Главная страница

1 Maja
{{{nazwa oryginalna}}}
{{{jednostki}}}
Ilustracja
{{{opis zdjęcia}}}
Państwo {{{państwo}}}
Miejscowość {{{miejscowość}}}
Długość 1,8 km
Poprzednie nazwy {{{poprzednie nazwy}}}
Plan
[[Plik:{{{plan}}}|240x240px|alt=Plan przebiegu ulicy|]]
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg 0 m ul. Wólczańska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 180 m ul. Gdańska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 393 m ul. Stefana Żeromskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 517 m ul. Lipowa
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 638 m ul. kpt. Stefana Pogonowskiego
Ikona ulica z lewej.svg 777 m ul. 28 Pułku Strzelców Kaniowskich
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 934 m ul. gen. Lucjana Żeligowskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 1414 m ul. Zielona
Ikona ulica koniec T.svg 1809 m al. Włókniarzy
Położenie na mapie Łodzi
Mapa lokalizacyjna Łodzi
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Aleja 1 Maja (d. Pasaż Szulca) – ulica na Polesiu w Łodzi w obszarze SIM Stare Polesie, o długości około 1,8 km, łącząca ul. Wólczańską z al. Włókniarzy. Początkowy odcinek alei – między ul. Wólczańską a ul. Gdańską – należy do turystyczno-historycznej strefy miasta.

Na większej części swojej długości (od ul. Wólczańskiej do ul. Zielonej) aleja jest od 30 lipca 1974 roku jednokierunkowa[a] [1], a ruch odbywa się z zachodu na wschód, w kierunku centrum. Odcinek od ul. Zielonej do al. Włókniarzy jest dwukierunkowy. Aleja ma status drogi powiatowej (nr 1182E) klasy D[2][3].

Początkowa część alei (numery 1–39 nieparzyste i 2–36 parzyste) należy do rzymskokatolickiej parafii Świętego Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, zaś pozostała (od 1 października 1989 roku) – do rzymskokatolickiej parafii św. Mateusza Ewangelisty[4].

Historia

Historia

Początkowo ulica była drogą polną między miejskimi gruntami ornymi. Jej przebieg wyznaczono w większości w latach 60.–70. XIX wieku[b], kiedy wytyczano nową część miasta – tzw. dzielnicę Wiązową. Brała wówczas początek od ówczesnej ulicy Długiej (ob. ul. Gdańska) i prowadziła w kierunku zbliżonym do południowo-zachodniego do granicy miasta w pobliżu dzisiejszej al. Włókniarzy. Dopiero w czerwcu 1891 roku przedłużono ją do wytyczonego rok wcześniej odcinka ulicy Wólczańskiej[c] [6][7] i odtąd bierze ona tam swój początek, mierząc około 1,8 km długości[8]. Prawdopodobnie około 1893 roku nazwano ją Pasażem (Aleją) Szulca, od nazwiska właścicieli działek przy tej ulicy – Pawła i Ottona Szulców (Schulzów)[9][10]. Na mapie Władysława Starzyńskiego sporządzonej w latach 1894–96 jest już widoczna jako Pasaż Szulca (Пассажъ Шульца)[11].

Ogród spadkobierców Ottona Juliusza Schulza, obejmujący pierwotnie teren dzisiejszych posesji pod numerami 2–6, przeszedł w lipcu 1891 roku na własność braci Hermana i Ryszarda Gehligów, właścicieli browaru parowego „Bracia Gehlig” przy ul. Ogrodowej 7/13[12].

We wrześniu 1895 roku w pasażu zostało założone uliczne oświetlenie elektryczne. Wtedy też rozpoczęła się sprzedaż pustych placów przy pasażu z przeznaczeniem pod budowę fabryk i kamienic[13].

Aleja została wybrukowana prawdopodobnie w 1905 roku – wówczas władze miasta przeznaczyły na ten cel 14 000 rubli[10]. W niewielkiej monografii-przewodniku po Łodzi z 1909 roku pasaż został już wymieniony wśród ulic pryncypalnych, choć autor mylnie twierdził, że biegła nim trasa tramwajowa[14].

