Главная страница

{{{nazwa}}}
[[Plik:{{{zdjęcie}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis zdjęcia}}}]]
{{{opis zdjęcia}}}
Dane ogólne
Inne nazwy {{{inne nazwy}}}
Producent {{{producent}}}
Premiera {{{premiera}}}
Lata produkcji {{{lata produkcji}}}
Miejsce produkcji {{{miejsce produkcji}}}
Dane techniczne
Typy nadwozia {{{typy nadwozia}}}
Układ drzwi {{{układ drzwi}}}
Liczba drzwi {{{liczba drzwi}}}
Wysokość podłogi {{{wysokość podłogi}}}
Po zastosowaniu przyklęku {{{po zastosowaniu przyklęku}}}
Szerokość drzwi {{{szerokość drzwi}}}
Silniki {{{silniki}}}
Moc silników {{{moc silników}}}
Skrzynia biegów {{{skrzynia biegów}}}
Liczba przełożeń {{{liczba przełożeń}}}
Długość {{{długość}}}
Szerokość {{{szerokość}}}
Wysokość {{{wysokość}}}
Masa własna {{{masa własna}}}
Masa całkowita {{{masa całkowita}}}
Rozstaw osi {{{rozstaw osi}}}
Prędkość maksymalna {{{prędkość maksymalna}}}
Wnętrze
Liczba miejsc ogółem {{{liczba miejsc ogółem}}}
Liczba miejsc siedzących {{{liczba miejsc siedzących}}}
Informacje dodatkowe
ABS Nie
ASR Nie
EBS Nie
ESP Nie
Klimatyzacja {{{klimatyzacja}}}
Portal Portal Komunikacja miejska

Autosan H6 – rodzina wysokopodłogowych autobusów klasy mini produkowanych przez zakłady Autosan i Autosan-Bussan Sp. z o.o. w Sanoku. Autobus był produkowany w wersji miejskiej, regionalnej, towos i furgon. Na podstawie wersji regionalnej powstały autobusy szkolne.

Historia

Geneza

W 1950 w łódzkim oddziale Centralnego Biura Technicznego Przemysłu Motoryzacyjnego został zaprojektowany prototyp pierwszego powojennego polskiego autobusu, należącego do klasy mini. Autobus ten opierał się na płycie podłogowej ciężarówki Star 20. W grudniu 1951 powstał zmodyfikowany model Star 51. Kolejnym modelem tej rodziny był autobus klasy mini Star N52, którego produkcja została przeniesiona do Sanoka. Autobus nie sprawdził się w warunkach eksploatacyjnych, gdyż potrzebowano autobusów dłuższych (midibusów)[1]. W 1959 powstał jednak wykonany na podstawie furgonetki mikrobus Nysa N59.

Autosan rozpoczął seryjną produkcję autobusów w 1950 jako San, jednakże pierwszy autobus w sanockiej fabryce został zbudowany w 1928[2]. W 1964 w kooperacji z ZSD Nysa powstał minibus SFA-2, o długości 8,6 m, na podstawie tego modelu powstał prototypowy autobus SFA-3, który należał do klasy midi. Żaden z nich nie wszedł jednak do produkcji seryjnej[3]. W 1973 powstał 9 metrowy autobus klasy midi Autosan H9. W 1983 powstał wydłużony o metr Autosan H10[4]. W tym czasie ani Autosan ani drugi polski producent autobusów - Jelcz nie produkowali autobusów klasy mini do obsługi linii o małym natężeniu ruchu[5]. Rozwój komunikacji miejskiej na terenach podmiejskich, komunikacji nocnej oraz potrzeby szkół, hoteli i sanatoriów na małe autobusy spowodował konieczność budowy również autobusów tej wielkości, gdyż istniejące na rynku mikrobusy były z kolei zbyt małe[2]. Kryzys lat 80. w którym były problemy nie tylko z opracowywaniem prototypów ale nawet z dostawami części, spowodował opóźnienia i zmiany w projektach[6].

