Главная страница

Cerkiew Przemienienia Pańskiego w Jekaterynburgu
Храм в честь Преображения Господня
cerkiew
Ilustracja
Widok obecny
Państwo  Rosja
Obwód  swierdłowski
Miejscowość Coat of Arms of Yekaterinburg (Sverdlovsk oblast).svg Jekaterynburg
Adres {{{adres}}}
Wyznanie Prawosławne
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia jekaterynburska
Wezwanie Przemienienie Pańskie
Położenie na mapie Jekaterynburga
Mapa lokalizacyjna Jekaterynburga
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie obwodu swierdłowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu swierdłowskiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}
Strona internetowa

Cerkiew Przemienienia Pańskiego w Jekaterynburgu (ros. Храм в честь Преображения Господня) – jedna z najstarszych prawosławnych cerkwi Jekaterynburga. Prace nad jej wzniesieniem trwały w latach 1808–1830. W czasach sowieckich zdewastowana i przekształcona w fabrykę produktów gumowych. Odzyskana przez wiernych w 1995 roku.

Historia

Czasy Imperium Rosyjskiego

Pierwsza świątynia na terenie dzisiejszej cerkwi Przemienienia Pańskiego powstała w 1712 roku i poświęcona była św. Mikołajowi Cudotwórcy[1]. Był to pierwszy prawosławny obiekt kultu na terenie Jekaterynburga, a wzniesiony został z błogosławieństwa metropolity syberyjskiego i tobolskiego Jana[1]. Budynek był drewniany, a uroczystej konsekracji dokonano 12 lutego 1712 roku[a][1]. W 1747 roku spłonęła cerkiew św. Katarzyny, co spowodowało że dla prawosławnych mieszkańców miasta cerkiew Przemienienia Pańskiego (św. Mikołaja) ponownie stała się w zasadzie jedynym obiektem sakralnym w Jekaterynburgu[2]. Drewniana cerkiew Objawienia Pańskiego znajdowała się dopiero w fazie wznoszenia, co sprawiło że władze, aby odciążyć cerkiew Przemienienia Pańskiego i zapewnić szerszy dostęp do nabożeństw mieszkańcom miasta, przyśpieszyły jej budowę[2]. 27 września 1807 roku, po prawie stu latach swego istnienia, jekaterynburska cerkiew św. Mikołaja spłonęła[1]. Z pożaru udało się uratować srebrny kielich, patenę, ewangeliarz, krzyż, cyborium, a także lampy oraz świeczniki[1]. Stopieniu uległ dzwon ważący około 40 pudów[1]. Po oszacowaniu strat i uprzątnięciu terenu pogorzeliska szybko przystąpiono do budowy nowego miejsca kultu[3].

W 1808 roku na miejscu dawnej drewnianej cerkwi poświęconej św. Mikołajowi stanął, tym razem już murowany, budynek nowej świątyni[4]. Błogosławieństwa budowie udzielił ordynariusz eparchii permskiej, Justyn, w którego jurysdykcji znajdował się wówczas Jekaterynburg. Z uwagi na warunki klimatyczne panujące na ziemi uralskiej nabożeństwa liturgiczne miały odbywać się w różnych kaplicach w miesiącach zimowych i letnich[3]. 3 stycznia 1809 roku konsekrowano południową kaplicę poświęconą Kazańskiej Ikonie Matki Bożej[1]. W 1821 roku konsekrowano główny ołtarz, poświęcony Przemienieniu Pańskiemu, która nadała wezwanie całej cerkwi[1]. 21 kwietnia 1830 roku konsekrowano północną kaplicę, która poświęcona została św. Mikołajowi Cudotwórcy[1]. Wokół cerkwi powstał także w tym okresie cmentarz parafialny[1].

