Главная страница

Cerkiew Świętych Kosmy i Damiana w Kolechowicach
cerkiew filialna (kaplica cmentarna, nagrobna)
Państwo  Polska
Miejscowość Kolechowice Pierwsze
Adres {{{adres}}}
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja lubelsko-chełmska
Wezwanie Świętych Kosmy i Damiana
Wspomnienie liturgiczne 1 listopada[1]
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Cerkiew Świętych Kosmy i Damiana (pierwotnie Świętych Antoniego Pieczerskiego i Męczennicy Zofii) w Kolechowicachprawosławna cerkiew filialna. Należy do parafii katedralnej Przemienienia Pańskiego w Lublinie, w dekanacie Lublin diecezji lubelsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Prawosławna parafia w Kolechowicach powstała w XIV w. Opisywana świątynia została zbudowana w 1902 na grobie Zofii Dudzińskiej, małżonki wieloletniego proboszcza miejscowej parafii, ks. Antoniego Dudzińskiego, który też sam sfinansował budowę obiektu. Pierwszymi patronami cerkwi byli patroni małżonków Dudzińskich. W momencie budowy cmentarnej cerkwi była to świątynia filialna względem miejscowej cerkwi parafialnej zbudowanej w 1883. Po zburzeniu tejże cerkwi w czasie akcji rewindykacyjno-polonizacyjnej kaplica cmentarna przejęła wezwanie i funkcje zniszczonej świątyni, tam też trafiło wyposażenie ze zniszczonego obiektu sakralnego.

Cerkiew w Kolechowicach została zamknięta po II wojnie światowej, po wysiedleniach ludności ukraińskiej wyznania prawosławnego. Od tego czasu, wobec niemal całkowitego braku wiernych w miejscowości, nabożeństwa odprawiane były okazjonalnie przez duchownych z Włodawy lub Lublina.

Obiekt znajduje się w obrębie prawosławnego cmentarza, 300 metrów na zachód od głównej drogi przechodzącej przez wieś.

Historia

Pierwsze cerkwie w Kolechowicach

Pierwsza informacja o prawosławnej placówce duszpasterskiej w Kolechowicach (Kolochowicach) datowana jest na XIII stulecie, natomiast najstarsza wzmianka o parafialnej cerkwi świętych Kosmy i Damiana pochodzi z 1531[2], przyjmuje się jednak, iż parafia działała od XIV w.[3] Należała ona do dekanatu (protopopii) lubelskiego[3]. Cerkiew ta przetrwała do najazdu tatarskiego w 1668, w czasie którego została całkowicie zniszczona[2]. Nowa świątynia została wzniesiona w 1696. Chociaż znajdowała się na terenie unickiej diecezji chełmskiej, dzięki przywilejowi Jana III Sobieskiego zachowała wyznanie prawosławne. Fundatorem świątyni był starosta parczewski Jan Karol Daniłowicz (Danielewicz). Już w XVIII w. cerkiew kolechowicka podupadła, gdyż dzierżawcy miejscowych dóbr królewskich unikali przekazywania jej niezbędnych do funkcjonowania kwot. W tym samym stuleciu cerkiew przyjęła unię - w protokole wizytacyjnym z 1793 jako proboszcza miejscowej parafii wskazano kapłana wyświęconego przez unickiego biskupa Porfiriusza Skarbka-Ważyńskiego[2]. Wcześniej, w latach 80. XVIII w. liczbę wiernych parafii unickiej w Kolechowicach szacowano na 277 osób[3].

W 1869 świątynia była już w bardzo złym stanie technicznym[2]. W 1875 cerkiew w Kolechowicach, razem z całą unicką diecezją chełmską, została administracyjnie włączona do eparchii chełmsko-warszawskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. W 1883 miało miejsce poświęcenie nowej cerkwi, podczas gdy cerkiew pounicka została rozebrana, a z pozyskanego materiału wzniesiono dzwonnicę przy nowej świątyni[2]. W latach bezpośrednio poprzedzających likwidację unii do cerkwi uczęszczało 217 osób, z których niektóre na stałe związały się z narzuconym wyznaniem prawosławnym, inne zaś przeszły na katolicyzm obrządku łacińskiego[3].

