Главная страница

{{{nazwa}}}
[[Plik:{{{zdjęcie}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis zdjęcia}}}]]
{{{opis zdjęcia}}}
Inne nazwy {{{inne nazwy}}}
Producent {{{producent}}}
Projektant {{{projektant}}}
Zaprezentowany {{{premiera}}}
Okres produkcji {{{okres produkcji}}}
Miejsce produkcji {{{miejsce produkcji}}}
Poprzednik {{{poprzednik}}}
Następca {{{następca}}}
Dane techniczne
Segment {{{segment}}}
Typy nadwozia {{{typy nadwozia}}}
Silniki {{{silniki}}}
Skrzynia biegów {{{skrzynia biegów}}}
Rodzaj napędu {{{rodzaj napędu}}}
Długość {{{długość}}}
Szerokość {{{szerokość}}}
Wysokość {{{wysokość}}}
Rozstaw osi {{{rozstaw osi}}}
Masa własna {{{masa własna}}}
Zbiornik paliwa {{{zbiornik paliwa}}}
Liczba miejsc {{{liczba miejsc}}}
Test Euro NCAP [[Grafika:Crashtest-Stern {{{gwiazdki EuroNCAP}}}.svg|90px|{{{gwiazdki EuroNCAP}}} gwiazdek]]
Pojemność bagażnika {{{pojemność bagażnika}}}
Ładowność {{{ładowność}}}
Wyposażenie
dodatkowe
{{{wyposażenie dodatkowe}}}
Dane dodatkowe
Modele
bliźniacze
{{{modele bliźniacze}}}
Pokrewne {{{pokrewne}}}
Konkurencja {{{konkurencja}}}
Pierwszy prototyp Bantama
Bantam BRC-60
Bantam BRC-40
Bantam BRC-40 holujący działko 37 mm uchwycony "w locie"

Bantam BRCsamochód osobowo-terenowy konstrukcji amerykańskiej z okresu II wojny światowej, pierwowzór jeepa.

Historia projektu

W związku z przygotowaniami Stanów Zjednoczonych do wojny, Departament Obrony w lipcu 1940 roku ogłosił przetarg na lekki samochód wojskowy, służący do celów rozpoznawczych, łącznikowych i innych. Wcześniej, 27 maja 1940, Komitet Techniczny Uzbrojenia zaakceptował specyfikację samochodu, przewidującą m.in. napęd na cztery koła, proste otwarte nadwozie o obrysie zbliżonym do prostokątnego, trzy siedzenia (tylne podwójne), rozstaw osi 2032 mm i kół 1194 mm oraz masę do 590 kg[1]. Wartość przetargu wynosiła 175 000 dolarów. Z uwagi na trudne wymagania oraz bardzo krótki termin - 49 dni na dostarczenie prototypu i 75 dni na zbudowanie serii 70 pojazdów, tylko dwie ze 135 amerykańskich firm samochodowych wyraziły zainteresowanie - American Bantam Car i Willys-Overland[1].

American Bantam Car z Butler w Pensylwanii był małym producentem samochodów, nękanym kłopotami finansowymi, lecz dostrzegł dla siebie szanse w przetargu. Bantam otrzymał specyfikację przetargu 17 lipca, po czym niezwłocznie zaangażował konstruktora z Detroit Karla Probsta jako głównego projektanta samochodu. Jeszcze w drodze do Butler, Probst zamówił osie napędowe i skrzynkę rozdzielczą napędu w zakładach Spicer. Po przybyciu Probsta 18 lipca 1940, wstępny projekt był gotowy już następnego dnia. Napęd stanowił silnik Continental BY-4112 o pojemności 1835 cm³ i mocy 48 KM. Konstruktorzy zdecydowali jednak zignorować limit masy, jako niemożliwy do wypełnienia, przewidując masę 841 kg[1]. 22 lipca oferta Bantama została złożona, a 5 sierpnia zwyciężyła w przetargu, pokonując ofertę Willysa, która zakładała zbudowanie prototypu w ciągu 120 dni. Firma Bantam ukończyła prototyp samochodu dokładnie na czas 23 września, dostarczając go jazdą do odległego o 275 km centrum testowego Camp Holabird. Ciężkie 30-dniowe testy wytrzymałościowe wypadły pozytywnie, a przedstawiciele wojska byli pod wrażeniem możliwości terenowych samochodu[1].

Produkcja

Po prototypie firma Bantam zbudowała 70 samochodów przedseryjnych, oznaczanych jako Bantam BRC-60 lub Model 60. Główną różnicę wizualną stanowiły prostokątne błotniki (zamiast zaokrąglonych błotników zaadaptowanych z samochodu osobowego Bantam) i szersze wycięcia wejściowe w burtach[1]. Podobnie jak prototyp, miały one zwężającą się maskę z zaokrągloną kratą osłony chłodnicy. Osiem z tych samochodów, na życzenie armii, było wyposażonych doświadczalnie we wszystkie koła skrętne.

