Главная страница

Australorzekotka różnobarwna
Litoria raniformis
Keferstein, 1867
Ilustracja
Litoria raniformis
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada płazy
Rząd płazy bezogonowe
Podrząd Neobatrachia
Rodzina rzekotkowate
Rodzaj Litoria
Gatunek australorzekotka różnobarwna
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Australorzekotka różnobarwna (Litoria raniformis) – rzadki gatunek płazów z rodzaju Litoria, należący do rodziny rzekotkowatych.

Systematyka

Australorzekotkę różnobarwną zalicza się do rodziny rzekotkowatych Hylidae. Niegdyś zaliczano je do rodzaju Hyla. Sytuację zmieniła rewizja taksonomiczna Tylera dokonana w 1971[2].

Budowa ciała

Osobnik dorosły mierzy 55-104 mm[3].

Australorzekotka różnobarwna wyróżnia się bladym pasmem biegnącym w połowie grzbietu. Pachwina przyjmuje barwę turkusu[3].

Grzbiet ciała jest znacznie bardziej brodawkowaty, niż u blisko spokrewnionej australorzekotki złocistej[3].

Fizjologia

W temperaturze 23 °C osobniki dorosłe radzą sobie dobrze. Ilość zuzywanego tlenu nie różni się zbytnio od ilości zaobserwowanej u Litoria ewingii. Różnicę obserwuje się natomiast w temperaturze 7 °C, gdy australorzekotka różnobarwna zapada w odrętwienie. Oznacza to mniejsze zużycie tlenu. L. ewingii cechuje się bowiem dłuższym okresem rozrodu,co musiało skutkować adaptacjami do niskich temperatur. W 15 °C u niektórych osobników L. raniformis nie obserwowano w ogóle ruchów płuc[2].[2].

Aureiny

W wydzielinach gruczołow tego płaza znaleziono substancje zwane aureinami. Związki te dzieli się na 5 grup oznaczanych kolejnymi cyframi. Związki z grup od 1 do 3 wykazują modyfikacje potranslacyjne w postaci grupy NH2 przyłączonej do C-terminalnej grupy karboksylowej. Dzieki fragmentom o właściwościach hydrofobowych i hydrofilowych, układających się w strukturę drugorzędową α-helisy peptydy te mają właściwości amfipatyczne. Peptydy z grup 4 i 5 również cechują się amfipatycznością, nie posiadają jednak tak dobrze wyróżnionych fragmentów hydrofobowych i hydrofilowych. Taka budowa umozliwia oddziaływanie z błoną biologiczną, z czego wynikają przeciwbakteryjne właściwości rzeczonych związków. Rozek i współpracownicy wykazali ich dzialanie przeciwko Bacillus cereus, Leuconostoc lactis, Listeria innocua, Micrococcus luteus, Pasteurella multocida, Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Streptococcus uberis. Prócz tego aureiny zdają się wykazać działanie przeciwnowotworowe. W obu przypadkach szerokie spektrum działania wykazują trzy pierwsze grupy aurein. Należąca do nich 1.2, licząc 13 reszt aminokwasowych, jest najmniejszych odkrytym do tej pory pochodzącym od płaza peptydem wykazującym jednocześnie działanie przeciwbakteryjne i antykancerogenne[3].

Związki te ze względu na swoje działanie nie mogą być syntetyzowane od razu w postaci aktywnej, tworzone są jako propeptydy. W tej pozbawionej aktywności biologicznej postaci mogą być przechowywane w obrębie gruczołów wydzielniczych. Odpowiedni bodziec sprawia, że endoproteaza hydrolizuje odpowiednie wiązanie, przekształcając propeptyd w postać aktywną. W podobny sposób odbywa się degradacja tych aktywnych związków. W przypadku 2.1, 2.4 oraz 3.3 polega ona na odięciu dwóch pierwszych reszt aminokwasowych, naomiast 3.1 wykazuje 2 różne produkty rozpadu, pozbawione dwóch pierwszych albo trzech ostatnich reszt aminoacylowych[3].

Poniższa tabela prezentuje aureiny znalezione przez Rozeka i współpracowników[3].

