Главная страница

Okręty podwodne typu U-3
Kraj budowy  Austro-Węgry
Stocznia Friedrich Krupp Germaniawerft, Kilonia[1]
Zbudowane 2
Użytkownicy  K.u.K. Kriegsmarine
Służba w latach 1909-1918
Stracone 1
Uzbrojenie:
1 × 37 mm (od 1915)[1]
Wyrzutnie torpedowe:
• dziobowe

2 × 450 mm[1]
Prędkość:
• na powierzchni
• w zanurzeniu

12 węzła[1]
8,5 węzła[1]

Okręty podwodne typu U-3 – typ dwóch okrętów podwodnych (U-Bootów) zbudowanych dla Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine. Okręty podwodne typu U-3 zostały zbudowane przez Germaniawerft w Kilonii. Typ ten został zbudowany w ramach oceny porównawczej trzech zagranicznych projektów okrętów tej klasy.

Okręty podwodne typu U-3, oba zwodowane w 1908 roku, miały 42 metry długości i były napędzane dwoma dwusuwowymi silnikami naftowymi na powierzchni, i dwoma silnikami elektrycznymi w zanurzeniu. Pierwotnie okręty typu U-3 miały problemy z zanurzaniem, ale zostały one złagodzone poprzez modyfikacje kiosku i sterów głębokości. Oba okręty służyły w czasie I wojny światowej. SM U-3, wiodący okręt typu, został zatopiony w sierpniu 1915 roku ogniem artyleryjskim. SM U-4 był najdłużej służącym okrętem podwodnym w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej i zatopił statki o łącznym tonażu ponad 18 000 GRT, w tym włoski krążownik pancerny Giuseppe Garibaldi w lipcu 1915 roku. Po wojnie U-4 został przekazany Francji w 1920 roku w ramach reparacji wojennych i złomowany.

Konstrukcja i budowa

Na początku XX wieku dowództwo cesarsko-królewskiej marynarki niechętnie odnosiło się do idei operacyjnego zastosowania nowej klasy jednostek: okrętów podwodnych. Dopiero w 1904 roku komitet techniczny floty otrzymał zadanie opracowania własnego projektu okrętu podwodnego, jednak zadanie to przerosło możliwości austro-węgierskich konstruktorów. W tej sytuacji w 1906 roku podjęto decyzję o zamówieniu, w celach porównawczych, trzech projektów okrętów podwodnych za granicą. W konkursie wzięły udział projekty Simona Lake'a, Germaniawerft i Johna Hollanda. Według każdego z nich wybudowano po dwa okręty. Typ Germaniawerft otrzymał oznaczenie U-3[2][a]. Marynarka zamówiła w Germaniawerft dwa okręty, U-3 i U-4, w 1906 roku[3].

Typ U-3 był ulepszoną wersją projektu Germaniawerft pierwszego U-Boota Kaiserliche Marine, SM U-1[3], i posiadał podwójny kadłub sztywny z wewnętrznymi zbiornikami balastowymi. Dzięki szczegółowym testom z użyciem modelów okrętu, inżynierom Germaniawerft udało się ulepszyć konstrukcję kadłuba[1]. Każdy z okrętów miał 42 metry długości, 4,3 metry szerokości i 3,81 metra zanurzenia. Wypierały 240 ton na powierzchni i 300 ton w zanurzeniu. Zostały wyposażone w dwie wyrzutnie torpedowe na dziobie i mogły przenosić łącznie trzy torpedy[1].

Stępki pod oba okręty typu U-3 zostały położone 12 marca 1907 roku w Germaniawerft w Kilonii. U-3 został zwodowany w sierpniu, a U-4 w listopadzie 1908 roku[1][4][b]. Po ukończeniu obie jednostki zostały przycholowane do Puli przez Gibraltar[1]. U-3 przybył do Austro-Węgier w styczniu, a U-4 w kwietniu 1909 roku[4].

Służba

Oba okręty zostały wprowadzone do służby w Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine w 1909 roku, U-4 w sierpniu i U-3 we wrześniu[5]. Podczas testów porównawczych okręty typu U-3 okazały się lepsze od typów U-1 (Lake) i U-5 (Holland) pod względem niezawodności i warunków życia załogi. Miały jednak najgorsze możliwości zanurzenia ze wszystkich trzech konstrukcji, a ich silniki wytwarzały ogromne ilości spalin[2][c]. By naprawić problemy z zanurzaniem kilka razy zmieniano wielkość i kształt kiosków. Ostatecznie usunięto przednie stery głębokości i dodano nieruchomą płetwę rufową[2].

Od momentu wprowadzenia do służby do wybuchu I wojny światowej w 1914 roku, okręty typu U-3 służyły jako jednostki szkolne i wypływały na 10 rejsów miesięcznie[4]. Na początku wojny jednostki typu U-3 stanowiły połowę wszystkich operacyjnych okrętów podwodnych Austro-Węgierskiej Marynarki Wojennej[6]. Okręty dodatkowo wyposażono w szybkostrzelne działo pokładowe kal. 37 mm. Przez większość pierwszego roku wojny oba okręty prowadziły rejsy rozpoznawcze[4]. W sierpniu 1915 roku U-3 został zatopiony przez francuski niszczyciel po nieudanej próbie ataku torpedowego na włoski statek transportowy[1][7]. U-4 stał się najdłużej służącym okrętem podwodnym w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej[1], zatapiając w czasie swojej służby 12 statków o łącznej wyporności ponad 18 000 GRT i włoski krążownik pancerny, oraz uszkadzając lekki krążownik Royal Navy[8][9][10].

