje wariant Αμως, Αμως (Amos, Amos), zgodnie z Kodeksem Synajskim i Watykańskim, natomiast rękopisy tradycji bizantyńskiej mają Αμμων Αμμων (Ammon, Ammon)[14].

Wariant εγεννησεν z Mt 1,11 jest zgodny zarówno z tradycją aleksandryjską, jak i bizantyjską[15].

Wariant Ιησου Χριστου (Jezusa Chrystusa) z Mt 1,18a jest zgodny zarówno z tradycją aleksandryjską, jak i bizantyjską[16].

W Mt 1,18b wspiera aleksandryjską tradycję przeciwko bizantyjskiej (γενεσις/γεννησις)[16].

W Mt 1,25 ponownie wspiera tradycję bizantyjską przeciwko aleksandryjskiej (υιον ] τον υιον αυτης τον πρωτοτοκον). Wariant bizantyjski powstał w wyniku harmonizacji z Łk 2,7[17].

Inne osobliwości tekstualne

Pusta przestrzeń dla tekstu J 7,53-8,11

Spośród tekstów wątpliwych bądź kwestionowanych przez starożytne rękopisy zawiera Mt 17,21; 18,11[18]; 23,14[19]; Łk 23,17[20] oraz J 5,4[21]. Brak natomiast wierszy Mk 7,16[22][19]; 9,44.46 i 11,26[23]. Brak Pericope adulterae (J 7,53-8,11)[24], jednak skryba pozostawił dlań pustą przestrzeń[25].

Osobliwe warianty:

Mateusz 1,12 – Ζοροβαβελ ] Ζορομβαβαβελ[26];
Jan 1,15 – ο οπισω ] ο πισω[27];

Historia

Martin Gerbert, odkrywca kodeksu

Kodeks datowany jest zwykle na IX wiek[2]. Nie może być datowany wcześniej ze względu na odniesienia do heretyckich poglądów Godeschalka przy Łk 13,24 i J 12,40. Owe adnotacje uczynione zostały przez oryginalnego skrybę. Godeschalk zmarł w 866 roku. Z kolei noty cytujące Aganona dodane zostały przez inną, prawdopodobnie późniejszą rękę. Gregory datował rękopis na wiek IX lub X[7]. Wiek IX jest powszechnie przyjmowany przez badaczy tekstu łacińskiego (Marazuela, Beuron, Bover, Kilpatrick, Tischendorf, Wordsworth)[28]. Wiek IX jest oficjalną datą jaką podaje INTF[29]. Tylko nieliczni badacze preferują wiek X jako wiek powstania kodeksu[9]. Sporządził go prawdopodobnie iroszkocki mnich w Sankt Gallen[7].

Martin Gerbert, teolog i historyk, widział rękopis w 1773 roku i od tego czasu stał się znany dla krytyków tekstu. W 1830 roku Scholz nadał mu nazwę Sangallensis[30]. Rettig w 1836 roku sporządził jego opis oraz wydał faksymile dla każdej strony rękopisu. Faksymile jest dokładna i według oceny Gregory'ego stanowi najlepsze wydanie rękopisu zanim pojawiły się wydania Tischendorfa[7]. Pomimo tego popełnił jednak nieco błędów, jak np. w Łk 21,32, gdzie οφθαλμους (oczy) zamienił na αδελφους (bracia)[31]. Rettig sądził, że wespół z kodeksem Boernerianus tworzył jeden rękopis. Uważał też, że rękopis sporządzony został przez kilku skrybów. Opinia ta została odrzucona przez innych badaczy[6]. Rettig zauważył podobieństwa tekstualne do Kodeksu Watykańskiego[32].

Tregelles i Tischendorf skolacjonowali tekst rękopisu porównując go z wydaniem Rettiga[7]. Tregelles w 1850 roku porównał w Dreźnie kodeks Boernerianus z wydaniem faksymile Rettiga i potwierdził tezę Rettiga o daleko idących podobieństwach obu rękopisów[33]. Krótki opis rękopisu sporządził Gustav Scherrer, który opisał wszystkie rękopisy przechowywane w Sankt Gallen. J. Rendel Harris badał łaciński tekst kodeksu i stwierdził, że jest bliższy dla Wulgaty niż Vetus Latina. Harris zauważył też obecność niektórych afrykańskich wariantów[34]. Gregory widział go w roku 1898[7].

