Главная страница

Szablon:Pisarz infobox Agatiasz Scholastyk (gr. ᾿Αγαθίας Σχολαστικός; ur. po 536, zm. w 585) – historyk, retor i poeta bizantyński.

Życie

Agatiasz urodził się po 536 r. w Myrinie w małoazjatyckiej Eolii. Początkowo pobierał lekcje retoryki w szkole swego ojca Memnoniosa w Konstantynopolu, a następnie studiował prawo w Aleksandrii. W roku 554 powrócił do stolicy, gdzie - dokończywszy studia - rozpoczął karierę adwokacką (stąd przydomek Scholastikòs)[1]. W Konstantynopolu Agatiasz skupił wokół siebie krąg należących do elity intelektualnej stolicy prawników i humanistów (scholastikòj). Należeli do niego znany poeta Paweł Silencjariusz, konsul Macedniusz, prefekt Julian z Egiptu oraz Arabiusz Scholastyk, Eratostenes Scholastyk, Eutolmiusz Scholastyk, Ireneusz Referendarz, Izydor Scholastyk, Jan Barbukallos, Julian Antikensor, Leoncjusz Scholastyk, Teetet Scholastyk i Tomasz Scholastyk. Wszyscy oni tworzyli epigramy posługując się językiem klasycznym, wyniesioną ze szkół wiedzą mitologiczną i historyczną, pisali na te same tematy, choć w nowym ujęciu i z odmienną pointą. Prawdopodobnie odczytywali własne utwory podczas wspólnych spotkań towarzyskich[2].

Agatiasz wydał utwory swoje i przyjaciół w Antologii nowych epigramów (Syllogé néon epigrammáton, Kýklos). Zerwał w niej z dotychczasową tradycją układania epigramów w kolejności alfabetycznej. Wydawane epigramy podzielił na cztery grupy tematyczne: miłosne, wotywne, nagrobkowe i popisowe. Większa część zbioru Agatiasza weszła później do Antologii Palatyńskiej, a jego koncepcja wydawania epigramów w układzie tematycznym znalazła licznych naśladowców[3]. Pod koniec życia, Agatiasz, z namowy przyjaciół, podjął się pracy nad kontynuacją Historii wojen Prokopiusza z Cezarei. Zmarł w 585 r.[1].

Twórczość epigramatyczna

Na polu literackim zadebiutował zbiorem udanych epigramatów w siedmiu księgach - Κύκλος των νέων Επιγραμμάτων (Cykl nowych epigramatów) - z których zachowało się ponad sto w Antologii Palatyńskiej i Antologii Planudejskiej.

O panowaniu Justyniana

Zachęcony przez przyjaciół Agatiasz przystąpił do spisywania historii Cesarstwa od momentu, w którym Prokopiusz z Cezarei zakończył swoją Historię wojen. Dzieło Agatiasza - znane nam pod tytułem Περι της ᾿Ιουστινιανού βασιλείας (O panowaniu Justyniana) - w założeniu miało zapewne zostać doprowadzone do końca rządów Justyniana Wielkiego (527-565). Najprawdopodobniej przedwczesna śmierć autora sprawiła jednakże, iż powstało jedynie pięć ksiąg obejmujących okres 552-558. Księgi I i częściowo II zawierają opis walk toczonych z Gotami i Frankami w Italii, którym ostateczną klęskę zadały wojska bizantyńskie dowodzone przez Narsesa. W kolejnych księgach zawarte zostały relacje z wojen z Alemanami i Persami w Lazyce. Przy okazji pisarz przedstawił opis kraju i okolic Chersonezu. Na uwagę zasługują m.in. liczne wiadomości o plemionach tureckich, pomocniczych oddziałach wojsk Hunów oraz Słowian w armii bizantyńskiej[1].

Przy opracowywaniu swego dzieła Agatiasz wykorzystał nie tylko materiały archiwalne i ustne przekazy greckie, ale również źródła perskie, które tłumaczył mu jego przyjaciel, zhellenizowany Pers Sergiusz. Podobnie jak Prokopiusz, Agatiasz był zolennikiem programu politycznego Justyniana, choć nie pomijał milczeniem jego błędów[1].

Praca Agatiasza stanowi jedyne źródło dla dziejów Bizancjum w tych latach, zaś on sam - pomimo iż niejednokrotnie popuszczał wodze fantazji i dawał się zbytnio ponieść własnym refleksjom - uznawany jest przez specjalistów za autora wiarygodnego. W kwestiach języka i stylu wzorował się na Prokopiuszu, pisząc klasycznym językiem attyckim i przejmując od swego mistrza nie tylko słowa i wyrażenia, ale całe fragmenty, które dostosowywał do swoich potrzeb. Bardziej natomiast niż Prokopiusz dbał o formowanie klauzul akcentowych, wyszukane słownictwo. Kompozycja całości jest zwarta, starannie dopracowana, narrację ożywia Agatiasz za pomocą umiejętnie stosowanych figur retorycznych przeplatanych obrazami poetyckimi. Podobnie jak Prokopiusz, Agatiasz odznacza się też głęboką znajomością historiografii i literatury greckiej poprzednich epok[4].

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

Wydania źródłowe (w oryginale)

Przekłady na języki nowożytne

Bibliografia

  1. a b c d Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jurewicz44
    BŁĄD PRZYPISÓW
  2. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jurewicz95a
    BŁĄD PRZYPISÓW
  3. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jurewicz94
    BŁĄD PRZYPISÓW
  4. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Jurewicz45
    BŁĄD PRZYPISÓW