Podczas niemieckiej okupacji miasta w latach 1915–18 nosiła nazwę Schulz Zeile. W 1919 roku nazwę zmieniono na aleję 1 Maja[10]. W okresie międzywojennym w kamienicy pod numerem 20 mieścił się żydowski Łódzki Dom Sierot, którego prezesem zarządu był najprawdopodobniej Chaim Rumkowski[15]. Danuta Mniewska-Dejmek, która w dzieciństwie (w latach 1927–39) mieszkała z rodzicami i siostrą przy al. 1 Maja w kamienicy w sąsiedztwie koszar 28 Pułku Strzelców Kaniowskich (należącej do Żyda o nazwisku Zdanowski), w wywiadzie udzielonym w marcu i kwietniu 2006 roku wspominała aleję jako bardzo piękną ulicę – z rzędami wspaniałych kasztanowców[16]. Zapamiętała także to, że w pobliżu mieszkało wielu oficerów. I wielu Niemców[16]. Do 1937 roku aleja została skanalizowana na całej długości[10]. Podczas II wojny światowej okupant nadał jej w 1940 roku nazwę Scharnhorststraße[10], ku czci pruskiego generała Gerharda von Scharnhorsta.

Po zakończeniu wojny powrócono do przedwojennej nazwy, wygodnej dla władz komunistycznych, choć w istocie wprowadziły ją przedwojenne władze miasta związane z PPS, upamiętniając obchodzone 1 maja międzynarodowe święto klasy robotniczej[9][10].

W ramach łódzkiego budżetu obywatelskiego na rok 2015 do zadań ogólnomiejskich został zgłoszony projekt pod nazwą „Przywróćmy świetność Pasażu Szulca – przebudowa alei 1 Maja na odcinku pomiędzy ulicami Wólczańską i Gdańską”, którego założenia wzbudziły wśród mieszkańców skrajne emocje – od zachwytu do stanowczego sprzeciwu. Projekt zdobył 2138 głosów, co nie okazało się wystarczające, by został zakwalifikowany do realizacji[17][18]. W 2016 roku, w ramach programu „Zielone Polesie”, władze miasta zaplanowały przekształcenie części alei (odcinka między ulicami Wólczańską a Stefana Żeromskiego) w ulicę-ogród[19][20].

Kalendarium zmian nazwy ulicy

Al. 1 Maja 6 – część dawnej rezydencji Karola Poznańskiego (wrzesień 2011)
okres
obowiązywania[10]
nazwa[10]
ok. 1893–1915 Pasaż (vel Aleja) Szulca / Пассажъ Шульца
1915–1918 Schulz Zeile
1918–1919 Pasaż Szulca
1919–1940 aleja 1 Maja (Aleja 1-Go Maja[d])
1940–1945 Scharnhorststraße
od 1945 aleja 1 Maja

Aleja 1 Maja w filmie

Wejście do pałacu Karola Poznańskiego (ul. Gdańska 32) od strony al. 1 Maja (luty 2015)

Aleja 1 Maja kilkukrotnie stanowiła plener filmowy. Zrealizowano tu:

Ważniejsze obiekty

Gmach Regionalnego Ośrodka Kultury, Edukacji i Dokumentacji Muzycznej Akademii Muzycznej (maj 2015)
Centrum biurowe Business House przed rozbudową od strony al. 1 Maja (kwiecień 2011)
  • nr 2 (oraz ul. Wólczańska 5) – siedziba Teatru Lalek „Arlekin” (od 1955 roku),
  • nr 4 – Regionalny Ośrodek Kultury, Edukacji i Dokumentacji Muzycznej Akademii Muzycznej (w gmachu powstałym w latach 2013–14 w wyniku gruntownej przebudowy i rozbudowy dawnej kamienicy czynszowej, oddanym do użytku 25 września 2014 roku)[26],
  • nr 5 – kamienica Samuela Filona Cohna – drugi dom Juliana Tuwima w latach 1896–1902 lub 1903 i miejsce narodzin jego siostry Ireny (22 sierpnia 1898 lub 1899 roku)[27][28]; rodzina Tuwimów zajmowała trzypokojowe mieszkanie nr 13 na III piętrze w prawej oficynie[29][30]; sam Tuwim wspomniał o Pasażu Szulca w 1934 roku na łamach tygodnika „Wiadomości Literackie[31],
  • nr 6 – część dawnej rezydencji Karola Poznańskiego,
  • róg ul. Gdańskiej – główne wejście do neorenesansowego pałacu Karola Poznańskiego z lat 1904–08 (przy ul. Gdańskiej 32); w okresie powojennym siedziba Akademii Muzycznej,
  • nr 8 (oraz ul. Gdańska 33) - eklektyczna kamienica Antona i Ewy Rybaków z lat 1894–1902, wzniesiona według projektu Piotra Brukalskiego[32], wpisana do rejestru zabytków[33];
  • nr 24/26 – Dom Dziennego Pobytu Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej,
  • nr 31/33 (oraz ul. Lipowa 2) – dawna tkalnia wyrobów wełnianych Majera Maxa Schrötera z 1930 roku,
  • nr 55–59 – centrum biurowe Business House (w budowie, planowane ukończenie: IV kwartał 2016 roku)[34],
  • róg ul. gen. Lucjana Żeligowskiego – dawne koszary im. J. Piłsudskiego 28 Pułku Strzelców Kaniowskich, obecnie Muzeum Uniwersytetu Medycznego i Zakład Historii Nauk i Medycyny Wojskowej UM,
  • nr 89 – Publiczne Gimnazjum nr 26 im. Mikołaja Reja (od 1 września 1999 roku; wcześniej Szkoła Podstawowa nr 159 im. mjr. Henryka Sucharskiego),
  • nr 92/98 – dawne koszary wojskowe, obecnie Wojskowe Centrum Kształcenia Medycznego,
  • nr 119/121 – zabudowania poprzemysłowe d. Zakładów Przemysłu Wełnianego im. Wiosny Ludów, z widocznymi od strony ul. Zielonej pozostałościami najdłuższego, liczącego ponad 270 m, łódzkiego muralu (autorem projektu i wykonawcą był Zbigniew Łopata), który pierwotnie pokrywał wschodnią, północną i zachodnią ścianę głównej hali fabrycznej[35].