Na listę rękopisów Nowego Testamentu wciągnął go Tischendorf nadając mu siglum Δ[35]. Gregory w 1908 roku nadał mu siglum 037[1]. Łaciński tekst kodeksu oznaczany jest przy pomocy siglum δ oraz 27[28].

Od czasów Tischendorfa rękopis wykorzystywany jest we wszystkich wydaniach greckiego Nowego Testamentu[9].

Obecnie kodeks przechowywany jest w Bibliotece Opactwa św. Galla, pod numerem katalogowym 48[2][29].

Zobacz też

  1. a b Gregory 1908 ↓, s. 36.
  2. a b c d Aland i Aland 1989 ↓, s. 123.
  3. a b c d e Gregory 1900 ↓, s. 86.
  4. a b Metzger i Ehrman 2005 ↓, s. 82.
  5. a b Scrivener 1894 ↓, s. 158.
  6. a b c d Scrivener 1894 ↓, s. 157.
  7. a b c d e f g Gregory 1900 ↓, s. 87.
  8. Metzger i Ehrman 2005 ↓, s. 82-83.
  9. a b c d Waltz 2007 ↓.
  10. Aland i Aland 1989 ↓, s. 342-348.
  11. Wisse 1982 ↓, s. 52.
  12. Scrivener 1894 ↓, s. 51.
  13. UBS3 1983 ↓, s. 1.
  14. UBS3 1983 ↓, s. 1-2.
  15. UBS3 1983 ↓, s. 2.
  16. a b UBS3 1983 ↓, s. 3.
  17. UBS3 1983 ↓, s. 3, 4.
  18. Aland i Aland 1989 ↓, s. 301.
  19. a b Aland i Aland 1989 ↓, s. 302.
  20. NA28 2012 ↓, s. 282.
  21. Aland i Aland 1989 ↓, s. 304.
  22. Metzger 2001 ↓, s. 81.
  23. Aland i Aland 1989 ↓, s. 303.
  24. Metzger 2001 ↓, s. 187.
  25. NA28 2012 ↓, s. 322.
  26. Editio Octava Critica Maior, p. 3.
  27. UBS3 1983 ↓, s. 321.
  28. a b Metzger 1977 ↓, s. 297.
  29. a b INTF Cod. 037 ↓.
  30. Scrivener 1894 ↓, s. 156.
  31. Metzger i Ehrman 2005 ↓, s. 83.
  32. Rettig 1836 ↓, s. 466.
  33. Tregelles 1856 ↓, s. 197.
  34. Harris 1891 ↓.
  35. Tischendorf 1859 ↓, s. CLXXIV.

Bibliografia

Wydania testu
Listy rękopisów
Introdukcje do krytyki tekstu NT
  • Kurt Aland, Barbara Aland: Der Text des Neues Testaments: Einfürung in die wissenschaftlichen Ausgaben sowie Theorie und Praxis der modernen Textkritik. Wyd. 2. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1989. ISBN 3-438-06011-6. (niem.)
  • C.R. Gregory: Textkritik des Neuen Testaments. T. 1. Leipzig: J.C. Hinrichs, 1900, s. 86-87. (niem.)
  • Bruce M. Metzger: The Early Versions of the New Testament. Oxford: Clarendon Press, 1977, s. 297. ISBN 0-19-826170-5. (ang.)
  • Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman: The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration. Wyd. 4. Oxford University Press, 2005, s. 82-83. ISBN 978-0-190516122-9. (ang.)
  • F.H.A. Scrivener: A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament. E. Miller. Wyd. 4. T. 1-2. London: George Bell & Sons, 1894, s. 156-158. (ang.)
  • Constantinus Tischendorf: Novum Testamentum Graece. Wyd. Editio Septima. Lipsiae: 1859.
  • Samuel Prideaux Tregelles: An Introduction to the Textual Criticism of the New Testament. London: 1856, s. 196-197. (ang.)
  • R. Waltz: Manuscript D (Delta, 037) (ang.). W: Encyclopedia of Textual Criticism [on-line]. 2007.
Inne