Главная страница

Szablon:Władczyni infobox Barbara Rokemberg, Barbara Orientowa (zm. po 12 listopada 1463) – krakowska mieszczka pochodząca z rodu Rokembergów, księżna raciborska od 1451, pani na Pszczynie w latach 1452-1462.

Pochodzenie

Barbara pochodziła z patrycjuszowskiej rodziny Rokembergów. Jej nazwisko rodowe (odmiejscowe, wywodzące się od miasta Rockenberg w Górnej Hesji[1]) zapisywano również w formach Rokenberg, Rockenberg, Rokembarg, Rokembark[2], Rokemberk i Rokemborg, w formie żeńskiej Rokemborgowa[1]. Nie są znane imiona ani jej ojca, ani matki, wywodzącej się z krakowskiego rodu Weynrichów (Weinrichów). Braćmi Barbary byli scholastyk krakowski i rektor Uniwersytetu Krakowskiego Kasper oraz Hieronim[2].

Małżeństwa i potomstwo

Jej pierwszym mężem został ławnik i rajca krakowski Wilhelm Willandt, występujący w dokumentach w latach 1417–1436[3].

Po owdowieniu Barbara wyszła ponownie za mąż za kupca Jerzego Orienta z rodziny o śląskich korzeniach[4], rajcę krakowskiego w latach 1427-1445[4][5], wdowca po nieznanej bliżej Katarzynie. Drugie małżeństwo było krótkotrwałe[6]. Jedyną znaną córką z tego związku była Anna Orientówna, która poślubiła mieszczanina Jana Stancza[7], a po jego śmierci szlachcica Jakuba Obulca (Obulcza) z Bronocic herbu Odrowąż, podczaszego krakowskiego[2][8]. Drugi mąż Barbary Rokemberg zmarł między wrześniem 1445 a majem 1448[6].

Przed 10 marca 1451 Barbarę Orientową poślubił książę Mikołaj V z opawsko-karniowskiej linii Przemyślidów. Mikołaj był wdowcem po Górnoślązaczce Małgorzacie z Lgoty[3], zatem Barbara była kolejną księżną raciborską niedynastycznego pochodzenia. Związki śląskich Przemyślidów z niżej urodzonymi małżonkami były niemal tak często spotykane jak z osobami dynastycznego pochodzenia, jednak nierówne stanem małżeństwa zawierano wcześniej przede wszystkim z przedstawicielami elity możnowładczej (czeskiej i polskiej), nie zaś mieszczańskiej[9]. Przypuszczalnie więc przyczyną związku Mikołaja V z zamożną, ale zbyt nisko urodzoną mieszczką był zamiar podreperowania książęcego skarbca[10]. Z trzeciego małżeństwa Barbary, które nie trwało nawet 2 lat, pochodziło dwoje dzieci: zmarły w dzieciństwie i pochowany w katedrze wawelskiej Mikołaj oraz Małgorzata (Machna), żona księcia zatorskiego Kazimierza II[3]

Działalność

Po śmierci trzeciego męża, która nastąpiła już 22 grudnia 1452, Barbara Rokemberg przejęła w posiadanie oprawę wdowią. Jako pani na Pszczynie w 1454 gościła w swoim mieście oprawnym królową Polski Elżbietę Rakuszankę[10]. W tym samym roku szwagier Barbary, książę Wacław II, próbował siłą przejąć władzę w jej włościach, ruszając zbrojnie na Pszczynę. Ostatecznie objął rządy opiekuńcze w imieniu nieletnich dzieci Barbary. Po śmierci szwagra, która nastąpiła w 1456, księżna Barbara uzyskała pełnię władzy nad ziemiami oprawnymi i objęła opiekę nad swoimi dziećmi. W 1457 jako księżna raciborska sprawująca władzę nad ziemią pszczyńską zawarła układ z królem polskim, który zapewniał o wzajmnej rezygnacji z napadów zbrojnych na ziemie będące we władaniu księżnej Barbary oraz króla Kazimierza Jagiellończyka[11]. W 1458 Pszczyna niemal całkowicie spłonęła. W 1462 księżna Barbara została wygnana do Krakowa przez swojego pasierba Jana IV[10]. Książę karniowski Jan IV z pomocą przebranych za kobiety rycerzy opanował miasto, zmuszając swoją macochę do ucieczki i aresztując jej brata Hieronima[12]. Ostatni raz postać Barbary wymieniona jest w aktach krakowskich 12 listopada 1463[7]. W roku 1464 jej pasierbowie dokonali podziału ziem, w tym pszczyńskiej oprawy wdowiej Barbary, którą otrzymał młodszy z braci, Wacław[11].

