Главная страница

Chiyoda[1]
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia John Brown & Company, Wlk. Brytania
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki listopad 1888
Wodowanie 3 czerwca 1890
 Nippon Kaigun
Wejście do służby grudzień 1890
Wycofanie ze służby kwiecień 1922[2]
Los okrętu złomowany 1927 lub zatopiony 5 sierpnia 1927 jako okręt-cel[3].
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 2400 t
Długość 94,49 m
Szerokość 12,98 m
Zanurzenie 4,27 m
Napęd
2 maszyny parowe potrójnego rozprężania, 5600 ihp
Prędkość 19 węzłów
Uzbrojenie
10x120 mm QF (10xI)
14 dział 3-funtowych (14xI)
3 kartaczownice Gatlinga (4xI)
3 wt 356 mm
Opancerzenie
pas pancerny 114 mm, pokład 25-37 mm
Załoga 350

Chiyoda (jap. 千代田) — pierwszy krążownik pancerny zbudowany dla Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej; jedyny okręt swojego typu. Zbudowany przez stocznię John Brown & Company w Clydebank w Wielkiej Brytanii, służył podczas trzech wojen.

Konstrukcja

W 1883 Japończycy zamówili we Francji krążownik pancernopokładowy "Unebi", który z powodu złej stateczności zatonął podczas dziewiczego rejsu do kraju[4]. Za pieniądze uzyskane z odszkodowania za utracony w sztormie okręt (ponad 1 245 tys. jenów)[5] postanowili zamówić kolejny krążownik, tym razem w stoczni brytyjskiej. Pierwotnie planowano uzbroić go w dwie 320 mm armaty Caneta, ale obawiając się przeciążenia, zainstalowano lżejsze szybkostrzelne działa 120 mm, produkcji zakładów Armstronga w Elswick. Były to nowe działa strzelające amunicją z łuską[a], dzięki czemu miały niemal sześciokrotnie większą szybkostrzelność niż działa, do których ładowano proch w woreczkach (za czym szła konieczność przetarcia komory zamkowej po każdym strzale[6]. Działa, osłonięte tylko maskami, były rozmieszczone w burtowych sponsonach[7].

Krążownik był dość niewielki i uzbrojony w stosunkowo lekkie działa, ale oprócz pokładu pancernego był chroniony przez długi na 60 m wąski burtowy pas pancerny ze stali chromowej grubości 114 mm na linii wodnej, dający lepszą ochronę, niż w krążownikach pancernopokładowych. Wnętrze kadłuba podzielono ogółem na 84 wodoszczelne przedziały dla zwiększenia niezatapialności[6]. Jak większość okrętów swojej ery, posiadał taranową dziobnicę. Okręt kosztował nieco ponad milion jenów[5]. Wysokie koszty budowy i niezbyt dobre osiągi były obiektem krytyki w parlamencie i służyły jako argument do ograniczania wydatków na marynarkę wojenną[8].

Okręt napędzały dwie maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy 5600 ihp co dawało prędkość maksymalną 19 węzłów[6] (inne źródła: 18[2]). Zapas węgla wynosił standardowo 240[6] lub 330[2] ton, a maksymalny 420 ton[6][2]. Pierwotnych sześć kotłów typu lokomotywowego sprawiało problemy, więc w 1898 wymieniono je na 12 kotłów wodnorurkowych typu Belleville[6]. Według F.T. Jane'a miały być one dostosowane do dającego więcej popiołu japońskiego węgla[7][b]. Wtedy też zdjęto z masztów ciężkie marsy bojowe dla poprawy stabilności[6].

Służba

Tuż przed wybuchem I wojny chińsko-japońskiej okręt został wysłany do Czemulpo (Incheon) w Korei, by ubezpieczać japońskie siły[9]. Następnie "Chiyoda" wzięła udział w bitwie u ujścia Yalu, gdzie została trafiona ciężkim pociskiem 305 mm, ale pocisk szczęśliwie ominął pas pancerny, a że nie był wypełniony materiałem wybuchowym, przeszedł na wylot, nie powodując większych uszkodzeń. Nikt też nie odniósł obrażeń[10] ("Chiyoda" była jedynym okrętem, który nie poniósł w tej bitwie strat w ludziach[11]).

Podczas operacji zmierzających do zdobycia Lüshun (Portu Artura), najważniejszej chińskiej bazy marynarki wojennej, krążownik wspierał działania armii lądowej. Piechota morska z "Chiyody" jako pierwsza wylądowała pod Hayankou i ubezpieczała desant sił głównych[12], a podczas szturmu na główną twierdzę okręt ostrzeliwał chińskie forty[13]. Następnie "Chiyoda" uczestniczyła w oblężeniu Weihaiwei[14], a po zakończeniu wojny weszła w skład eskadry wysłanej przeciw Tajwanowi i razem z "Takachiho", "Matsushimą" i "Naniwą" uczestniczyła w ostrzale fortów podczas ataku na Keelung[15].