Według stanu na sierpień 2016 roku do gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi było wpisanych 21 kamienic przy al. 1 Maja (pod numerami: 1–11, 8, 15, 16–22, 19–25, 35–39, 43 i 77), m.in.:

  • kamienica Chai Kępińskiej pod numerem 1 (dwa budynki frontowe),
  • kamienica Samuela Filona Cohna pod numerem 5 (budynek frontowy z oficynami bocznymi),
  • kamienica rodziny Lauferów pod numerem 7 (budynek frontowy z oficynami bocznymi),
  • kamienica Antona i Ewy Rybaków pod numerem 8 (oraz ul. Gdańska 33) – w rejestrze zabytków (nr A/29),
  • kamienica Józefy Piotrkowskiej pod numerem 9 (budynek frontowy z oficynami bocznymi).

Ponadto w ewidencji znajdują się budynek mieszkalny pod numerem 28 oraz dawna tkalnia wyrobów wełnianych Majera Maxa Schrötera pod numerem 31/33 (oraz ul. Lipowa 2)[36].

Numeracja i kody pocztowe

  • Numery parzyste: 2–114
  • Numery nieparzyste: 1–123
  • Kody pocztowe: 90-717 (1–17 nieparzyste); 90-718 (2–28 parzyste); 90-739 (19–39 nieparzyste); 90-740 (41–63 nieparzyste); 90-741 (30–44 przyste); 90-755 (65–95 nieparzyste); 90-756 (46–88 parzyste); 90-766 (90–d.k. parzyste, 97–d.k. nieparzyste)[37]

Komunikacja miejska

Stan obecny

Aleją kursują autobusy komunikacji miejskiej MPK – Łódź na odcinku od ul. Zielonej do ul. Stefana Żeromskiego (trasy stałe według stanu na luty 2020, nie uwzględniono ewentualnych tymczasowych zmian trasy i linii zastępczych)[38]:

  • linii dziennych
65” – z osiedla Radogoszcz Wschód w kierunku Portu Lotniczego Łódź im. Władysława Reymonta,
73” – z osiedla Radogoszcz Zachód w kierunku pl. Norberta Barlickiego (skręca w ul. gen. Lucjana Żeligowskiego),
74” – z Aleksandrowa Łódzkiego w kierunku ul. Wydawniczej,
74A” – z Niesięcina w kierunku ul. Wydawniczej,
74B” – z osiedla Huta Jagodnica w kierunku ul. Wydawniczej,
79” – z osiedla Radogoszcz Wschód w kierunku pl. Norberta Barlickiego (skręca w ul. gen. Lucjana Żeligowskiego),
83” – z cmentarza przy ul. Szczecińskiej w kierunku ul. Wydawniczej,
  • linii nocnejN3” – z cmentarza przy ul. Szczecińskiej w kierunku TechnoParku.

W alei znajdują się dwa przystanki: przed skrzyżowaniami z ul. gen. Lucjana Żeligowskiego i z ul. kpt. Stefana Pogonowskiego.

Ponadto przy skrzyżowaniu z ul. gen. Lucjana Żeligowskiego znajduje się stacja nr 97 Łódzkiego Roweru Publicznego[39], którego sieć uruchomiono 30 kwietnia 2016 roku[40].

