Главная страница

Bajan (Баян)
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa krążownik pancerny
Typ Bajan
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Admiralicji, Petersburg Rosja
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 2 sierpnia?/15 sierpnia 1907 (oficjalne)[1]
Wodowanie 2 sierpnia?/15 sierpnia 1907[1]
 MW Rosji
Wejście do służby 1 lipca?/14 lipca 1911[1]
Wycofanie ze służby 16 maja 1918 (do rezerwy)
Los okrętu przekazany na złom 15 lipca 1922
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 7890 t normalna
8250 t pełna[2]
Długość 138,8 m[2]
Szerokość 17,5 m[2]
Zanurzenie 6,6 m[2]
Napęd
2 maszyny parowe VTE o mocy 16.500 KM, 26 kotłów parowych, 2 śruby napędowe[2]
Prędkość 21 węzłów
Uzbrojenie
2 działa 203 mm L/45 (2×I),
8 dział 152 mm L/45 (8×I),
22 działa 75 mm L/50 (20×I),
8 km 7,62 mm,
2 wyrzutnie torped 450 mm (2×I)[2]
Opancerzenie
pas burtowy do 175 mm[2] (stal Kruppa)
wieże 132 mm
kazamaty 50 mm
wieża dowodzenia 136 mm
pokład 30 mm
Załoga 575[2]

Bajan (ros. Баян) – rosyjski krążownik pancerny z okresu I wojny światowej, typu Bajan, drugi rosyjski krążownik o tej nazwie, pochodzącej od legendarnego poety i wieszcza Bojana (Bajana), po krążowniku "Bajan" tego samego typu z okresu wojny rosyjsko-japońskiej. Wchodził w skład Floty Bałtyckiej, brał aktywny udział w I wojnie światowej.

Budowa

Okręt należał do krążowników pancernych ulepszonego typu Bajan, zaprojektowanych dla floty rosyjskiej we Francji, których pierwowzorem był pierwszy "Bajan", zamówiony w 1898 roku. Udane działania tego okrętu pod Port Artur podczas wojny rosyjsko-japońskiej oraz straty ponoszone przez rosyjską marynarkę podczas tej wojny spowodowały zamówienie kolejnej jednostki we Francji ("Admirał Makarow") oraz podjęcie 10 listopada 1904 decyzji o budowie dwóch dalszych okrętów tego typu w Rosji (daty w tym rozdziale w starym stylu). 2 kwietnia 1905 oba krążowniki wciągnięto na listę floty; otrzymały one nazwy "Bajan" i "Pałłada" na cześć krążowników utraconych w Port Artur[3].

Prace nad oboma krążownikami prowadzone były równolegle w Stoczni Admiralicji w Petersburgu ("Bajana" budowano na zakrytej pochylni stoczni). Budowę na pochylni rozpoczęto 2 sierpnia 1905 roku[4]. Kontraktowy koszt budowy kadłuba "Bajana" miał wynieść 9 409 137 rubli, maszyn, wykonywanych przez Towarzystwo Zakładów Francusko-Rosyjskich – 3 035 000 rubli[3]. Budowę prowadzono według otrzymywanych z Francji planów ulepszonego krążownika typu Bajan - "Admirała Makarowa", lecz stocznia wprowadzała do nich drobne zmiany, częściowo z powodu braku szczegółowych rysunków wykonawczych[3].

Oficjalne położenie stępki i zarazem wodowanie miało miejsce 2 sierpnia 1907 r. (starego stylu)[1]. Gotowość obu okrętów przewidywano pierwotnie na wrzesień 1907[3], ale ich ukończenie, a zwłaszcza "Bajana", znacznie się opóźniało, w dużej mierze z powodu opóźnień dostawy maszyn i pancerza[1]. Dopiero w połowie 1910 roku zmontowano wieże i w październiku 1910 okręt był gotowy do prób, które jednak przeniesiono na kolejny rok wobec zalodzenia. Zimą kończono wyposażanie okrętu w Kronsztadzie. 17 maja 1911 prowadzono próby prędkości, podczas których uzyskano średnią prędkość 21,8 węzłów (maksymalną 22,3 w)[1]. Oficjalny akt odbioru okrętu sporządzono, po dalszych próbach 1 lipca 1911[1].

