Главная страница

Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej
cerkiew parafialna
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Miejscowość POL Gmina Boćki COA.svg Boćki
Adres {{{adres}}}
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja warszawsko-bielska
Wezwanie Zaśnięcia Matki Bożej
Wspomnienie liturgiczne 15/28 sierpnia
Położenie na mapie gminy Boćki
Mapa lokalizacyjna gminy Boćki
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie powiatu bielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bielskiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}
Dzwonnica
Tablica przed cerkwią z informacjami o historii parafii i świątyni

Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej w Boćkachprawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Bielsk Podlaski diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Cerkiew mieści się w centrum wsi, przy Placu Armii Krajowej.

Historia

Pierwsza cerkiew prawosławna

Cerkiew prawosławna prawdopodobnie istniała w Boćkach od początku funkcjonowania osady. W 1509 miejscowość tę otrzymał wojewoda podlaski Jan Sapieha, który nadał jej prawa miejskie i ufundował nowy prawosławny obiekt sakralny. W 1577 w źródłach odnotowano, że parafia tego wyznania posiadała w Boćkach znaczące dobra, w tym domy na terenie miasta[1]. Po unii brzeskiej placówka duszpasterska przyjęła jej postanowienia. Nastąpiło to prawdopodobniej do końca I poł. XVII w., podobnie jak w przypadku innych świątyń w regionie[2].

Cerkiew unicka

W protokole wizytacji kanonicznej przeprowadzonej w 1727 w unickiej parafii w Boćkach zapisano, że drewniany obiekt sakralny istniał w Boćkach od dawna. Placówka duszpasterska nadal dysponowała wówczas licznymi dobrami ziemskimi; zostały one zmniejszone w tym samym stuleciu, kiedy Boćki stały się własnością Branickich. W 1760 Krystyna Sapieha zd. Branicka ponownie nadała parafii grunta i wyznaczyła nowe granice jej majątku[1].

Według części źródeł świątynię unicką w Boćkach wzniósł Jan Potocki w latach 1819-1824[3] lub w 1820, trzy lata przed tym, gdy Potocki sprzedał dobra boćkowskie[4]. W uzasadnieniu decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku budowlę datowano na I poł. XVIII w.[1]. Budynek został wyświęcony jako cerkiew unicka w 1824[5]. Inne źródło wskazuje, że budowę obecnej cerkwi prawosławnej w Boćkach rozpoczął w 1765 właściciel miejscowych dóbr, Joachim Karol Potocki, konfederat barski. Budynek był wznoszony z przeznaczeniem na kościół rzymskokatolicki, jednak władze rosyjskie wymusiły w 1828 zaadaptowanie niedokończonego obiektu na cerkiew[6].

Bezpośrednio przed 1839 liczbę wiernych miejscowej parafii oszacowano na 1500 osób zamieszkałych w Boćkach oraz w sąsiednich wsiach[5].

Cerkiew prawosławna w zaborze rosyjskim

Po powstaniu styczniowym naczelnikiem wojskowym powiatu bielskiego był Ignacy Borejsza, pochodzący z polskiej rodziny ziemiańskiej, lecz całkowicie zrusyfikowany. Z jego inicjatywy na terenie powiatu wzniesiono szereg kaplic i pomników upamiętniających stłumienie niepodległościowego wystąpienia, podjęto również remonty świątyń prawosławnych połączone z przebudowami w stylu bizantyjsko-rosyjskim. W 1864 z inicjatywy Borejszy zwołane zostało spotkanie komisji złożonej z przedstawicieli miejscowych władz rosyjskich oraz duchowieństwa (miejscowy proboszcz oraz dziekan), na którym omówiono możliwości podjęcia takich prac budowlanych w Boćkach. Na spotkaniu zdecydowano o wymianie podłogi, zastąpieniu ikonostasu z 1836 nowym, jak również o zakupie chrzcielnicy, chorągwi procesyjnych, dwóch dzwonów i płaszczenicy, a ponadto o remoncie wzniesionej w 1852 plebanii. Uczestnicy spotkania stwierdzili, że parafianie są zbyt ubodzy, by sfinansować renowację[5]. W 1866 sama miejscowa społeczność prawosławna zdecydowała jednak, by w ramach remontu wykonać także wymianę dachu, skonstruowanie deskowego sufitu oraz malowanie całego budynku. W tym samym roku opracowano kosztorys prac i uzyskano rządową dotację na całą przedstawioną kwotę - 3174 ruble i 59 kopiejek. W 1872 stwierdzono, że pierwotna kwota była niewystarczająca, a na remont potrzebne było dalsze 1657 rubli. Koszty te mieli opłacić parafianie, dopuszczono jednak, by w przypadku niemożności zgromadzenia tych funduszy wspólnota ubiegała się o kredyt w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Ponieważ jednak na początku lat 70. XIX w. ludność w Boćkach i okolicach zubożała na skutek pożarów i pomoru bydła, parafianie od razu wystąpili o taki kredyt, poręczając go własnym majątkiem[5].