W przeszłości

W przeszłości aleją 1 Maja kursowały także autobusy:

  • linii dziennych zwykłych (na odcinku od ul. Zielonej do ul. Stefana Żeromskiego, do 29 lipca 1974 w obu kierunkach)
65” – od lat 80. z ul. Bazarowej w kierunku Nowych Sadów[41],
65A” – od 1 maja 2004 roku do likwidacji z dniem 1 lipca 2016 roku, z osiedla Radogoszcz Wschód w kierunku Nowych Sadów[42][43],
73” – od 15 grudnia 1966 z pętli u zbiegu ulic Liściastej i Osadniczej w kierunku pl. Norberta Barlickiego[42][44],
73 bis” – od połowy lat 70. z pętli u zbiegu ulic Kalinowej i Teresy (ob. ul. św. Teresy od Dzieciątka Jezus) w kierunku pl. Norberta Barlickiego[42][44],
74” – od 17 grudnia 1967 z Teofilowa Przemysłowego w kierunku pl. Norberta Barlickiego[42][44],
  • linii dziennych pospiesznych
D bis” – od 9 czerwca do 10 listopada 1970 roku – z placu Norberta Barlickiego w kierunku pętli u zbiegu ulic Jurija Gagarina (ob. ul. Ignacego Jana Paderewskiego) i Zaolziańskiej; była to pierwsza linia autobusowa, której trasa przebiegała aleją 1 Maja, choć nie było przy niej przystanku – autobus wyruszał z ul. Stefana Żeromskiego i zawracał do niej aleją 1 Maja (wówczas jeszcze o ruchu dwukierunkowym), ul. Lipową i ul. Zieloną[45],
J” – od 30 lipca 1974 do likwidacji z dniem 29 maja 1992 roku z dworca Łódź Żabieniec w kierunku Dąbrowy (na odcinku od ul. Zielonej do ul. Stefana Żeromskiego)[44][46],
  • bezpłatnej linii „Centrum” nieistniejącego hipermarketuReal” w Centrum Handlowym „Pasaż Łódzki” przy al. Jana Pawła II 30 (na odcinku od ul. Zielonej do ul. Stefana Żeromskiego, z przystankiem przed skrzyżowaniem z ul. Stefana Pogonowskiego) – od 1 marca 2011 do likwidacji z dniem 1 stycznia 2015 roku[47][48].

Zobacz też

  1. Początkowo ruch jednokierunkowy wprowadzono na całej długości alei. Później na końcowym odcinku między ul. Zieloną a al. Włókniarzy przywrócono ruch dwukierunkowy.
  2. Ulicę Wólczańską przedłużono latem 1890 roku od ówczesnej ulicy Cegielnianej (ob. ul. płk. dr. Stanisława Więckowskiego) do ulicy Zawadzkiej (ob. ul. dr. Adama Próchnika).
  3. Do 1863 roku nie figurowała w spisie łódzkich ulic[5].
  4. Oficjalna pisownia nazwy w tym okresie.

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DŁ_177-1974
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie ZDiT_2016-06-08_a
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Uchwała_34/12_ZWŁ-zał2
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie parafie
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • L. G.: W kwestyi... 1887 ↓, s. 1.
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DŁ_130-1891
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DŁ_187-1890
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie GWŁ
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b Bieńkowska, Umińska-Tytoń ↓.
  • a b c d e f g h Horodecki (red.) 2015 ↓.
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Starzyński_1894-96
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DŁ_167-1891
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Tydzień_39-1895
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Verdmon-Jacques_1909
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Polit_2012
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Koral_2006
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Kopeć_2014
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie UMŁ-BO_2015
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie ZDiT_2016-06-08_b
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Witkowska_2016-05-16
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b c Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Geocaching
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Filmowa_Łódź-NPMP
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Filmowa_Łódź-ZO
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Filmowa_Łódź-KND
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Pawłowski_2015-10-07
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie AM_2014
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Bonisławski, Podolska 2008 ↓.
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Fundacja-kalendarium
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DL_2015-05-03
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie PTTK
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie WL_33-1934
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie kdp
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie NID-RZN-A/29
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie B-H
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Stępień_2012
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie GEZ_2016-08
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie PP
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie MPK
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Mapa_stacji_ŁRP
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Witkowska_2016-04-30
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Ostrowska (red.), Dworak (red.) 1984 ↓.
  • a b c d Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dębski_Linie autobusowe-zwykłe
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Odrowska_2016-06-30
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b c d Ostrowska (red.), Dworak (red.) 1977 ↓.
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dębski-liniaDbis
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dębski-liniaJ
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Frikobusy_2011-02-26
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Frikobusy_2014-12-15
    BŁĄD PRZYPISÓW