Aureina Masa cząsteczkowa Struktura
1.1 1444 GLFDIIKKIAESI-NH2
1.2 1478 GLFDIIKKIAESF-NH2
2.1 14613 GLLDIVKKVVGAFGSL-NH2
2.1.1 1443 LDIVKKVVGAFGSL-NH2
2.5 1647 GLFDIVKKVVGAFGSL-NH2
2.6 1627 GLFDIAKKVIGVIGSL-NH2
3.1 1736 GLFDIVKKIAGHIAGSI-NH2
3.1.1 1480 GLFDIVKKIAGHIA-OH
3.1.2 1566 FDIVKKIAGHIAGSI-NH2
3.2 1766 GLFDIVKKIAGHIASSI-NH2
3.3 1794 GLFDIVKKIAGHIVSSI-NH2
3.3.1 1624 GLFDIVKKIAGHIVSSI-NH2
4.2 240 GLLQTIKEKLKEFAGGVVTGVQS-OH
4.4 2424 GLLQTIKEKLKELATGLVIGVQS-OH>
5.1 2544 GLLDIVTGLLGNLIVDVLKPKTPAS-OH
5.2 2450 GLMSSIGKALGGLIVDVLKPKTPAS-OH

Tryb życia

Litoria raniformis wykazuje dużą zależność od środowiska wodnego[2].

Zwierzęcia tego nie spotyka się w zimie. Płazy te chłodną porę roku spędzają zahibernowane, zagrzebane w mule na dnie zbiornika wodnego lub też w kryjówkach pod kamieniami czy kłodami drewna. Istnieją jednak doniesienia o wybudzaniu się podzas łagodniejszych okresów[2].

Cykl życiowy

Rozród odbywa się w stawach stałych i bagnach[1]. Badania z Canterbury wykazały zaś, że rozród przypada na wiosnę i lato[2]. Jak donoszą Hero, Littlejohn i Marantelli, samce nawołują od sierpnia do kwietnia[1]. Badania prowadzone przez Cree w Nowej Zelandii wkazują jednakże na okres kumkania od grudnia do lutego[2]. Samce kumkają zarówno w dzień, jak i w nocy, częściej jednak w nocy. Samce kumkające w dzień, w słoneczne popołudnie, odnotowano w sierpniu i wrześniu 1982. Znajdowały się one pośród roślinności takiej, jak paprocie i jagody. Zwyczajne nocne kumkania odbywają się jednak w zbiorniku wodnym. Temperatura wody, w której przebywają płazy, mieści się w granicach od 12 do 16 °C, także przy opadach śniegu[2].

Kłęb skrzeku składanego przez samicę jest dość luźny. Znajduje się w nim około 1700 jaj. Z jaja wylęga się wolno pływającaq larwa zwana kijanką[1]. W temperaturze około 23 °C rozwój przebiega dobrze, kijanki żyją w tej postaci ponad 70 dni, a szestastodniowa umieralność oceniana jest na 5%; w 15 °C notuje się już wysoką śmiertelność 80%, a umieszczone w takim środowisku larwy nie pobierają pożywienia ani nie pływają. Jednakże w obu temperaturach obserwowano udane przeobrażenia. Od złożenia jaj do zakończenia metamorfozy mija 90 dni. Kijanki nie mające jeszcze kończyn obserwowano w Nowej Zelandii od grudnia do marca, z wykształconymi już kończynami od stycznia do kwietnia[2].

Późnym latem lub jesienią kijanki przystępują do przeobrażenia lub też, jak opisują Gillespie, Osborne i McElhinney, zimują w postaci larwalnej, przechodząc metamorfozę dopiero w następnym sezonie[1]. Podczas metamorfozy głowa i tutłów podlegają niewielkim zmianom. Resorbowany jest ogon. Kijanka osiąga maksymalnie 77 mm, po niej natomiast odległość od pyska do kloaki wynosi od 25 do 29 mm. Młode żabki w Nowej Zelandii obserwowano od stycznia do kwietnia[2].

Rozmieszczenie geograficzne

Zwierzę zamieszkuje południowo-wschodnią Australię, w tym Tasmanię[1].

