Главная страница

Architektura Urartu - sposób konstruowania i wykonywania budowli przestrzennych, charakterystyczny dla kultury urartyjskiej, organizowanie przestrzeni, używanej przez mieszkańców Urartu, a także planowanie miast i osad.

Tuszpa

Osobny artykuł: Tuszpa.

W połowie XIX wieku rozpoczęto wykopaliska archeologiczne na Skale Wan, gdzie odkryto ruiny miasta-twierdzy Tuszpy. Na jej stokach odsłonięto ruiny przybytku Chaldiego. Zagospodarowane było także wnętrze skały. Wydrążono w niej pomieszczenia, które zostały przeznaczone na komnaty i królewskie i krypty. Miasto zostało zbudowane na kilku poziomach, połączonych ze sobą schodami i otoczonych murami[1]. Cytadela na Skale Wan posiadała kilka mniejszych bram dla pieszych oraz większych dla powozów. Przy wschodniej bramie znajdował się plac, na którym składano ofiary[2]. Ściany domostw były malowane na czerwień i błękit[3]. U zachodniego podnoża Skały Wan odkryto ruiny przystani[4]. Woda pitna była doprowadzana przy pomocy ponadsiedemdziesięciokilometrowego kanału[5]. Miasto-twierdza została zniszczona na początku VI wieku p.n.e.[6] W promieniu dziesięciu kilmetrów od Tuszpy odkryto ruiny kilku monumentalnych twierdz[7].

Rusahinili

Pod koniec XIX wieku zostały zorganizowane wykopaliska na skale Toprakkale, gdzie znaleziono ruiny Rusahinili - stolicy Urartu po zburzeniu Tuszpy. Na północnym sstoku odkryto pozostałości świątyni. W mieście działał system kanałów, zapewniający dopływ wody. Pod koniec XIX wieku konstrukcja hydrotechniczna Rusy I została zburzona[8].

Tejszebaini

W pierszej połowie XX wieku odkryto ruiny twierdzy Tejszebaini, która prawdopodobnie została spalona przez najeźdźców w VI wieku p.n.e.[9]

Musasir

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych została ustalona dokładna lokalizacja Musasiru, głównego ośrodka kultu Chaldiego. Miasto zostało zburzone w 714 roku p.n.e. przez armię[10]. Podczas badań archeologicznych odkryto fragmenty kolumn ze świątyni Chaldiego, mających opływową formę. Prawdopodobnie stanowiły one główny element architektury przybytku. Zachowała się płaskorzeźba z czasów Sargona II, przedstawiająca świątynię Chaldiego w Musasirze. Jej architektura różni się od sposobów budowania przybytków w Mezopotamii, nawiązuje do stylu budowania obiektów sakralnych w Azji Mniejszej[11].

  1. O. Belli van, The Capital of Urartu. Eastern Anatolia, Istambul 1989, s. 50.
  2. O. Belli van, The Capital of Urartu. Eastern Anatolia, Istambul 1989, s. 48.
  3. O. Belli van, The Capital of Urartu. Eastern Anatolia, Istambul 1989, s. 50.
  4. O. Belli van, The Capital of Urartu. Eastern Anatolia, Istambul 1989, s. 30.
  5. Б. Б. Пиотровский, Ванское царство (Урарту), Москва 1959, s. 138.
  6. Б. Б. Пиотровский, Ванское царство (Урарту), Москва 1959, s. 116.
  7. Б. Б. Пиотровский, Ванское царство (Урарту), Москва 1959, s. 63.
  8. R. D. Barnett, The Excavations of the British Museum at Toprak Kale near Van, Iraq, 12(1950), nr 1.
  9. A. A. Мартиросян, Город Тейшебаини, Ереван 1961 ; Б. Б. Пиотровский, Кармир-блур, Ленинград 1970.
  10. R. D. Barnett, Urartu, w: I. E. S. Edwards i in., Cambridge Ancient history, T. 3, Cz. 1, London 1982, s. 314-371. ISBN 0-521-22496-9.
  11. C. F. Lehmann-Haupt, Armenien, einst und jetzt, Berlin 1910-1931.