W tym czasie w okolicy budynku cerkiewnego umiejscowiono także trzy czasownie[1]. Pierwsza znajdowała się przy moście przerzuconym przez jedną z pobliskich rzek. Była ona murowana i poświęcona św. Mikołajowi[1]. Kolejna powstała w 1850 roku nieopodal samej cerkwi i dedykowana była Wniebowstąpieniu Pańskiemu. Trzecią wzniesiono jeszcze w 1836 roku, a poświęcono ją w święto Przemienienia Pańskiego[1]. Wszystkie trzy czasownie zostały zniszczone w czasach sowieckich[1]. W latach sześćdziesiątych XIX wieku w związku ze wzrostem liczby wiernych uczestniczących w nabożeństwach okazało się, że budynek cerkwi jest za mały, by pomieścić wszystkich chętnych[3]. Świątynia została więc przebudowana, a po jej dwóch stronach wzniesiono nowe kaplice - tym sposobem uzyskano więcej miejsca w jej centralnej części i zlikwidowano ciasnotę[2]. Prace rozpoczęły się 12 maja 1863 roku[1]. Kaplicę Kazańskiej Ikony Matki Bożej ponownie konsekrowano 27 września 1864 roku, a kaplicę św. Mikołaja 20 kwietnia 1867 roku[1].

W 1868 roku pochodzący z Rostowa kupiec Aleksiej Michajłowicz Pleszanow ufundował dla parafii kamienny budynek, który przeznaczono na szkołę parafialną, a także ofiarował jej kapitał w wysokości 300 rubli[1]. Szkoła utrzymywana była ze źródeł kościelnych, a także z prywatnych darowizn wiernych[1]. W 1910 roku W. Złokazow przekazał jej rzecz 250 rubli[1]. W szkole nauczano m.in. śpiewu cerkiewnego, języka rosyjskiego i arytmetyki, a także organizowano odczyty i wykłady dla miejscowej ludności[1]. Od 1910 roku parafia przy cerkwi Przemienienia Pańskiego działała na rzecz propagowania trzeźwości wśród mieszkańców miasta[1]. W 1914 roku, w święto Przemienienia Pańskiego, cerkiew stała się celem ogólnomiejskiej pielgrzymki z jekaterynburskich wspólnot parafialnych[1]. Boska Liturgia sprawowana była przez jednego z biskupów, a mury świątyni nie mogły pomieścić wszystkich wiernych, którzy zapełnili plac przed nią się znajdujący[1].

W 1915 roku parafia liczyła około 2500 osób[1]. Posiadała ona dwa murowane domy i 17 dziesięcin[1]. Duchowieństwo składało się z jednego prezbitera, jednego diakona i jednego lektora[1]. W archiwach eparchii zachowały się dokumenty o wynagrodzeniu pobieranym przez ówczesnych kapłanów. Prezbiter uzyskiwał miesięcznie 295 rubli, diakon 150 rubli, lektor 59 rubli i 48 kopiejek, osoba wypiekająca prosforę otrzymywała za swą posługę 24 ruble i 54 kopiejki[1]. Dochód parafii wynosił wtedy 1310 rubli i 30 kopiejek[1].

Czasy sowieckie

Upadek Imperium Rosyjskiego i przewrót bolszewicki w 1917 roku, a następnie rosyjska wojna domowa całkowicie zmieniły sytuację wspólnoty parafialnej skupionej wokół jekaterynburskiej cerkwi Przemienienia Pańskiego. Władze bolszewickie rozpoczęły prześladowanie prawosławia, co także dotknęło miejscowe duchowieństwo[3]. Cerkiew dotknęły m.in akcje otwierania relikwii i konfiskaty majątku. W 1926 roku władze miejskie przekazały budynek cerkwi odłamowi grigoriewców, którzy użytkować go mieli aż do zamknięcia świątyni[1]. Prześladowania dotknęły także duchowieństwo, w 1937 roku aresztowano byłego kapłana parafii, Iasona Frołowa (ur. 1873 roku, święcenia w 1898), który został następnie skazany na dziesięć lat w łagrach[1]. 25 marca 1930 roku zburzono część kopuły cerkwi, a wkrótce rozebrano także jej dzwonnicę[4]. W 1937 roku cerkiew ogołocono z resztek dekoracji i sprzętów liturgicznych, a następnie zamknięto[1].

