Главная страница

Cerkiew Świętych Niewiast Niosących Wonności
cerkiew cmentarna
Ilustracja
Widok ogólny świątyni
Państwo  Polska
Miejscowość Lublin
Adres {{{adres}}}
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja lubelsko-chełmska
Wezwanie Świętych Niewiast Niosących Wonności
Wspomnienie liturgiczne 3. niedziela po Wielkanocy
(kalendarz juliański)
Położenie na mapie Lublina
Mapa lokalizacyjna Lublina
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Cerkiew Świętych Niewiast Niosących Wonności w Lublinieprawosławna cerkiew cmentarna. Należy do parafii katedralnej Przemienienia Pańskiego w Lublinie, w dekanacie Lublin diecezji lubelsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Cerkiew została ufundowana przez Andrieja Diejkuna, prezesa lubelskiej izby skarbowej. Była wznoszona w latach 1902−1903, jej poświęcenie miało miejsce 28 sierpnia 1903. Od początku swojego funkcjonowania jest to cerkiew cmentarna, służąca uroczystościom pogrzebowym i nabożeństwom w intencji zmarłych.

Świątynia reprezentuje styl bizantyjsko-rosyjski w wariancie moskiewsko-jarosławskim (neoruskim). Jest to budowla pięciokopułowa, z dzwonnicą położoną nad przedsionkiem, trójdzielna i dwupoziomowa. Nabożeństwa odprawiane są w jej części górnej, gdzie znajduje się ołtarz oraz jednorzędowy ikonostas. W krypcie na dolnym poziomie pochowany jest fundator świątyni wraz z żoną.

Budynek znajduje się w obrębie prawosławnej części XIX-wiecznego cmentarza prawosławnego, części większego kompleksu cmentarnego przy ul. Lipowej w Lublinie.

Historia

Cerkiew Świętych Niewiast Niosących Wonności została wzniesiona na początku XX wieku. Jej fundatorem był Andriej Diejkun, prezes miejscowej izby skarbowej[1] i starosta parafii przy soborze Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Lublinie, który pragnął poprzez budowę świątyni upamiętnić swoją zmarłą małżonkę. Przekazał on na ten cel 12 tys. rubli[2]. Ceremonia położenia kamienia węgielnego pod świątynię odbyła się 3 czerwca 1902, zaś poświęcenie gotowego obiektu miało miejsce 28 sierpnia 1903[2]. Autorem projektu budowli był inż. G. Artynow[3]. Andriej Diejkun nie dożył ukończenia prac budowlanych. Został pochowany w krypcie dwupoziomowej cerkwi, razem z żoną[2]. Cerkiew od początku pełniła funkcje kaplicy pogrzebowej[4]. Równocześnie w nabożeństwie w niej może brać udział 100 osób[2].

Według Sokoła i Sosny początkowo patronami świątyni byli święci Andrzej Stratylates i męczennica Maria, patronowie małżonków Diejkunów[2]. Cynalewska-Kuczma podaje czterech patronów − oprócz Andrzeja i Marii także święte Marię i Martę z Betanii[3]. Współcześnie patronkami głównej − górnej − cerkwi są Święte Niewiasty Niosące Wonności[4], zaś dolnej − św. prorok Eliasz[5].

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918, gdy prawosławni stracili w ramach akcji rewindykacyjnej część świątyń, jakimi dysponowali w okresie zaboru rosyjskiego[a], cerkiew na cmentarzu przy ul. Lipowej, obok cerkwi Przemienienia Pańskiego, była jedną z dwóch świątyń tego wyznania, jakie pozostały w mieście[6].

Po II wojnie światowej cerkiew pozostała w rękach parafii prawosławnej dzięki staraniom ks. Aleksego Baranowa, który uporządkował kwestie własności świątyń tego wyznania w Lublinie i uzyskał u nowych władz potwierdzenie praw prawosławnych do dalszego korzystania z nich[7].

W 1984 została wpisana do rejestru zabytków; niecały rok później za zabytek uznano cały kompleks cmentarzy przy ul. Lipowej[8].

Na pocz. XXI w. odnowiony został ikonostas w górnej świątyni oraz przechowywane w niej ikony. W 2009 arcybiskup lubelski i chełmski Abel dokonał jego ponownego poświęcenia[9]. Wcześniej obiekt był kilkakrotnie wandalizowany, zaś w 2007 skradziono ok. 100 kg miedzianej blachy z jego dachu[10][11].

