Главная страница

Szablon:Manuskrypt biblijny infobox Kodeks Monachijski, łac. Codex Monacensis, oznaczany symbolami X albo 033 (Gregory-Aland); A3 (von Soden ) – grecki kodeks uncjalny Nowego Testamentu z tekstem czterech Ewangelii, paleograficznie datowany na X wiek. Brak not marginalnych, znaczne partie rękopisu zostały utracone, obecna kolejność kart odbiega od oryginalnej. Jest cytowany w niektórych krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu.

Opis

Kodeks zawiera 160 pergaminowych kart (37,5 na 25,5 cm), z tekstem czterech Ewangelii[1][2]. Tekst ewangeliczny został opatrzony komentarzem. Komentarz na ogół jest autorstwa Chryzostoma. Najbardziej obszerny komentarz zawierają Ewangelia Mateusza i Jana. Ewangelia Marka nie ma komentarza[3][4]. Komentarz często przybiera formę pytań i odpowiedzi[5]. Rękopis nie dotrwał do naszych czasów w całości i ma wiele luk[6].

Pergamin jest gruby, atrament jest koloru czerwono-brunatnego[5]. Tekst pisany jedną kolumną na stronę, 45 linijek w kolumnie[1], bardzo elegancką uncjałą. Uncjała jest niewielka, prosta, czasem ściśnięta, stosuje przydechy i akcenty. Komentarz pisany jest minuskułą. Tekst nie jest dzielony ani według κεφαλαια (rozdziały), ani według krótkich Sekcji Ammoniusza[5], brak również not liturgicznych na marginesie[3]. Tischendorf zauważył, że minuskułowy tekst komentarza jest pod względem paleograficznym podobny do oksfordzkiego rękopisu Platona z roku 895 (MS. E. D. Clarke 39)[5].

Tekst ewangeliczny opatrzony jest komentarzem (z wyjątkiem Ewangelii Marka), komentarz pisany jest minuskułą. Ewangelie są ułożone według zachodniego porządku (Mateusz, Jan, Łukasz, Marek)[7][8]. Obecna kolejność kart odbiega od pierwotnej[3], karty Ewangelii Mateusza znajdują się zarówno na początku, jak i na końcu rękopisu[4]. Dlatego dawniejsi badacze sądzili (np. Tregelles[9], Scrivener[10][11]), że Ewangelie były uporządkowane według następującej kolejności: Jan, Łukasz, Marek, Mateusz. Prawdopodobnie karty zostały przemieszane podczas oprawiania rękopisu[5]. Po badaniach przeprowadzonych przez Gregory'ego przyjmuje się, że kolejność Ewangelii jest typu zachodniego[12][8].

Facsimile Scrivenera z 1894 z tekstem Łk 7,25-26

Do naszych czasów zachowały się następujące partie tekstu ewangelicznego:

  • Ewangelia Mateusza 6,6.10.11; 7,1-9,20; 9,34-11,24; 12,9-16,28; 17,14-18,25; 19,22-21,13; 21,28-22,22; 23,27-24,2; 24,23-35; 25,1-30; 26,69-27,12;
  • Ewangelia Jana 1,1-13,5; 13,20-15,25; 16,23-do końca;
  • Ewangelia Łukasza 1,1-37; 2,19-3,38; 4,21-10,37; 11,1-18,43; 20,46-do końca;
  • Ewangelia Marka 6,46-do końca (przy czym rozdziały 14-16 są nieczytelne)[13].

Tekst

Gerhard Voss, pierwszy historycznie znany właściciel kodeksu

Tregelles ocenił niegdyś, że tekst zawiera dużo starożytnych wariantów[9]. Hermann von Soden był zdania, że tekst ma pochodzenie antiocheńskie i należy do podgrupy komentarzy antiocheńskich. Ten typ tekstu von Soden oznaczał przy pomocy siglum A[14]. Grecki tekst kodeksu reprezentuje bizantyńską tradycję tekstualną, z niewielką liczbą obcych naleciałości przypominających tekst aleksandryjski[8].

Kurt Aland dał mu profil tekstualny 1181, 531/2, 62, 14S, co oznacza że 118 razy wspiera tekst bizantyński przeciwko oryginalnemu, 53 razy zgodny jest z tekstem bizantyńskim i oryginalnym, 6 razy wspiera tekst oryginalny przeciwko bizantyńskiemu, posiada ponadto 14 sobie właściwych wariantów. Aland zaklasyfikował go do Kategorii V[1]. Oznacza to, że tekst rękopisu zawiera mało starożytnych wariantów.