Podczas wojny rosyjsko-japońskiej w latach 1904–1905 "Chiyoda" została przyporządkowana do 6. Eskadry 3. Floty[16] i wzięła udział w bitwie pod Czemulpo[17]. Podczas oblężenia Port Artur 26 lipca 1904 roku wpadła na rosyjską minę i została poważnie uszkodzona (7 zabitych, 27 rannych)[3]. Okręt odholowano do Dalnyj i wyremontowano, tak że mógł uczestniczyć w bitwie pod Cuszimą[2]. W 1912 "Chiyodę" przeklasyfikowano na okręt obrony wybrzeża II rangi[2]. Mimo swojego wieku uczestniczyła w oblężeniu Qingdao na początku I wojny światowej, w 1914[18].

W 1920 przekształcono w okręt-bazę dla okrętów podwodnych. Dwa lata później, w kwietniu 1922 skreślono ją z listy floty i rozbrojono w Kure, by 1927 zezłomować[2]. Według części źródeł, okręt zatopiono 5 sierpnia 1927 jako okręt-cel, pociskami kalibru 203 mm japońskich krążowników ciężkich[3].

  1. Ang. quick firing (QF), w odróżnieniu od zwykłych dział odtylcowych - ang. breech loaded (BL).
  2. F.T. Jane twierdził też, że "Chiyoda" była pierwszym na świecie okrętem z kotłami wodnorurkowymi, ale teza ta nie jest potwierdzona przez inne źródła z epoki.
  1. Jeśli nie podano inaczej, dane za Conway's..., s. 223
  2. a b c d e f g Hansgeorg Jentsura, Dieter Jung, Peter Mickel: Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869–1945. Naval Institute Press, 1976, s. 71–72. ISBN 0-87021-893-X. (ang.)
  3. a b c Siergiej Suliga: 'Korabli Russko-Japonskoj wojny 1904-1905 gg. Czast' 2: Japonskij fłot. Moskwa: Askold, 1993. (ros.)
  4. Roger Chesneau, Eugène Kolesnik: Conway's All the World's Fighting Ships, 1860–1905. London: Conway Maritime Press, 1979, s. 227. ISBN 0-85177-133-5.
  5. a b Leonard George Carr Laughton, Roger Charles Anderson. „The Mariner's Mirror”. 93, s. 488., 2007. The Society for Nautical Research. 
  6. a b c d e f g Roger Chesneau, Eugène Kolesnik: Conway's All the World's Fighting Ships, 1860–1905. London: Conway Maritime Press, 1979, s. 223. ISBN 0-85177-133-5.
  7. a b Jane 1904 ↓, s. 91.
  8. J. Charles. Schencking: Making waves : politics, propaganda, and the emergence of the Imperial Japanese Navy, 1868-192. Stanford, Calif.: Stanford University Press, 2005, s. 60-63. ISBN 0-8047-4977-9.
  9. Jukichi 1895 ↓, s. 11.
  10. Jane 1904 ↓, s. 128.
  11. Jukichi 1895 ↓, s. 42.
  12. Jukichi 1895 ↓, s. 55.
  13. Jukichi 1895 ↓, s. 62.
  14. Jukichi 1895 ↓, s. 77.
  15. James W. Davidson: The Island of Formosa, Past and Present. London: Macmillian & Co, 1903, s. 298. (ang.)
  16. Chiyoda. W: Rotem Kowner: Historical Dictionary of the Russo-Japanese War. Toronto: Scarecrow, 2006, s. 90. ISBN 0-8108-4927-5.
  17. Chemulpo, Battle of. W: Rotem Kowner: Historical Dictionary of the Russo-Japanese War. Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, Inc., 2006. ISBN 978-0810849273.
  18. Jarosław Witkowski. Upadek Tsingtao. „Morze, Statki i Okręty”. XVII, s. 84, 2012. Magnum-X. ISSN 1426-529X (pol.). 

Bibliografia

  • Fred. T. Jane: The Imperial Japanese Navy. Londyn: W. Thacker & co., 1904.
  • Jukichi Inouye: A Concise history of the war between Japan and China. Osaka i Tokyo: Z. Mayekawa i Y. Okura, 1895.

Linki zewnętrzne

  • Chiyoda (jap.). homepage2.nifty.com. [dostęp 2012-12-12].