Главная страница

Nowy cmentarz żydowski w Dukli
Nowy cmentarz żydowski w Dukli
Stary cmentarz żydowski w Dukli

Cmentarz żydowski w Dukli - to właściwie dwa ściśle ze sobą sąsiadujące cmentarze żydowskie znajdujące się w Dukli przy ulicy Tadeusza Kościuszki.

Stary cmentarz żydowski w Dukli powstał przypuszczalnie na początku XVIII w.[1], zaś nowy w XIX w. i był używany po 1870[2].

Stary cmentarz żydowski w Dukli ma kształt trapezu i powierzchnię około 0,95 ha, zaś nowy kształt prostokąta i powierzchnię około 0,4 ha[3].

Stary cmentarz żydowski w Dukli jest od północy i zachodu otoczony niskimi resztkami muru kamiennego. Od południa ograniczony bezimiennym potokiem - dopływem Jasiołki, a od wschodu niewielkim rowem. W północno wschodnim narożniku znajdują się ruiny domu przedpogrzebowego[4]. Nowy cmentarz żydowski w Dukli jest ze wszystkich czterech stron otoczony kamiennym murem, który jednak nie jest kompletny i niszczeje. Wejście na nowy cmentarz przez bramkę od wschodu.

W czasie wojny Niemcy wywieźli dużą część nagrobków, aby regulować nimi potok w Smerecznem i użyć ich do budowy schodów w tamtejszej strażnicy granicznej.

12 lutego 1942 Niemcy zastrzelili na nowym cmentarzu żydowskim w Dukli 11 Żydów. Zostali oni tam pochowani w zbiorowej mogile. Nie jest jasne czy to jedyna zbiorowa mogiła na tym cmentarzu[5].

Stan zachowania obu cmentarzy jest różny. Na starym cmentarzu zachowało się wedle różnych danych od kilkudziesięciu, przez około 100, do mniej niż 200 macew[6]. Na nowym cmentarzu znajduje się miedzy około 160, przez około 200, do około 300 nagrobków[7]. Nagrobki na nowym cmentarzu są w zdecydowanie lepszym stanie niż na starym.

Cmentarze zostały wpisane do rejestru zabytków w 1989 r - KOBiDZ[8] nr rej.: A-157 z 28.07.1989

Dojście do cmentarza jest oznakowane - w centrum Dukli znakami gminnymi, a w miejscu w którym należy skręcić z ul. Trakt Węgierski znakiem ROPWiM.

  1. Burchard Pamiątki podaje brak danych dotyczących daty powstanie cmentarza, Potocki Żydzi podaje początek XVIII w., tak samo serwisy sztetl.org.pl i kirkuty.xip.pl
  2. Burchard Pamiątki podaje z wątpliwościami XIX w., Potocki Żydzi podaje 1870 jako datę po której powstał, serwisy sztetl.org.pl i kirkuty.xip.pl podają tę datę jako orientacyjny początek użytkowania
  3. Powierzchnia nowego cmentarza podawana choćby przez Potockiego Żydzi jako 4 ha, budzi poważne wątpliwości z kilku powodów. Po pierwsze stary cmentarz widoczny czy na mapie czy na zdjęciu satelitarnym jest większy od nowego. Po drugie powierzchnia 4 ha oznacza, że cmentarz musiałby być prostokątem o bokach 100 na 400 metrów, co stoi w rażącej sprzeczności z mapami. Po trzecie Olszański Szlakiem podaje szacunkowe wymiary nowego cmentarza na 70 na 25 metrów, co daje 0,175 ha. Biorąc pod uwagę możliwość pomyłki i niedokładnego szacunku, należy skłonić się ku temu, iż powierzchnia 4 ha jest wynikiem błędu drukarskiego powtarzanego w kolejnych źródłach. Wydaje się przy tym, że pomyłka dwukrotna jest bardziej prawdopodobna niż dwudziestokrotna.
  4. Położenie domu przedpogrzebowego widoczne na mapie WIG
  5. Potocki Żydzi pisze tylko o jednej egzekucji i o istnieniu zbiorowej mogiły. Burchard Pamiątki z kolei pisze o zbiorowej mogile 40 Żydów, co wskazywałoby, że było więcej egzekucji i jedna lub więcej zbiorowa mogiła
  6. Dane szacujące liczbę macew na kilkadziesiąt - w serwisach sztetl.org.pl i kirkuty.xip.pl, liczbę 100 podaje Burchard, a liczbę mniej niż 200 Potocki
  7. Liczbę 160 podaje serwis sztetl.org.pl i Burchard, liczbę około 200 serwis kirkuty.xip.pl, zaś około 300 Potocki
  8. KOBiDZ: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo podkarpackie. [dostęp 21 czerwca 2010].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

  • [1] Dukielski cmentarz żydowski w serwisie poświęconym cmentarzom żydowskim
  • [2] Zobacz podstronę poświęconą dukielskim cmentarzom