Według Claremont Profile Method, tj. metody wielokrotnych wariantów, kodeks przekazuje tekst mieszany, pochodzący z różnych tradycji tekstualnych. Metodą tą przebadano tylko dwa rozdziały Ewangelii Łukasza (1 i 10). Rozdział 10. jest fragmentaryczny i wykazuje pewne inklinacje do tekstu aleksandryjskiego. Rozdział 20. nie był badany, ponieważ rękopis ma lukę w tym miejscu[14]. Profil ten różni się od profilu Alanda, dotyczy jednak niewielkiej próbki tekstu rękopisu. Z drugiej strony profil Alanda opiera się na wybranych miejscach Nowego Testamentu (w ogóle nie dotyczy Ewangelii Jana, gdzie jest dużo niebizantyńskiego elementu)[4][a].

Rękopis nie zawiera tekstów Mt 16,2b-3 (znaki czasu) i Pericope adulterae (Jan 7,53-8,11)[7]. Brak wiersza Jan 14,14, w czym jest wspierany przez: f1, 565, 1009, 1365, lekcjonarze 76 i 253[15].

Warianty tekstowe
Marek 9,49 – πας γαρ πυρι αλισθησεται (każdy bowiem ogniem zostanie osolony) ] πας γαρ πυρι αλι αλισθησεται (każdy bowiem ogniem soli zostanie osolony); wariantu nie potwierdzają inne rękopisy[16];
Marek 16,14 – εγηγερμενον (powstał) ] εκ νεκρων (z martwych); wariantu nie potwierdzają inne rękopisy[17];
Łukasz 15,21 – dodana fraza ποιησον με ως ενα των μισθιων σου (uczyń mnie jednym z najemników twoich); wariant jest wspierany przez , B, (D), 33, 700, 1241[18];
Jan 12,28 – σου το ονομα (twoje imię) ] σου τον υιον (twego syna); wariant wspierany jest przez L, f1, f13, 33, 579, 1241[19];
Jan 13,32 – brak frazy ει ο θεος εδοξασθη εν αυτω (jeżeli Bóg został objawiony w nim); wariant wspierany jest przez , , B, C, D, L, W, f1, 1071, 1546[20].

Historia

Nowożytne noty na folio 1 recto związane z Gerhardem Vossem

Griesbach sądził, że rękopis został sporządzony w XI wieku[21]. Scrivener datował go na koniec IX lub początek X wieku, biorąc jako punkt odniesienia oksfordzki rękopis dzieł Platona z roku 895 napisany w Konstantynopolu (MS. E. D. Clarke 39)[3][22], Gregory datował na wiek X[5]. Obecnie datowany jest zwykle na wiek X[8][23][1][14][2].

Wczesna historia rękopisu jest nieznana, nieznane jest miejsce, w którym powstał[24]. Wiadomo natomiast, że przez pewien okres czasu przechowywany był w Rzymie, w bibliotece kolegium jezuickiego w Ingolstadt, w Landshut (od 1803)[25]. W 1827 przybył do Monachium, obecnie przechowywany jest w Uniwersytecie Ludwika Maksymiliana (= 2° Cod. ms. 30) w Monachium[1][2][24].

Ignatius von Weitenauer, niemiecki jezuita z Insbrucka, odnotował w 1757 roku, że rękopis należał niegdyś do Gerharda Vossa (1577-1649), holenderskiego profesora, który go podarował dla biblioteki w Ingolstadt[7]. Na pierwszej karcie widnieją dwie noty związane z osobą Vossa: „Doctori Gerardo Vossio pro publico ecclesiae bono” oraz „Gerardus Vossius ad publicandum patribus soc. Jes. Ger. communica[vit?]”[12].

Noty uczynione na papierze przez Tregellesa w 1846 i Brudera w 1882

Gdy był przechowywany w Ingolstadt Joseph Dobrovsky przejrzał niektóre jego partie tekstu w Ewangelii Łukasza i Jana przesłał wybór niektórych jego wariantów tekstowych dla Griesbacha, na potrzeby jego wydania Nowego Testamentu (wydany w 1796)[12]. Tekst rękopisu został skolacjonowany przez Scholza, niestety niedokładnie[3]. Ponownie został skolacjonowany przez Tischendorfa w 1844 i Tregellesa w 1846 roku, którzy następnie uzgodnili wyniki swojej pracy[12].

Dean Burgon badał rękopis w 1872 roku, a Johannes Bruder w 1882. Burgon opublikował jego faksymile, było ono jednak na tyle słabej jakości, że Scrivener opublikował nowe faksymile w 1883 roku[26]. Gregory badał rękopis dwukrotnie, w 1887 i 1888 roku. Za drugim razem sprawdził kolejność kart w rękopisie[12]. Heinrich Joseph Vogels opublikował faksymile kodeksu w 1929 roku, William Hatch w 1939[27].