26 listopada 1938 roku władze Swierdłowska[b] przekazały pocerkiewne budynki jednemu z zakładów przemysłowych znajdujących się w tej okolicy[1]. Ich wartość oceniono na 114 500 rubli[1]. Po agresji Niemiec na ZSRR na ten teren ewakuowano jedną z moskiewskich fabryk zajmujących się wytwarzaniem produktów wykonanych z gumy[1]. Wewnętrzna część budynku została całkowicie przebudowana na potrzeby produkcji przemysłowej. Jednolite dotąd wnętrza podzielono na piętra, zamurowano niektóre okna, ustawiono ściany, zamontowano instalacje elektryczną i ciepłowniczą, a także system rur[1]. 26 maja 1944 roku w fabryce wybuchł pożar. Nagromadzenie wielu łatwopalnych materiałów chemicznych sprawiło, że szybko rozprzestrzenił się on po budynku dawnej cerkwi[1]. Konstrukcja obiektu przetrwała, ale wewnątrz dawna cerkiew została całkowicie zniszczona. Po zakończeniu wojny w budynku nadal działała fabryka[1].

Odzyskanie i remont cerkwi

Zmiana sytuacji dawnej cerkwi Przemienienia Pańskiego nastąpiła dopiero wraz z rozpadem Związku Radzieckiego i przemianami jakie zaszły w Federacji Rosyjskiej w latach dziewięćdziesiątych XX wieku[5]. Jeszcze pod koniec epoki sowieckiej Kościół Prawosławny zaczął odzyskiwać swe dawne świątynie[5]. 1 czerwca 1993 roku arcybiskup Melchizedek ogłosił plany wskrzeszenia dawnej parafii skupionej wokół cerkwi Przemienienia Pańskiego[1]. W 1994 roku władze fabryki, która zajmowała budynek dawnej świątyni oczyściły go ze sprzętu przemysłowego, a także ogłoszono że zostanie ona zwrócona wiernym prawosławnym[1]. Cerkiew była w opłakanym stanie technicznym. Pojawiły się wątpliwości czy odbudowa będzie w ogóle możliwa[6]. Lata prowadzenia produkcji przemysłowo-chemicznej zniszczyły zabytkowe wnętrza i sprawiły że w niczym nie przypominały one dawnej świetności[1]. Dodatkowo centralna część świątyni, z dawną kopułą groziła zawaleniem[1].

W marcu 1995 roku jeszcze przed oficjalnym przejęciem budynku przez Rosyjski Kościół Prawosławny rozpoczął się jego remont[1]. W przeciągu zaledwie kilku tygodni dokonano prowizorycznych napraw, m.in. posadzek, postawiono ołtarz wraz z ikonostasem, na dachu umieszczono krzyż oraz uprzątnięto wnętrza[1]. Pośpiech miał na celu przygotowanie obiektu do sprawowania nabożeństwa w święta wielkanocne, które obchodzone były pod koniec kwietnia[1]. W maju nieopodal cerkwi wzniesiono specjalną stelę, poświęconą zmarłym i poległym pracownikom pobliskiej fabryki[1]. W międzyczasie postępowały prace remontowe, mające przygotować cerkiew do kolejnej wielkiej uroczystości, Święta Trójcy Świętej[1]. Budynek i tereny przyległe zostały przekazane reaktywowanej parafii tuż przed świętem Przemienienia Pańskiego, które według kalendarza gregoriańskiego przypadało wówczas 19 sierpnia[1]. Specjalna komisja techniczna wydała też opinię, że pęknięcie w centralnej części obiektu (przy pozostałościach dawnej kopuły) nie grozi zawaleniem, co pozwoli tym samym na sprawowanie regularnych nabożeństw liturgicznych[1]. Prace remontowe postępowały przy finansowym wsparciu wiernych, a także poprzez datki lokalnych przedsiębiorstw[1]. Wymieniono posadzki, odrestaurowano ściany, odbudowano zniszczoną kopułę i dzwonnicę, przyłączono obiekt do sieci grzewczej i kanalizacyjnej[1]. W latach 1997-1998 zakupiono ikonostasy do odnowionych kaplic (także dzięki ofiarności sponsorów, w tym jekaterynburskiego oddziału Łukoilu)[1]. Utworzono także chór cerkiewny, szkołę niedzielną dla dzieci i dorosłych, a także parafialną bibliotekę[1]. Do 2001 roku ukończono większość prac remontowych, zarówno we wnętrzach cerkwi jak i na zewnątrz[1]. 6 stycznia 2012 roku poświęcono nowy, największy jak dotąd, dzwon cerkiewny[7]. Został on odlany w Kamieńsku Uralskim[7].