Jeszcze przed dostawą samochodów przedseryjnych, Bantam otrzymał zamówienie armii amerykańskiej na budowę serii 1350 ulepszonych samochodów, a następnie jeszcze 72, z tego 22 ze wszystkimi kołami skrętnymi[2]. Seryjne samochody oznaczono jako BRC-40 (1940, Bantam Reconnaissance Car − Samochód Rozpoznawczy Bantam). Zmienił się ich wygląd − główną różnicą była preferowana przez armię płaska, szersza maska silnika, z płaską kratą osłony chłodnicy, na wzór samochodów Ford GP. Reflektory pozostały jednak osobne, częściowo wpuszczone w błotniki. Cena samochodów spadła z 1123 dolarów za pierwsze 500 sztuk do 938 dolarów[1].

Bantam nie otrzymał już dalszych zamówień amerykańskich na samochody terenowe. Jedynie dla odbiorców zagranicznych (na zamówienie brytyjskie) w 1941 zbudowano 1001 pojazdów, a dalsze 150 w 1943 roku (pierwotnie zamówione przez Jugosławię). Łącznie zbudowano 2643 samochody, nie licząc prototypu[2].

Samochody te, oprócz armii amerykańskiej i brytyjskiej, używane były przez armię radziecką. ZSRR otrzymał w ramach programu lend-lease 531 samochodów BRC-40, z tego większość - 500, do końca 1942 roku[3].

Wpływ na inne konstrukcje

Druga firma, która wzięła udział w przetargu - Willys-Overland, nie miała jeszcze w chwili przetargu swojego projektu samochodu, a jedynie analizę kosztów i potrzebnego czasu. Pomimo przegranej rozpoczęła jednak na własne ryzyko projektowanie i budowę prototypu. Chcąc uzyskać jak najlepsze samochody, amerykański Korpus Kwatermistrzowski (QMC) przekazał plany prototypu Bantama firmom Willys i Ford do wykorzystania w swoich projektach, zapoznawały się one również z prototypem podczas testów (pomimo protestów Bantama argumentowano, że armia zapłaciła za opracowanie projektu i może go pokazywać, komu chce)[4]. Pierwszy prototyp samochodu terenowego Willys Quad, podobny do Bantama i pokrewny konstrukcyjnie, dostarczono 11 listopada 1940. Dzięki mocniejszemu silnikowi własnej konstrukcji, prototyp Willysa miał lepsze osiągi i w konsekwencji stał się podstawą do zamówionego przez armię modelu Willys MA (1500 sztuk), a następnie produkowanego w wielkiej ilości standardowego jeepa Willys MB[4].

W październiku 1940 armia amerykańska nakłoniła także zakłady Forda do wzięcia udziału w konstruowaniu samochodu terenowego. 23 listopada 1940 Ford przedstawił swój prototyp Ford Pygmy, również czerpiący z projektu Bantama (z nowości, wprowadził on m.in. szeroką i płaską maskę, zaadaptowaną później ze zmianami dla standardowego jeepa Willys MB). Armia zamówiła 1500 samochodów Ford GP, a następnie ulokowała w zakładach Forda wielkoseryjną produkcję modelu GPW - odpowiednika Willysa MB[4].

Określenie samochodu terenowego "jeep" zaczęło być podczas wojny utożsamiane z Willysem i firma ta wykorzystywała to w materiałach marketingowych. Na skutek skargi Bantama, w 1948 roku Federalna Komisja Handlu zakazała jednak Willysowi twierdzić, że jest twórcą jeepa, uznając, że idea skonstruowania jeepa powstała i została rozwinięta w firmie American Bantam, we współpracy z pewnymi oficerami Armii USA[5]. Mimo to firma Bantam wkrótce zbankrutowała, a w 1950 roku Willys, produkujący nadal samochody terenowe swojej konstrukcji, zastrzegł nazwę Jeep jako markę[5].

Pojawienie się samochodu Bantam zainspirowało także powstanie konstrukcji radzieckich samochodów terenowych - w styczniu 1941 władze zleciły konstruktorom fabryki GAZ skonstruowanie własnego samochodu na wzór Bantama. Wbrew spotykanym niekiedy opiniom, powstała w wyniku tego konstrukcja GAZ-64 z 1941 roku nie była w żaden sposób oparta na samochodach amerykańskich (do których zresztą Rosjanie nie mieli wówczas dostępu), jedynie zapożyczono ogólną koncepcję konstrukcyjną, formę nadwozia i zbliżone wymiary[6]. Jego modernizacją był lepiej znany GAZ-67.

  1. a b c d e f P. Ware, Military..., s. 14-21.
  2. a b P. Ware, Military..., s. 43-44.
  3. Władimir Iwaszkiewicz, "Bantik" c kotorym zawiazali, w: Poligon (Полигон) nr (8)/2001, s.38-41
  4. a b c P. Ware, Military..., s. 22-27.
  5. a b P. Ware, Military..., s. 39.
  6. Jewgienij Proczko: Wiezdiechody RKKA (Вездеходы РККА). Moskwa: 1998, seria: Armada, 7. ISBN 5-85729-015-5. (ros.)

Bibliografia