  1. a b Aleksandra Cieślikowa, Maria Malec, Kazimierz Rymut (red.): Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego (opr. Zygmunt Klimek). Kraków: 1997. ISBN 83-85579-14-1.
  2. a b c Maria Michalewiczowa: Rokenberg Kasper. W: Emanuel Rostworowski (red.): Polski Słownik Biograficzny. T. XXXI. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1988-1989, s. 520-522.
  3. a b c Jan Długosz: Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Księga 12: 1445–1461. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 168, przyp. 161-162 na s. 168. ISBN 978-83-01-16077-7.
  4. a b Krystyna Pieradzka: Związki Długosza z Krakowem. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1975, s. 63.
  5. Marcin Starzyński: Krakowska rada miejska w średniowieczu. Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana, 2010, s. 268.
  6. a b Anna Skolimowska (wyd.): Corpus epistularum Nicolai Seraphin zupparii Cracoviensis (1437-1459). T. 1. Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana, 2006, s. 45-46, przyp. 2. ISBN 83-88385-86-0.
  7. a b Stanisław Krzyżanowski. Morsztynowie w XV wieku. „Rocznik Krakowski”. I, s. 338, przyp. 3 na s. 338, 1898. 
  8. Zofia Leszczyńska-Skrętowa: Bronocice. W: Jerzy Wiśniewski, Zofia Leszczyńska-Skrętowa, Franciszek Sikora, Jacek Laberschek: Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu. Małopolska. Województwo Krakowskie: Borek - Ciecień. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1985, s. 215. ISBN 83-04-01840-3. [dostęp 2014-07-06].
  9. Rafał Primke, Andrzej Sikorski. Małgorzata z Felbrigg. Piastówna cieszyńska na dworze Ryszarda II króla Anglii. „Roczniki Historyczne”. LXVII, s. 128, 2001. ISSN 83-7063-325-0. 
  10. a b c Piotr Drzyzga: Mikołaj i Barbara (pol.). Śląskie klimaty (kultura.wiara.pl), 2012-08-15. [dostęp 2014-07-07].
  11. a b Wiesław Lesiuk, Ewa Dawidejt-Jastrzębska (red.): Dzieje parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Bziu na tle historii ziemi pszczyńskiej. Opole, Jastrzębie Zdrój: Towarzystwo Miłośników Ziemi Jastrzębskiej, Państwowy Instytut Naukowy Instytut Śląski w Opolu, 2003, s. 29. ISBN 83-7126-170-5.
  12. Piotr Drzyzga: Śląski Odys i jego brat (pol.). Śląskie klimaty (kultura.wiara.pl), 2012-09-01. [dostęp 2014-07-07].

Bibliografia

  • Długosz J., Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Księga 12: 1445–1461, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, ISBN 978-83-01-16077-7, s. 167–168.
  • Drzyzga P.: Mikołaj i Barbara (pol.). kultura.wiara.pl, 2012-08-15. [dostęp 2014-07-01].
  • Drzyzga P.: Śląski Odys i jego brat (pol.). kultura.wiara.pl, 2012-09-01. [dostęp 2014-07-03].
  • Krzyżanowski S., Morsztynowie w XV wieku, (w:) "Rocznik Krakowski", t. I, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1898, s. 338–340.