Pierwszy plan przebudowy świątyni opracował architekt Grosman, jednak jego pracę uznano za nieudolną i zamówiono drugi projekt u inżyniera Krzyżanowskiego. Do wykonania prac snycerskich przy ikonostasie zatrudniono rzeźbiarza Koronowskiego. Zakupiono również nowe ikony do ikonostasu i trzy dalsze wizerunki świętych, żeliwne krzyże na kopuły i blachę na pokrycie dachu. Oprócz środków z państwowego kredytu, parafianie przeznaczyli na remont także prywatne fundusze; zakup ikon wsparł ponadto ks. Dmitrij Nowski, służący w soborze Zaśnięcia Matki Bożej w Moskwie[5]. Do obiektu dobudowano przedsionek, wzniesiono cebulaste kopułki i przekształcono okna, zamieniając cztery półokrągłe otwory na elewacji na osiem okien półkolistych. Dodatkowe okna zostały wykute także w pomieszczeniu ołtarzowy i na wieżach[5]. Prace budowlane zakończono w grudniu 1874[5].

Parafia w Boćkach należała do dekanatu drohiczyńskiego eparchii wileńskiej i litewskiej. Po utworzeniu eparchii grodzieńskiej znalazła się w jej granicach[1]. W 1864 do świątyni uczęszczało ponad 1900 wiernych[5], zaś na początku XX w. liczbę wiernych oszacowano na 2260 osób[1].

Cerkiew została poważnie uszkodzona podczas pożaru w czasie I wojny światowej[1]. Całkowitemu zniszczeniu uległo wówczas jej wyposażenie[4]. Większość miejscowych wiernych przebywała wówczas na bieżeństwie; prawosławni mieszkańcy wsi wracali do niej po 1920[1].

Po 1918

Powracający do Bociek prawosławni dokonali prowizorycznego remontu cerkwi, by umożliwić odprawianie w niej nabożeństw. Polskie ministerstwo wyznań religijnych i oświecenia publicznego nie zgodziło się na zarejestrowanie parafii we wsi. Budowla sakralna była czynna jako filia parafii św. Michała Archanioła w Bielsku Podlaskim. Status cerkwi parafialnej uzyskała ponownie w 1929[1].

W czasie II wojny światowej świątynia ponownie poniosła poważne straty na skutek niemieckiego bombardowania[5]. Zrujnowane zostały dwie wieże cerkwi i sygnaturka nad nawą[4], zawalił się dach[3]. W 1943 w obiekcie dokonano podstawowych napraw i przywrócono go do użytku liturgicznego[4]. Z powodu braku środków nie odbudowano wież[3]. W czasie II wojny światowej liczbę uczęszczających do świątyni szacowano na 2697 osób[1].

W 1999 rozpoczął się gruntowny remont całego obiektu, finansowany z dobrowolnych składek parafian[4] oraz z daru Anatola Siegienia, prawosławnego duchownego pochodzącego z Polski i służącego w Stanach Zjednoczonych[3]. W czasie renowacji wymieniono fundamenty, umocniono ściany budowli, wzniesiono kopułę nad nawą i nadbudowano wieże do poprzedniej wysokości[4]. Usunięto pokryte grzybem tynki, odwodniono grunt wokół świątyni i wycięto rosnące obok niej drzewa[1]. Wymieniono pozostałe kopuły i położono nowy miedziany dach, we wnętrzu odnowiono kolumny oraz ikonostas, cały teren cerkiewny otoczono natomiast nowym ogrodzeniem[3]. Ponownej konsekracji cerkwi dokonał metropolita warszawski i całej Polski Sawa 28 sierpnia 2002[3].

Cerkiew wpisano do rejestru zabytków 3 listopada 1966 pod nr A-399[7]. W 2003, rok po ukończeniu gruntownego remontu i po powtórnym wyświęceniu obiektu, świątynia jako pierwsza prawosławna cerkiew w Polsce otrzymała tytuł zabytku zadbanego nadawany przez Generalnego Konserwatora Zabytków[3]. Na początku XXI w. liczbę uczęszczających do świątyni oszacowano na ok. 800 osób[8].

  1. a b c d e f g h i j A. Dzienisiuk. Historia parafii Zaśnięcia Matki Bożej w Boćkach. „Kalendarz Prawosławny”, s. 209-211, 2009. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna. ISSN 1425-2171. 
  2. red. M. Kołomajska-Saeed: Katalog zabytków sztuki w Polsce. Siemiatycze, Drohiczyn i okolice. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1996, s. VII.
  3. a b c d e f g A. Radziukiewicz. Boćki zadbane. „Przegląd Prawosławny”. 12 (222), grudzień 2003. ISSN 1230-1078. 
  4. a b c d e f L. Filimoniuk. Wyświęcenie cerkwi w Boćkach. „Nad Buhom i Narwoju”, kwiecień 2002. ISSN 1230-2759. 
  5. a b c d e f g h i D. Fionik. Jak w Boćkach murowaną cerkiew budowano. „Bielski Hostineć”. 2 (18), 2002. 
  6. Ochremiak A.: Boćki. Dwie świątynie i rynek (pol.). krajoznawcy.info.pl, 1 lipca 2010. [dostęp 2014-10-04].
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2018-09-30.
  8. A. Dzienisiuk. Historia parafii Zaśnięcia Matki Bożej w Boćkach. „Kalendarz Prawosławny”, s. 213, 2009. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna. ISSN 1425-2171.