Prototypy i I generacja

H6-01 i H6-02

W 1984 Autosan zaprezentował dwa przedniosilnikowe prototypy autobusu klasy mini o długości 6 metrów. Miejski Autosan H6-01 i międzymiastowy Autosan H6-02. W pojazdach tych zastosowano 4 cylindrowy silnik WSW Andrychów SW266, bazował on na silniku 6c107 pomniejszonym o 2 cylindry. Jednostka o mocy 79 KM, później podniesiona do 91 KM, okazała się zbyt słaba[6]. Pojazdy te jednak pokazały, że autobusy tej wielkości są potrzebne. Mniejszy silnik i mniejsza masa w porównaniu z autobusami klasy maxi, które dominowały liczebnie we flotach WPK, powodował znaczne oszczędności na paliwie. Dodatkowo produkcja mniejszych autobusów miała spowodować oszczędności w zużytych do budowy materiałach[2], które ze względu na niewydolną gospodarkę były trudne do zdobycia.

H6-03

Kryzys lat 80. odbił się w zaopatrzeniu sanockiej fabryki. Produkcja Stara 742 wciąż nie następowała. Zbudowano jednak trzy prototypowe nadwozia w wersji międzymiastowej, miejskiej i furgon. W 1988 został wykonany zaledwie jeden autobus miejski, który trafił na Pomorze. Autobus ten różnił się od poprzedników innym układem okien. Drugi ze zdobytych silników trafił do prototypowej furgonetki[7].

H6-04

Wraz z rozpoczęciem seryjnej produkcji Stara 742 Autosan wrócił do współpracy ze Starem. Do pierwszych Autosanów H6 zastosowano gotowe podwozia wyprodukowane w latach 1990-1991. W autobusie zastosowano silniki Andoria 4cT107 oraz Perkins Phaser 110T[8], które później weszły do produkcji seryjnej[9].

W 1993 na podstawie autobusu powstała furgonetka. Pojazd ten był mechanicznie oparty na autobusie Autosan H6-04. Powstało 18 egzemplarzy Autosan H6-50 (furgonetką) i 16 pojazdów Autosan H6-56 (wersją towarowo-osobową, mającą 9 miejsc i ładowność 1,7 t)[8]. Oznaczenie Autosan H6-50 zostało zdublowane z prototypem z 1988 opierającym się na wersji Autosan H6-03[7].

H6-05 i H6-30

W 1988 Autosan rozpoczął współpracę z węgierskim Ikarusem. Autosan miał zbudować Węgrom podwozia Autosanu H6, które miały posłużyć do projektowanego minibusu serii 5. Węgierski kontrahent wycofał się i zostawił sanocką fabrykę z gotowymi podwoziami. Podwozia te zostały wykorzystane później do budowy modeli H6-05 i H6-30, który został zaprezentowany na Międzynarodowych Targach Poznańskich w 1989. Obie wersje różniły szczegółami 05 miał drzwi pojedyńcze a 30 podwójne.[7].

H6-06

Wersja Autosan H6-06 powstała w 1988 w kooperacji z jugosłowiańskim TAMem. Autobus został wyposażony w kompletny układ napędowy produkcji TAM[7].

W 1993 Autosan dwa egzemplarze Autosan H6-06 zostały zakupione przez Toruń. Był to jeden z pierwszych minibusów w komunikacji miejskiej[9]. Małe pomarańczowe autobusy zostały przydzielone do obsługi linii 36, która łączyła osiedle Brzezina z centrum miasta. Przedłużenie linii 36 spowodowało, że autobusy te stały się zbyt małe do obsługi tej linii. Początkowo przenoszono je na inne małoobciążane linie 16, 29, 30 i 32. W 2000 ze względu na zakup Jelczy M081MB, Autosany stały się niepotrzebne. Ostatecznie jeden z nich sprzedano natomiast drugi przerobiono na pogotowie techniczne[10].