Cerkiew Przemienienia Pańskiego obecnie

Cerkiew Przemienienia Pańskiego w 2012 roku. Po prawej stronie widoczny charakterystyczny komin.

Świątynia położona jest na terenie tzw. Uktusa, który wchodzi w skład rejonu czkałowskiego[3]. Charakterystycznym elementem znajdującym się nieopodal cerkwi Przemienienia Pańskiego w Jekaterynburgu jest komin jednego z pobliskich zakładów przemysłowych, który sprawia wrażenie bycia integralną częścią obiektu[1]. W cerkwi znajdują się trzy relikwiarze (arki) z różnymi relikwiami prawosławnych świętych[8]. Pierwsza arka zawiera relikwie m.in. świętych Mitrofana z Woroneża, Tichona Zadońskiego, Włodzimierza, Hioba Poczajowskiego, Innocenty, Filareta i Mikołaja Swiatoszy[8]. Druga arka zawiera relikwie m.in. świętych Germana Sołowieckiego, Teodozjusza Czernihowskiego i Kukszy Odeskiego[8]. W trzeciej znajdują się natomiast relikwie świętych z Starców Optyńskich, Izaaka I, Ambrożego, Mojżesza, Nektariusza i Antoniego[8]. Szczególnym kultem wierni otaczają Ikonę Bogurodzicy "Pantanassa" (ros. Wsiecaryca; pol. Królowa Wszystkiego)[8]. Oprócz niej w cerkwi znajdują się też ikony wspomnianych Starców Optyńskich, Matrony Moskiewskiej, Ukrzyżowania Chrystusa i Rzezi Dzieci Betlejemskich[8].

W cerkwi organizowane są specjalne modlitwy w intencji nienarodzonych dzieci oraz kobiet, które poddały się aborcji[9]. Rocznie w Rosji dokonuje się około 2,5 milionów aborcji (według danych z 2012 roku[10]), co sprawiło że duchowieństwo i wierni parafii postanowili zwrócić uwagę na ten problem[8]. Z błogosławieństwem arcybiskupa jekaterynburskiego Wincentego przy cerkwi postanowiono wznieść kaplicę dedykowaną świętym-męczennikom Dzieciom Betlejemskim[9]. W zamyśle twórców ma ona być miejscem modlitwy i pokuty, a parafia udzielać będzie pomocy kobietom znajdującym się w trudnych sytuacjach życiowych[9]. Budowa rozpoczęła się w 2011 roku i trwała około osiemnastu miesięcy[11]. 21 lipca 2011 roku poświęcono teren i wmurowano kamień węgielny[12]. 27 października 2012 roku metropolita jekaterynburski Cyryl pobłogosławił krzyże i kopułę przyszłej kaplicy[13]. 12 stycznia 2013 roku dokonał on jej uroczystej konsekracji[11].

Parafia skupia się także na działalności charytatywnej, udzielana jest pomoc dla najuboższych i potrzebujących, na ten cel organizowane są zbiórki pieniędzy oraz specjalne aukcje dobroczynne[14][15][16]. Parafia zapewnia także wsparcie rodzinom wielodzietnym[17] oraz bezdomnym[18]. Przy cerkwi działa szkoła niedzielna dla dzieci i dorosłych, w której cykl nauczania trwa trzy lata[19]. W 1995 roku uruchomiona została biblioteka parafialna[20]. Początkowo dysponowała ona około 500 woluminami o tematyce religijnej, by po 2010 roku liczba ta sięgnęła ok. 14 000 pozycji[20]. Codziennie odbywa się Boska Liturgia, wiernym udzielane są też wszystkie dostępne dla nich sakramenty[21].