W toku budowy rozważano przeprojektowanie okrętu pod napęd turbinami parowymi oraz osobno przezbrojenie w postaci zamiany wszystkich dział kalibru 75 mm na 4 działa 152 mm lub 10 dział 100 mm, lecz nie przyjęto tych planów do realizacji[5].

Opis konstrukcji

Osobny artykuł: krążowniki typu Bajan.

Uzbrojenie główne w postaci dwóch dział kalibru 203 mm o długości lufy 45 kalibrów (L/45), umieszczone było w dwóch jednodziałowych wieżach na pokładzie dziobowym i rufowym, w osi podłużnej okrętu. Kąt podniesienia luf wynosił 22°[6]. Przy kącie podniesienia 18° donośność pocisków burzących i przeciwpancernych o masie 87,73 kg wynosiła 13,1 km, a wprowadzonych w 1915 roku pocisków półpancernych o masie 106,9 kg – 15,9 km[7]. Zapas amunicji wynosił 110 pocisków na działo. Artylerię średnią stanowiło 8 dział 152 mm L/45 systemu Canet rozmieszczone w opancerzonych kazamatach na burtach. Uzbrojenie pomocnicze obejmowało 22 działa 75 mm L/50 systemu Canet – po 11 na każdej z burt, z tego cztery w opancerzonych kazamatach na śródokręciu, jedno w burtowym stanowisku na rufie (w pomieszczeniach admiralskich) i sześć na pokładzie, z tarczami ochronnymi[6]. Do kierowania ogniem służyły dalmierze optyczne Barr & Stroud o bazie 4,5 stopy (1372 mm), zamienione przed wojną na 9-stopowe (2743 mm)[8].

Okręt miał dwie podwodne stałe wyrzutnie torpedowe kalibru 450 mm, umieszczone w burtach, z zapasem 6 torped (w tym dwie szkolne)[7].

Pancerz pionowy wykonany był ze stali Kruppa. Opancerzenie burt obejmowało główny pas pancerny na linii wodnej, rozciągający się od dziobu za wieżę rufową, o grubości maksymalnej 175 mm na śródokręciu, zmniejszającej się do 100 mm w kierunku dziobu i rufy oraz malejącej w dolnej części pasa. Nad pasem głównym był krótszy pas górny na śródokręciu o grubości 50 mm; taką samą grubość pancerza miały kazamaty dział znajdujące się ponad nim. Wewnętrzny pokład pancerny miał grubość 30 mm. Wieże dział miały pancerz pionowy 132 mm (dach 44 mm), a wieża dowodzenia miała pancerz grubości 136 mm (dach 75 mm)[9].

Napęd stanowiły dwie czterocylindrowe pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania, napędzające bezpośrednio po jednej śrubie, o łącznej kontraktowej mocy indykowanej 16 500 KM. Parę dla maszyn dawało 26 kotłów wodnorurkowych systemu Belleville, rozmieszczonych w czterech kotłowniach[9]. Spaliny odprowadzane były przez cztery wysokie, proste, szeroko rozstawione w równych odstępach kominy. Zapas paliwa – węgla – wynosił 750 ton, maksymalnie 1000 ton[9].

Służba

Daty w kalendarzu gregoriańskim, w nawiasach – w kalendarzu juliańskim (starego stylu)

W 1911 roku wszystkie trzy krążowniki typu Bajan weszły w skład nowo sformowanej Brygady Krążowników Floty Bałtyckiej (późniejszej 1. Brygady). W czasie pokoju okręty uczestniczyły w kampaniach od wiosny do zimy, a zimą były wycofywane do rezerwy z uwagi na zalodzenie. 24 (11) lipca 1912 "Bajan" uczestniczył w wizycie cara Mikołaja II w Szwecji i był odwiedzony przez króla Szwecji[10]. We wrześniu 1912 "Bajan" w składzie eskadry głównych sił Floty Bałtyckiej eskortował jacht cesarzowej-matki Marii Fiodorowny udającej się z wizytą do Danii z okazji urodzin króla Chrystiana X – jej bratanka[a]. We wrześniu 1913 "Bajan" z głównymi siłami Floty Bałtyckiej odwiedził Portland, Brest i Stavanger[b].

