Главная страница

Fragment wystawy Bieżeństwo (uchodźstwo) 1915. Wspólna historia w holu głównym Sejmu (2015)

Bieżeństwo (biał. Бежaнствa, ros. Беженствоuchodźstwo) – masowa ewakuacja, w polszczyźnie nazywana też wygnaniem, przesiedleniem lub wysiedleniem ludności[1], głównie wyznania prawosławnego, z zachodnich guberni Imperium Rosyjskiego w głąb Rosji, po przerwaniu linii frontu przez wojska niemieckie w okresie od 3 maja do września 1915 roku. Apogeum bieżeństwa przypada na okres od wiosny do jesieni 1915 roku[2].

Historia

Symboliczny grób Jewdokii i Iwana Krawców, „wysiedlonych do Rosji w 1915” i tam zmarłych, na nowym cmentarzu prawosławnym w Babicach

Wskutek niepowodzeń wojennych armii rosyjskiej i szybko postępującej ofensywy wojsk niemieckich władze carskie rozpętały szeroko zakrojoną akcję propagandową, wzywającą ludność cywilną do natychmiastowej ewakuacji w głąb Rosji. Aby nakłonić do wyjazdów, straszono mordami, gwałtami, rabunkami i innymi okrutnymi represjami, jakich miała rzekomo doznać z rąk Niemców miejscowa ludność prawosławna. W ten sposób armia rosyjska zastosowała taktykę spalonej ziemi[2].

Ewakuowano też rodziny urzędników, pracowników wielu zakładów przemysłowych, kolejarzy itd.

Pod wpływem agitacji rodzinne strony opuściło od 2 do 3 milionów ludzi, w tym około 800 tysięcy mieszkańców guberni grodzieńskiej. Ziemie na wschód od Białegostoku opuściło nawet do 80% mieszkańców[1]. Chaotyczna ucieczka w głąb Rosji trwająca wiele miesięcy pochłonęła wiele ofiar. Ucieczka odbywała się w skwarze, bez zapewnionej odpowiedniej ilości wody i jedzenia. Przy drogach pozostawały mogiły zmarłych a część ciał nie została pogrzebana. Warunki sprzyjały wybuchom epidemii oraz doprowadziły do masowych śmierci dzieci[2].

Grupy bieżeńców

W grupie bieżeńców przeważały kobiety i dzieci. Dzieci stanowiło ok. 41-48% wszystkich uciekinierów. Według szacunków około 1/3 bieżeńców nie przeżyła ucieczki i pobytu w Rosji. Najwięcej ofiar zmarło w tracie podróży, zarówno do Rosji jak też podróży powrotnej[2].

Zdecydowaną większość bieżeńców stanowili Białorusini i Rusini. Grupy etniczne, biorące udział w bieżeństwie stanowili[2]:

  • Białorusini i Rusini – 67,5%
  • Polacy – 13,2%
  • Żydzi – 6,4%
  • Łotysze – 4,9%
  • inni (głównie Ormianie, Litwini, Estończycy) – 8%.

Bieżeńcy trafili na wielkie obszary Imperium Rosyjskiego, zarówno do wielkich miast, jak też odludnych wiosek aż pod chińską granicą[2]. Powrót części z nich nastąpił w latach 1918–1921.

  1. a b Aneta Prymaka-Oniszk, Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2016, ISBN 978-03-8049-350-6.
  2. a b c d e f O bieżeństwie. biezenstwo.pl. [dostęp 2017-04-01].

Bibliografia

  • Vital Łuba (red.): Бежанства 1915 года, Беласток 2000
  • Losy mieszkańców Orli, Czasopis, Nr 11/09, listopad 2009
  • Michał Mincewicz: Ciężki los bieżeńców, Czasopis, Nr 7-8/09
  • Aneta Prymaka-Oniszk: Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2016, ​ISBN 978-03-8049-350-6​.

Linki zewnętrzne