Jednostki wchodzące w skład typu

SM U-3

Osobny artykuł: SM U-3 (1909).

Stępka pod U-3 została położona 12 marca 1907 roku w stoczni Germaniawerft w Kilonii (dok nr 135)[4][11]. Okręt został zwodowany 20 sierpnia 1908 roku[1]. Po ukończeniu został przeholowany przez Gibraltar do Puli, gdzie dotarł 24 stycznia 1909. 12 września został wprowadzony do służby w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej i do rozpoczęcia I wojny światowej służył jako okręt szkolny[4]. Przez większość pierwszego roku wojny prowadził on rejsy rozpoznawcze z Kotoru. 12 sierpnia 1915 roku U-3 przeprowadził nieudany atak torpedowy na włoski transportowiec Citta di Catania w północnej części cieśniny Otranto i został w odwecie staranowany przez włoski statek. Następnego dnia U-3 został zatopiony przez ogień artyleryjski z francuskiego niszczyciela Bisson. Zginęło 7 członków załogi, w tym Linienschiffsleutnant Karl Strnad, dowódca okrętu; pozostałych 14 marynarzy zostało wziętych do niewoli[12].

SM U-4

Osobny artykuł: SM U-4 (1909).

Stępka pod U-4 została położona 12 marca 1907 roku w Germaniawerft w Kilonii (dok nr 136)[4][11]. Okręt został zwodowany w listopadzie 1908 roku[1]. Po ukończeniu został przeholowany przez Gibraltar do Puli, gdzie dotarł w styczniu 1909. W sierpniu został wprowadzony do służby w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej i do rozpoczęcia I wojny światowej służył jako okręt szkolny[4].

W pierwszym roku wojny okręt przeprowadził kilka nieudanych ataków na okręty wojenne i zdobył kilka mniejszych statków na prawie pryzu[4]. W lipcu 1915 roku okręt uzyskał swój największy sukces, torpedując i zatapiając włoski krążownik pancerny Giuseppe Garibaldi[1], największy okręt trafiony przez U-4 w czasie wojny[8][9]. W połowie maja 1917 U-4 wziął udział udział w rajdzie na blokadę cieśniny Otranto, który zapoczątkował bitwę w cieśninie Otranto[13]. W oddzielnej akcji w tym samym miesiącu U-4 zatopił swój drugi największy statek, włoski transportowiec wojska Perseo[8][9][14]. Jego ostatni sukces przyszedł w lipcu 1917 roku, kiedy zatopił francuski holownik[4]. Łącznie U-4 zatopił 12 statków o łączym tonażu 18 264 GRT[8][9]. Był najdłużej służącym okrętem podwodnym w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej, został przekazany Francji w ramach reparacji wojennych i złomowany w 1920 roku[1].

  1. Projekt Lake'a otrzymał oznaczenie U-1, natomiast projekt Hollanda U-5
  2. W książce The German Submarine War, 1914-1918 autorzy R.H. Gibson i Maurice Prendergast podają, że oba okręty zostały zwodowane w 1909 roku[3]
  3. Testy porównawcze doprowadziły do zamówienia przez Austro-Węgry pięciu kolejnych okrętów podwodnych w Germaniawerft, które otrzymały oznaczenie U-7
  1. a b c d e f g h i j k l m n o Gardiner 1985 ↓, s. 342-343.
  2. a b c Gardiner 1985 ↓, s. 340.
  3. a b c Gibson i Prendergast 2003 ↓, s. 384.
  4. a b c d e f g h i j Sieche 1980 ↓, s. 19.
  5. Sieche 1980 ↓, s. 19-20.
  6. Gardiner 1985 ↓, s. 341.
  7. Gibson i Prendergast 2003 ↓, s. 73.
  8. a b c d Guðmundur Helgason: WWI U-boats: U KUK U4 (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 15 marca 2017].
  9. a b c d Guðmundur Helgason: Ships hit by k.u.k. U4 (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 15 marca 2017].
  10. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Dublin (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 15 marca 2017].
  11. a b Baumgartner & Sieche The Austro-Hungarian Submarine Force (tłumaczenie na język angielski z książki Die Schiffe der k.(u.)k. Kriegsmarine im Bild Erwin Sieche) [dostęp 16 marca 2017]
  12. Gordon Smith: Austro-Hungarian Navy: Submarines (ang.). W: World War 1 at Sea [on-line]. 15 września 2008. [dostęp 16 marca 2017].
  13. Gibson i Prendergast 2003 ↓, s. 254-255.
  14. Guðmundur Helgason: Ships hit during WWI: Perseo (ang.). W: U-Boat War in World War I [on-line]. [dostęp 16 marca 2017].