Architektura

Cerkiew cmentarna w Lublinie została wzniesiona w stylu bizantyjsko-rosyjskim[12]. Jest budowlą trójdzielną. Wejście do budynku prowadzi przez prostokątny przedsionek, nad którym wznosi się wieża-dzwonnica, zwieńczona dachem namiotowym zakończonym niewielką cebulastą kopułką. Nawa cerkiewna została wzniesiona na planie kwadratu. Również nad nawą wznosi się dach namiotowy z cebulastą kopułką. Cztery analogiczne konstrukcje znajdują się w narożach nawy, na cylindrycznych bębnach. Pomieszczenie ołtarzowe mieści się w półkolistej absydzie[3]. Wszystkie kopuły cerkwi zwieńczone były złoconymi krzyżami odlanymi w fabryce "E. Plage i T. Laskiewicz" w Lublinie[2]. Ozdobny detal zastosowany przy zewnętrznej dekoracji świątyni wyraźnie nawiązuje do architektury siedemnastowiecznych cerkwi Moskwy i Jarosławia, o czym świadczy zastosowanie piatigławia (pięciu kopuł nad nawą), kokoszników, obniżonych łuków, użycie w budowie dwukolorowej i nieotynkowanej cegły, kształtowanie blachy w charakterystyczne romby[12]. Świątynia jest też zdobiona kolorowymi kafelkami w narożnikach[2]. Inne elementy − bliźniacze okna ujęte w półkoliste łuki, kolumienki z kostkowymi głowicami - nawiązywały do typowych rosyjsko-bizantyjskich cerkwi z wzornika Konstantina Thona[12].

We wnętrzu górnej cerkwi znajduje się jednorzędowy ikonostas ze zwieńczeniem z ikoną Ostatniej Wieczerzy[9]. Został on wykonany w pracowni Borysowa w Moskwie, za cenę 975 rubli. Pozostałe ikony powstały w innej moskiewskiej pracowni Niemirowa[2]. Na cerkiewnej dzwonnicy znajduje się 6 dzwonów, odlanych w ludwisarni Finlandzkiego, czego koszt wynosił 743 ruble. Wejście do górnej cerkwi prowadzi po ośmiu stopniach. Ściany tej świątyni są wewnątrz malowane na różowo do wysokości wzrostu człowieka[2]. Nad ikonostasem znajduje się cerkiewnosłowiański napis Swiatyj Boże (pol. Święty Boże - początek trisagionu)[9].

Cerkiew dolna jest zbudowaną z polnego kamienia kryptą do połowy zagłębioną w ziemi, oświetlaną przez światło słoneczne wpadające przez okna[2].

  1. Prawosławnym odebrano wówczas: sobór Podwyższenia Krzyża Pańskiego na Placu Litewskim (ostatecznie zburzony), dawną cerkiew grecką Narodzenia Matki Bożej, cerkiew garnizonową w Alejach Racławickich (obydwie przekazane parafiom katolickim). Por. Szlązak A., Wójtowicz A., Majuk E.: Świątynie prawosławne w Lublinie (pol.). tnn.pl. [dostęp 1 września 2013].
  1. Historia Prawosławia w Lublinie (pol.). [dostęp 16 marca 2009].
  2. a b c d e f g h i j Sokoł K., Sosna A.: Cerkwie w centralnej Polsce 1815-1915. Białystok: Fundacja Sąsiedzi, 2011. ISBN 978-83-931480-2-8.
  3. a b c P. Cynalewska-Kuczma: Architektura cerkiewna Królestwa Polskiego narzędziem integracji z Imperium Rosyjskim. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, 2004, s. 141. ISBN 83-232-1463-8.
  4. a b Dmitruk S.: Niedziela Niewiast niosących wonności w Lublinie (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-09-01].
  5. Religie (pol.). Lublin, Lwów - miasto filmowe. [dostęp 16 marca 2009].
  6. Szlązak A., Wójtowicz A., Majuk E.: Świątynie prawosławne w Lublinie (pol.). tnn.pl. [dostęp 1 września 2013].
  7. L. Utrutko. W służbie Cerkwi. „Przegląd Prawosławny”. 8 (242), sierpień 2005. ISSN 1230-1078. 
  8. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie zab
    BŁĄD PRZYPISÓW
  9. a b c Czapkowicz M.: Poświęcenie ikonostasu w kaplicy cmentarnej w Lublinie (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-09-01].
  10. Dmitruk S.: Lubelski cmentarz będzie odnowiony (pol.). lublin.cerkiew.pl, 17 lutego 2009. [dostęp 2013-09-01].
  11. Andrzej Łoś: Akt wandalizmu w Lublinie (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-09-01].
  12. a b c P. Cynalewska-Kuczma: Architektura cerkiewna Królestwa Polskiego narzędziem integracji z Imperium Rosyjskim. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, 2004, s. 103. ISBN 83-232-1463-8.