H6-07 Lux

W 1989 powstała kolejna wersja Autosana H6. Pojazd ten powstał na bazie podwozia Ikarusa (wersja H6-05) z układem napędowym TAM (wersja H6-06). Autobus ten był jednak luksusowym minibusem do komunikacji międzymiastowej. Standard nie odbiegał od konstrukcji zachodnich. Autobus zabierał 15 pasażerów (wszystkie miejsca siedzące. Ponadto autobus został wyposażony w radio i lodówkę. Oprócz egzemplarza pokazowego powstał jeden pojazd dla klienta z Norwegii. Pojazd ten został wyposażony dodatkowo w toaletę[11].

W 1991 powstał jeszcze autobus H6-07 z silnikiem z Andrychowa[11].

H6 współpraca z Iveco

W 1990 Autosan rozpoczął współpracę z Iveco. Początkowo był to model Iveco TurboDaily. Ze względu jednak na inne umiejscowienie silnika trzeba było zmodyfikować nadwozie. Nadwozie H6 okazało się jednak zbyt ciężkie dla podwozia Iveco TurboDaily[11]. Lepszą bazą okazał się TurboZeta. Powstały jedynie trzy egzemplarze, nie były jednak oparte na ciężarówce Iveco, a jedynie zamontowano w nim niektóre elementy z Włoch: czterocylindrowy silnik IVECO 8040.25 o mocy 84,5 kW (115 KM), pięciostopniową mechaniczną skrzynię biegów IVECO 2846 oraz sztywną oś przednią i most napędowy IVECO. Pierwszy autobus opuścił montownię w czerwcu 1992. Dwa następne w listopadzie 1992 i styczniu 1993[8].

H6 współpraca z Roburem

W 1991 Autosan rozpoczął współpracę z niemieckim (d. NRD) producentem małych ciężarówek Robur. Strona niemiecka dostarczyła trzy podwozia wraz z układem napędowym (4-cylindrowy silnik Deutz). Sanocka fabryka na bazie tego podwozia wykonała autobus międzymiastowy, towos z (7+1 miejscami siedzącymi) i furgon (2+1 miejsca). Niestety pogarszająca się kondycja finansowa niemieckiego Robura spowodowała zaniechanie dalszej współpracy[11].

II generacja

H6-10 i H6-20

Autosan H6-20 w Kościerzynie

W 1996 zmodernizowano nadwozie wydłużające je o 20,5 i podwyższając o 15,7 cm. Zastosowano silnik Perkins Phaser o mocy 79 kW (107 KM)[12]. Nowe autobusy zostały nazwane Autosan H6-10 (międzymiastowy) oraz Autosan H6-20 (miejski). Największym odbiorcą tych autobusów był MPK Kraków, który zamówił te pojazdy w celu obniżenia kosztów na liniach o małym natężeniu podróżnych. Jednakże mimo małej liczby podróżnych następowała dość duża wymiana na przystankach, co spowodowało iż jedna para drzwi była nie praktyczna[13]. Specjalnie dla tego przewoźnika powstała wersja dwudrzwiowa[9].

Produkcję Autosana H6-20 zakończono w 2000 zastępując go ponad metr dłuższym Autosanem H7-20[9].

Wersje specjalne i użytkowe

Autosan H6-ZK w konwoju

H6-50 i H6-56

H6-50 i H6-56 w przeciwieństwie do wersji pasażerskich były wspólnym oznaczeniem pojazdów zbudowanych na bazie autobusu Autosan H6, nie zależnie od wersji wejściowej autobusu. Autosan H6-50 to dwumiejscowy furgon. Natomiast Autosan H6-56 to towos mający 9 miejsc siedzących i 1,7 t ładowności. Parametry te powodują, że pojazd ten sprawdzał się jako pogotowie techniczne[7][8].

H6-ZK

Produkowano również odmianę specjalną do transportu więźniów Autosan H6-ZK[7]

Konstrukcja

Konstrukcja Autosana H6 została oparta na konstrukcji małej ciężarówki - Star 742. Ciężarowe pochodzenie konstrukcji wymusiło zastosowanie wysokiej płyty podłogowej oraz rozwiązań stosowanych w ciężarówkach. Z drugiej strony pozwoliło na obniżenie kosztów konstrukcji oraz pośrednio obniżyło koszty eksploatacji[6].

