Главная страница

Szablon:Władca kraju infobox

Askia Mohammed Gao – ostatni władca imperium songhajskiego, syn Askii Dauda. Objął władzę w ostatnich miesiącach 1591 roku po porażce Askii Ishaka II z wojskami marokańskimi. Jeszcze w tym samym roku, po około czterdziestu dniach od objęcia władzy, został zwabiony w pułapkę i zabity przez Marokańczyków.

Biografia

Przed objęciem władzy

Mohammed Gao był jednym z bardzo wielu synów Askii Dauda, panującego w Songhaju w latach 1549–1582. O ile za życia Dauda w państwo było stabilne i panował w nim porządek, to po jego śmierci liczni potomkowie rozpoczęli walkę o władzę[1]. Za panowania Askii Ishaka II doszło do inwazji marokańskiej, która zastała Mohammeda Gao na stanowisku balamy[2]. Jako osoba dzierżąca ten tytuł był on jednym z najwyższych dowódców armii songhajskiej oraz zarządcą prowincji Dyina[3]. Tradycyjnie garnizon balamy stacjonował w porcie Karaba w pobliżu Timbuktu[4]. Askia Ishak II przegrał pierwszą większą bitwę z siłami marokańskiego paszy Dżaudara pod Tondibi. Sułtan Maroka odrzucił propozycję pokojową Askii i wysłał nową kolejną ekspedycję z paszą Mahmudem ben Zergunem na czele. Decydująca bitwa, jaką wydał on Ishakowi II miała miejsce nad Nigrem, w pobliżu miejscowości Bamba, gdzie armia Songhaju została ponownie rozgromiona[5]. Mohammed Gao uczestniczył w walkach z wojskami paszy, został postrzelony z muszkietu podczas ucieczki po przegranej bitwie, w wyniku rany zachorował[6].

Przejęcie tytuły Askii

Pokonany Ishak II zebrał oddział 1200 najlepszych jeźdźców i polecił dowodzącemu mu hi-koi (naczelnikowi floty rzecznej) Laha uderzenie na stacjonującego w miejscowości Kukia paszę. Do tego własnie oddziału, miał na czele 100 kawalerzystów dołączyć Mohammed Gao. Żołnierze obwołali Mohammeda nowym Askią, zaś Ishak II ratował się ucieczką do prowincji Gurma, gdzie został zabity[2]. Inna wersja historii podaje, że sama bitwa rozegrała się w Gurma, i od razu po niej zaś Askia Ishak salwował się ucieczką zakończoną śmiercia z rąk Tuaregów[7]. W tym wypadku przejęcie władzy przez Mohammeda Gao miałoby inny charakter. Jednym z pierwszych posunąć nowego Askii było uwolnienie dwóch jego braci uwięzionych przez Askię Mohammeda Banifari-mundio Tafę i benga-farmę Nuha[8].

Podstęp Marokańczyków

Część braci Mohammeda Gao, na czele z Sulejmanem zaczęła przechodzić na stronę najeźdźców. Aby zapobiec rozbiciu państwa nowy Askia rozpoczął za pośrednictwem swojego sekretarza Bukara Lanbara negocjacje pokojowe z paszą Mahmudem. Wojska Mahmuda zaczynały cierpieć głód, poprosił więc Mohammeda o wysłanie pożywienia, na co ten przystał. Pasza oświadczył, że warunkiem pokoju jest osobiste złożenie przysięgi wierności Marokańczykom przez Askię i jego dygnitarzy. Mimo licznych wątpliwości i ostrzeżeń, zwłaszcza ze strony hi-koi Lahy, Mohammed Gao przystał na te warunki, zachęcony gwarancjami dawanymi przez swojego sekretarza. Mahmud ben Zergun wydał przyjęcie na cześć przybyłych gości, w trakcie którego rozkazał uwięzić wszystkich Songhajczyków, poza Bukarem, co było powodem podejrzeń, że był z nim w zmowie. Rychło Askia i jego 18 dostojników zostali przewiezieni do Gao, po czym zgładzeni na rozkaz paszy[2][9]. Michel podaje, że inicjatorem sprowadzenia Askii był kaid Mami. Zasugerował on Mohammedowi, by jako gest dobrej woli w negocjacjach pokojowych dostarczył on żywność głodującym mieszkańcom Timbuktu. Gdy Askia przybył z zapasami żywności, został wraz ze świtą zamordowany na rozkaz Mahmuda, który chciał w ten sposób zemścić się za straty poniesione przez Marokańczyków podczas przeprawy przez Saharę[7]. Czas panowania Askii szacowany jest na czterdzieści dni[10].

Następcy

Po śmierci Askii Mohammeda Gao doszło do oficjalnego podziału Songhaju na dwa zwalczające się obozy. W miejsce zabitego Mohammeda armia wybrała na stanowisko Askii uwolnionego przez Mohammeda Nuha. Udało mu się ewakuować wielu Songhajów z opanowanych przez Maroko terenów. Wraz z nimi udał się do Dendi, dając początek nowemu, okrojonemu królestwu[2]. Mahmud ben Zergun zdecydował się w celu uspokojenia Songhajczyków na mianowanie nowego Askii. Został nim kolejny z synów Askii Dauda – Sulejman, który pierwszy uznał władzę Marokańczyków[11].

  1. Tymowski 1979 ↓, s. 127–132.
  2. a b c d Tymowski 1979 ↓, s. 182.
  3. Tymowski 1979 ↓, s. 406.
  4. Tymowski 1979 ↓, s. 142.
  5. Tymowski 1979 ↓, s. 181–182.
  6. al-Sadi 2003 ↓, s. 196.
  7. a b Michel 1995 ↓.
  8. al-Sadi 2003 ↓, s. 200.
  9. al-Sadi 2003 ↓, s. 201–202.
  10. al-Sadi 2003 ↓, s. 203.
  11. Tymowski 1979 ↓, s. 183.

Bibliografia

Szablon:Poprzednik Następca