21 maja 2012 roku świętowano trzechsetną rocznicę powstania pierwszej świątyni na terenie dzisiejszej cerkwi[22]. W uroczystościach wzięli udział metropolita Cyryl, a także hierarchowie Kościoła Prawosławnego z eparchii jekaterynburskiej[22]. W święto Przemienienia Pańskiego cerkiew jest chętnie odwiedzana przez wiernych. Mimo że jest w stanie pomieścić kilkaset osób, to tego dnia wierni nie mieszcząc się w jej wnętrzach, zmuszeni są do uczestnictwa w nabożeństwach na placu przed cerkwią[6]. 19 sierpnia 2012, w dzień obchodów tego święta, Boskiej Liturgii przewodniczył metropolita jekaterynburski Cyryl[23]. Cerkiew Przemienienia Pańskiego w Jekaterynburgu jest jednym z najchętniej odwiedzanych obiektów sakralnych w mieście[24]. W niedziele i święta w nabożeństwach liturgicznych bierze udział prawie tysiąc wiernych[24].

  1. Daty z okresu Imperium Rosyjskiego podane w Starym Stylu.
  2. W 1924 r. Jekaterynburg przemianowano na Swierdłowsk, a do dawnej nazwy powrócono w 1991 roku.
  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb Preobrazgenie.org: Преображенская церковь: История храма (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  2. a b c Orthodox.etel.ru: Градо-екатеринбургский Екатерининский Собор: Храм В Сердце И Памяти (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  3. a b c d e Ekaterinburg-Eparhia.ru: Преображенская церковь на Уктусе (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  4. a b Sobory.ru: Церковь Спаса Преображения (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  5. a b Sedmitza.ru: К 125-летию Екатеринбургской и Верхотурской епархии (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  6. a b Ekaterinburg.bezformata.ru: Старинная Преображенская церковь Екатеринбурга встретила престольный праздник многолюдным богослужением (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  7. a b Preobrazgenie.org: В храме Преображения Господня освящен новый, самый большой колокол (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  8. a b c d e f g Preobrazgenie.org: Преображенская церковь: Святыни храма (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  9. a b c Preobrazgenie.org: Храм в честь Преображения Господня. Сбор средств на строительство часовни Вифлеемских младенцев (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  10. Interfax-religion.com: Up to 2.5 million abortions conducted in Russia each year (ang.). [dostęp 2013-01-31].
  11. a b Preobrazgenie.org: Митрополит Екатеринбургский и Верхотурский Кирилл освятил часовню в честь Вифлеемских младенцев при храме Преображения Господня (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  12. Preobrazgenie.org: В нашем храме 21 июля будет совершен чин закладки часовни в честь святых мучеников 14 тысяч младенцев, от Ирода в Вифлееме избиенных (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  13. Preobrazgenie.org: Митрополит Екатеринбургский и Верхотурский Кирилл совершил чин освящения креста и купола строящейся часовни в честь 14 тысяч младенцев, от Ирода в Вифлееме избиенных (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  14. Preobrazgenie.org: В храме Преображения Господня открылась Пасхальная благотворительная выставка-продажа благотворительного фонда "Милосердие" (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  15. Preobrazgenie.org: В Прощеное воскресенье сестры отдела милосердия при храме Преображения Господня раздали подарки нашим прихожанам (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  16. Preobrazgenie.org: В праздник Рождества Христова отдел милосердия храма Преображения Господня вручил подарки нашим многодетным семьям и престарелым прихожанам (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  17. Preobrazgenie.org: Вчера, после воскресной службы в храме Преображения Господня состоялась юридическая консультация для многодетных родителей (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  18. Preobrazgenie.org: Шестого апреля сестры милосердия нашего храма помогли пройти санобработку нескольким бездомным (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  19. Preobrazgenie.org: Преображенская церковь: Воскресная школа (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  20. a b Preobrazgenie.org: Преображенская церковь: Библиотека (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  21. Preobrazgenie.org: Преображенская церковь: Расписание богослужений (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  22. a b Preobrazgenie.org: Община храма Преображения Господня отметила свой трёхсотлетний юбилей (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  23. Preobrazgenie.org: Митрополит Екатеринбургский и Верхотурский Кирилл возглавил Божественную литургию в храме Преображения Господня на его главный престольный праздник (ros.). [dostęp 2013-01-31].
  24. a b Ekburg.ru: Старейшему городскому Храму Преображения Господня исполняется 300 лет (ros.). [dostęp 2013-01-31].

Linki zewnętrzne