Układ napędowy

Układ jezdny

Nadwozie

Nadwozie prototypów było kanciaste. Odbiegało to od obłego nadwozia Autosana H9 oraz bardziej kanciastych modeli Autosan H10 i Autosan H11. Nadwozie posiadało jedne dwuskrzydłowe drzwi dla pasażerów w układzie 0-2-0. Obecność silnika z prawej strony kierowcy spowodowało, że zastosowano dodatkowe drzwi dla kierowcy z lewej strony pojazdu[2].

W kolejnych wersjach nadwozie stawało się coraz bardziej zaokrąglone aż do ostatnich, w których przypominało nieco kształty Autosana H10[14][9].

Wnętrze

Wnętrze w prototypach posiadało klasyczny układ siedzeń 2+2. Ostatni rząd miał jednak 4 miejsca. Dodatkowo w wersji miejskiej zastosowano poręcze dla pasażerów stojących. Pierwszy i czwarty rząd siedzeń zostały ustawione odwrotnie do kierunku jazdy, ze względu na usytuowanie ich nad nadkolami[2]. W późniejszym okresie układ siedzeń zmieniał się. Ostatnie pojazdy w wersji miejskiej miały układ nietypowy: za kierowcą naprzeciw drzwi przednich było siedzenie ustawione bokiem, wzdłuż lewej ściany dwuosobowa ławka, następnie trzy ławki ustawione klasycznie (2 z lewej i 1 z prawej), po czym z prawej strony znajduje się ławka ustawiona tyłem a z lewej jedno siedzenie bokiem, ze względu na zastosowanie drzwi z tyłu pojazdu ostatnia ławka została skrócona do 3 miejsc[8].

  1. Autobusy Star 51 i Star 52 (pol.). W: polskie-auta.pl [on-line]. [dostęp 2012-02-29].
  2. a b c d e Roman Majewski, Andrzej Krzanowski. Mały autobus Autosan H6 na tle potrzeb i tendencji rozwojowych taboru komunikacyjnego. „Auto Technika Motoryzacyjna”. 12/1987. s. 15-16. 
  3. Sanocka Fabryka Autobusów (pol.). W: polskie-auta.pl [on-line]. [dostęp 2012-02-29].
  4. Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008, s. 32. ISBN 978-83-920757-4-5.
  5. Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008, s. 44. ISBN 978-83-920757-4-5.
  6. a b c Dariusz Więcławski: Ocalić od zapomnienia: Autosan w latach 1976-1985 (3) - infobus (pol.). W: infobus.pl [on-line]. [dostęp 2012-02-29].
  7. a b c d e f Dariusz Więcławski: Ocalić od zapomnienia: Autosan w latach 1985-1989 - infobus (pol.). W: infobus.pl [on-line]. [dostęp 2012-02-29].
  8. a b c d e Dariusz Więcławski: Ocalić od zapomnienia: Autosan w latach 1992-1994 - infobus (pol.). W: infobus.pl [on-line]. [dostęp 2012-02-29].
  9. a b c d e Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008, s. 76. ISBN 978-83-920757-4-5.
  10. Winicjusz Drozdowski. Pogotowie melonowe. „Świat Kolei”. 1/2006, s. 9. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  11. a b c d Dariusz Więcławski: Ocalić od zapomnienia: Autosan w latach 1990-1991 - infobus (pol.). W: infobus.pl [on-line]. [dostęp 2012-03-10].
  12. Autosan - H6-10 - Baza autobusów - InfoBus (pol.). infobus.pl. [dostęp 2012-02-29].
  13. MPK SA w Krakowie / Tabor / Tabor zabytkowy (pol.). mpk.krakow.pl. [dostęp 2012-02-29].
  14. Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008, s. 75. ISBN 978-83-920757-4-5.

Zobacz też

Linki zewnętrzne