W Nowej Południowej Walii i w Australia Capital Territory zasięg ten skupia się w dolinach rzek Murray oraz Murrumbidgee i ich dorzeczach{[r|iucn}}, płaz występuje więc na południu stanu[3]. W obrębie Wiktorii rzekotka występuje prawie w całym stanie, pomijając jedynie regiony położone najbardziej na wschodzie i na zachodzie stanu, z uwagi na panujące tam warunki pustynne lub górskie[1]. W Australii Południowej L. raniformis spotykana jest również na południu stanu[3], IUCN wymienia tutaj dolinę położoną w dolnym biegu rzeki Murray i południowy wschód w okolicach Keith. Na Tasmanii bezogonowy zamieszkuje północ i wschód wyspy[1] (Rozek i współpracownicy wymieniają jedynie północ[3]). Oprócz tego zwierzę zamieszkuje wyspę Bass Strait, gdzie Brook zauważył je i udokumentował jego obecność w 1979. Na południu stanu płaz występuje w rozproszeniu[1].

Płaza introdukowano w Adelaide Hills w stanie Australia Południowa, ale zamieszkujące je populacja jest niewielka. Poza kontynentem australijskim[1] ponad 130 lat temu[2] został wprowadzony na Nową Zelandię. Odnotowuje się go zarówno na Wyspie Północnej, jak i na Południowej, a z mniejszych wysp na Wyspach Stuarta i Great Barrier[1].

Ekologia

Płaz bytuje na wysokości od poziomu morza do 1300 m[1].

Jako sielisko Rozek wymienia duże stawy[3]. IUCN natomiast mówi tutaj o okolicach tam, stawów, bagien. Australorzekotka róznobarwna zdaje się preferować zbiorniki wodne istiejące stale, aczkolwiek spotyka się ją również w istniejących tylko przelotnie. Jako preferowaną roślinność cytowana organizacja międzynarodowa wymienia turzyce i rośliny wiodące częściowo wodny tryb życia. Zwierzę ukrywa się także pod pniami i skałami[1].

Zbiornik zajęty przez rzekotki może otaczać zarówno las, jak i pastwisko[1].

Zagrożenia i ochrona

Australorzekotka różnobarwna należała niegdyś do płazów występujących pospolicie, jednakże w 1999 Mahony opisał spadek liczebności w części zasięgu. Co gorsza, wymienia się nawet obszary, na których zniknął całkowicie. Zaliczają się tutaj środkowe i południowe wzgórza Nowej Południowej Walii, jak podaje IUCN za Ehmannem i White'em (1997), jak również pewne okolice leżące nad rzeką Murrumbidgee, o czym donosi również Mahony. Zupełnie inaczej sytuacja ta wygląda nad rzeką Murray, gdzie płaz wystepuje powszechnie. IUCN podaje nrównież brak współczensych doniesień z powiatu Monaro. W Wiktorii i Gippsland populacje wykazują pofragmentowanie, jednakże kilka z nich zamieszkuje okolice stolicy tego stanu, Melbourne. Podobnie wygląda sytuacja na Tasmanii, w środkowej części wyspy płaz prawie wyginął[1].

Na Nowej Zelandii, gdzie płaz pojawił się w związku z działalnością ludzka, żyje dziś tysiące osobników, pomimo szerzącej się epizoocji chytridiomycosis oraz ryb z rodzaju Gambusia, które to czynniki odpowiadają za lokalne spadki liczebności australorzekotki[1].

Obecnie całkowita liczebność gatunki obniża się[1].

IUCN objęło australorzekotkę różnobarwną w 1994, nie przyznano jej jednak odpowiedniego statusu wskazującego na stopień zagrożenia, lecz umieszczono wśród gatunków niewystarczająco dobrze poznanych dla takiej klasyfikacji (Issuficiently Known). 2 lata później zaliczono zwierzę do gatunków zagrożonych wyginięciem (Endangered). W 2006 potwierdzono ten status[1].

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Litoria raniformis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  2. a b c d e f g h i j k Alison Cree. Breeding biology, respiration, and larval development of two introduced frogs (Litoria raniformis( and (L. ewingi(). „New Zealand Journal of Zoology”. 11, s. 179-187, 1984. DOI: 10.1080/03014223.1984.10423756 (ang.). 
  3. a b c d e f g h i j Tomas Rozek, Kate L. Wegener, John H. Bowie, Ian N. Olver, John A. Carver, John C. Wallace & Michael J. Tyler. The antibiotic and anticancer active aurein peptides from the Australian Bell Frogs Litoria aurea and Litoria raniformis. „European Journal of Biochemistry”. 267, s. 5330–5341, 2000 09. DOI: 10.1046/j.1432-1327.2000.01536.x (ang.). 

Bibliografia