Po wybuchu I wojny światowej, krążowniki pancerne 1. Brygady dozorowały i patrolowały przed wejściem do Zatoki Fińskiej na wypadek próby ataku ze strony okrętów niemieckich. Dowódcą okrętu od stycznia 1914 roku był komandor Aleksandr Wiejs[11]. 10 sierpnia (28 lipca) 1914 "Bajan" wypłynął w morze w składzie sił Floty w gotowości do ewentualnego zniszczenia szwedzkiej floty, na wypadek przystąpienia Szwecji do wojny, lecz operacja została następnego dnia odwołana przez głównodowodzącego armii rosyjskiej (Szwecja pozostała w wojnie neutralna)[12].

6 września (24 sierpnia) dozorujące "Pałłada" i "Bajan" wykryły podchodzące przeważające siły niemieckie, po czym wycofały się na centralną pozycję artyleryjsko-minową w stronę Rewla[13], ostrzelane przy tym przez krążownik pancerny "Blucher"[11]. 25 (12) września wszystkie trzy krążowniki typu Bajan i flagowy krążownik pancerny "Ruryk" odbyły rejs rozpoznawczy ku ujściu Zatoki Fińskiej, nie napotykając niemieckich okrętów[13].

11 października (28 września) 1914, gdy "Bajan" i "Pałłada" powracały z dozoru do Rewla, "Pałłada" została storpedowana przez niemiecki okręt podwodny U-26 i zatonęła z całą załogą. Wobec braku widocznych rozbitków, "Bajan" nie spuszczał łodzi i wycofał się, ostrzeliwując domniemaną pozycję okrętu podwodnego, który nie powtórzył ataku[14].

  1. W skład zespołu wchodziły jacht cesarski "Polarnaja Zwiezda", pancerniki "Cesariewicz", "Sława", "Imperator Pawieł I", "Andriej Pierwozwannyj", krążowniki pancerne "Ruryk" (flagowy), "Gromoboj", "Admirał Makarow", "Pałłada", "Bajan", stawiacze min "Amur", "Jenisej", transportowiec "Okiean" i dwa dywizjony niszczycieli – S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier Ruryk s.87
  2. W skład zespołu wchodziły pancerniki "Cesariewicz", "Sława", "Imperator Pawieł I", "Andriej Pierwozwannyj", krążowniki pancerne "Ruryk" (flagowy), "Gromoboj", "Admirał Makarow", "Pałłada", "Bajan", transportowiec "Riga" i półdywizjon niszczycieli – S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier Ruryk ss.92-94
  1. a b c d e f g S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.107-109
  2. a b c d e f g h J.W. Apalkow. Rossijskij Impieratorskij Fłot 1914-1917 gg., Morskaja Kollekcja nr 4/1998.
  3. a b c d S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., s.99
  4. S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., s.103
  5. S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.100-103
  6. a b S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.118-123
  7. a b S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.124-125
  8. S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.129-131
  9. a b c S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.131-133
  10. S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.155-156
  11. a b A.K. Wiejs: Na kriejsierie "Bajan" w gody Pierwoj mirowoj wojny. „Gangut” nr 44, 2007, ss.34-40 (ros.)
  12. S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier Ruryk ss.97-100
  13. a b S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier Ruryk ss.102-104
  14. S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.170-172

Bibliografia

  • (ros.) W. Kriestjaninow, S. Mołodcow (В. Я. Крестьянинов, С.В. Молодцов): Bronienosnyje kriejsiera tipa "Bajan" (Броненосные крейсера типа "БАЯН"), Morskaja Kollekcja 3/1997
  • (ros.) Siergiej Winogradow, Aleksiej Fiedieczkin: Bronienosnyj kriejsier "Bajan" i jego potomki. Od Port-Artura do Moonzunda. Moskwa: Jauza / EKSMO, 2011. ISBN 978-5-699-51559-2.
  • (ros.) Siergiej Winogradow, Aleksiej Fiedieczkin: Bronienosnyj kriejsier "Ruryk". Fłagman Bałtijskogo fłota. Moskwa: Jauza / Kollekcija / EKSMO, 2010. ISBN 978-5-699-44352-9.

Szablon:Link GA