Budowa i funkcjonowanie współcześnie istniejącej (2013) świątyni

Funkcjonująca do dnia dzisiejszego (2013) cerkiew została wzniesiona w 1902 jako kaplica nagrobna matuszki Zofii Dudzińskiej, żony proboszcza parafii, ks. Antoniego Dudzińskiego, który też samodzielnie sfinansował budowę (koszt zamknął się w kwocie 4 tys. rubli). Patronami obiektu byli początkowo święci Antoni i Zofia. Obiekt poświęcił 10 lipca 1902 biskup lubelski Herman w asyście czterech innych duchownych prawosławnych z eparchii chełmsko-warszawskiej i w obecności ok. 500 miejscowych wiernych[2].

Cerkiew cmentarna w Kolechowicach była pomocniczą świątynią cerkwi parafialnej w tej samej miejscowości[2]. W 1915 obydwie świątynie zostały porzucone, gdyż prawosławna ludność miejscowości udała się na bieżeństwo[3]. Żadna z kolechowickich cerkwi nie znalazła się na liście cerkwi przewidywanych do otwarcia sporządzonej przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w 1919, ani też nie została faktycznie otwarta w latach następnych[4]. Świątynie we wsi obsługiwali mnisi-misjonarze z monasteru św. Onufrego w Jabłecznej[3].

Jedyną prawosławną świątynią we wsi stała się po zniszczeniu cerkwi z 1883 w czasie akcji rewindykacyjnej w 1938. Działalność placówki duszpasterskiej zamarła po 1945 i po Akcji Wisła, gdy z regionu wywieziono prawosławną ludność narodowości ukraińskiej. Od tego momentu nabożeństwa były sprawowane jedynie okazjonalnie przez duchownych z cerkwi w Lublinie lub we Włodawie[2]. W 1983 Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny uzyskał zgodę władz lokalnych na ponowne otwarcie parafii w Kolechowicach[5]. Pewne odrodzenie życia duchowego miało miejsce po 1985, zaś w 1987, po remoncie, cerkiew w Kolechowicach została ponownie poświęcona. We wsi nie ma jednak prawie żadnych wiernych prawosławnych, toteż nabożeństwa w świątyni nadal odbywają się nieregularnie, przede wszystkim w święto patronalne[2].

Architektura

Cerkiew w Kolechowicach jest budowlą trójdzielną, złożoną z nawy, przedsionka i pomieszczenia ołtarzowego, orientowaną. Obiekt jest jednokondygnacyjny, ze strychem, kryty dwuspadowym dachem z blachą. Budowlę wzniesiono z palonej cegły. Świątynia jest tynkowana i bielona. Elewacja frontowa cerkwi jest jednoosiowa z pojedynczym otworem drzwiowym. Elewacja tylna jest jednoosiowa z okienkiem i niszą, w której znajduje się prawosławny krzyż. Elewacje boczne są trójosiowe. Wszystkie okna i drzwi cerkwi zamknięte są ostrołukowo[6].

Wyposażenie obiektu tworzą przedmioty kultu i utensylia liturgiczne przeniesione ze zniszczonej w 1938 cerkwi parafialnej św. św. Kosmy i Damiana[3].

Cerkiew (wraz z cmentarzem) została wpisana do rejestru zabytków 25 września 1989 pod nr A/982[7].

  1. W parafii katedralnej Przemienienia Pańskiego w Lublinie obowiązuje kalendarz gregoriański.
  2. a b c d e f g h i Lublin: Zarys dziejów Prawosławia w Kolechowicach (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-03-26].
  3. a b c d e f g Szutowicz A.: Pamięci zburzonej kolechowickiej cerkwi (pol.). Nad Buhom i Narwoju. [dostęp 2013-03-26].
  4. G.J. Pelica: Kościół prawosławny w województwie lubelskim (1918-1939). Lublin: Fundacja Dialog Narodów, 2007, s. 42-45. ISBN 978-83-925882-0-7.
  5. Wysocki J.: Ukraińcy na Lubelszczyźnie w latach 1944-1956. Lublin: Instytut Pamięci Narodowej, 2011, s. 183. ISBN 978-83-7629-260-1.
  6. Kolechowice, Gm. Ostrów Lubelski, Cerkiew cmentarna p.w. św. Antoniego Peczerskiego i św. Zofii (pol.). panel.lfoz.pl. [dostęp 2013-03-26].
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubelskie. 2018-09-30.