Na listę rękopisów Nowego Testamentu wprowadził go Griesbach, nadając mu siglum X. Griesbach nie widział rękopisu, bazował na opisie sporządzonym przez Josepha Dubrovskyego[21]. Hermann von Soden nadał mu siglum A3. W 1908 roku Gregory nadał mu siglum 033[28][29].

Rękopis był cytowany w UBS3[30], jest rzadko cytowany w NA26, NA27[31] i UBS4[32]. Został wykorzystany w Synopsis Quattuor Evangeliorum Alanda[13].

Zobacz też

  1. Rękopis nie został wykorzystany w przygotowanym przez Simona Crispa i D.C. Parkera „The Gospel According to John in the Byzantine Tradition” Stuttgart 2007 (s. XLIII-XLIV).
  1. a b c d e Aland i Aland 1995 ↓, s. 113.
  2. a b c INTF Cod. 033 ↓.
  3. a b c d e Scrivener 1894 ↓, s. 152.
  4. a b c Waltz 2007 ↓.
  5. a b c d e f Gregory 1900 ↓, s. 82.
  6. NA27 2001 ↓, s. 693.
  7. a b c Gregory 1900 ↓, s. 82-83.
  8. a b c d Metzger i Ehrman 2005 ↓, s. 81.
  9. a b Tregelles 1856 ↓, s. 195.
  10. Scrivener 1883 ↓, s. 70, 146.
  11. Scrivener 1896 ↓, s. 73-74.
  12. a b c d e Gregory 1900 ↓, s. 83.
  13. a b Aland 1996 ↓, s. XXI.
  14. a b c Wisse 1982 ↓, s. 52.
  15. UBS3 1983 ↓, s. 390.
  16. UBS3 1983 ↓, s. 163.
  17. UBS3 1983 ↓, s. 197.
  18. UBS3 1983 ↓, s. 277.
  19. UBS4 1993 ↓, s. 292.
  20. UBS3 1983 ↓, s. 387.
  21. a b Griesbach 1809 ↓, s. c.
  22. Classical & Medieval Manuscripts (ang.). bodleian.ox.ac.uk. [dostęp 2014-10-07].
  23. Kurzgefaßte 1963 ↓, s. 40.
  24. a b LMU 2012 ↓.
  25. Scrivener 1896 ↓, s. 152.
  26. Scrivener 1883 ↓, s. 146.
  27. Elliott 1989 ↓, s. 55.
  28. Gregory 1908 ↓, s. 36.
  29. Kurzgefaßte 1963 ↓, s. 350.
  30. UBS3 1983 ↓, s. XVI.
  31. NA27 2001 ↓, s. 59*, 693.
  32. UBS4 1993 ↓, s. 11*.

Bibliografia

Facsimile kodeksu
  • Cim. 16 (= 2° Cod. ms. 30). Uniwersytet w München. – zdigitalizowana kopia rękopisu na stronie Uniwersytetu Ludwika Maximiliana München
  • H.J. Vogels: Codicum Novi Testamenti specimina. Bonn: 1929, s. 10.
Krytyczne wydania NT
  • Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C.M. Martini, B.M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001. ISBN 978-3-438-05100-4. [NA27]
  • K. Aland, M. Black, C.M. Martini, B. Metzger, A. Wikgren: The Greek New Testament. Wyd. 3. Stuttgart: United Bible Societies, 1983. ISBN 3-438-05113-3. [UBS3]
  • B. Aland, K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. Metzger, A. Wikgren: The Greek New Testament. Wyd. 4. Stuttgart: United Bible Societies, 1993. ISBN 978-3-438-05110-3. [UBS4]
  • Kurt Aland: Synopsis Quattuor Evangeliorum. Locis parallelis evangeliorum apocryphorum et patrum adhibitis edidit. Wyd. 15. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1996. ISBN 3-438-05130-3.
Listy i katalogi rękopisów
Introdukcje do krytyki tekstu NT
Inne opracowania
  • J.K. Elliott: A Bibliography of Greek New Testament Manuscripts. Cambridge University Press, 1989, s. 50. ISBN 0-521-35479-X. (ang.)
  • Frederik Wisse: The Profile Method for the Classification and Evaluation of Manuscript Evidence, as Applied to the Continuous Greek Text of the Gospel of Luke. William B. Eerdmans Publishing, 1982. ISBN 0-8028-1918-4. (ang.)