Главная страница

Adolf Berman
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 17 października 1906
Warszawa, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 3 lutego 1978
Tel Awiw-Jafa, Izrael
Zawód, zajęcie polityk
Narodowość żydowska
Stanowisko poseł do Krajowej Rady Narodowej (1944–1947), deputowany do Knesetu II kadencji (1951–1955)
Partia Poalej Syjon – Lewica, Poalej Syjon, Mapam, Komunistyczna Partia Izraela
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu II klasy Medal za Warszawę 1939–1945

Adolf Abraham Berman, Awraham Berman (ur. 17 października 1906 w Warszawie, zm. 3 lutego 1978 w Tel Awiwie) – polski i izraelski polityk o poglądach komunistycznych, sekretarz Żegoty, brat Jakuba Bermana.

Życiorys

Praca naukowa

Absolwent filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Napisaną przez niego pracę magisterską, którą przedstawił do obrony w 1931, uznano za rozprawę doktorską, nadając mu odpowiedni tytuł. Był psychologiem oraz nauczycielem w gimnazjach warszawskich, prowadził badania naukowe w dziedzinie psychologii oraz wdrażał pionierski w Polsce system poradnictwa zawodowego[1].

Działalność społeczna i polityczna w Polsce

Od 1926 członek partii Poalej Syjon – Lewica, redaktor polskojęzycznego organu tej partii; wydawał w języku jidysz tygodnik „Arbeter Cajtung”[1].

W czasie II wojny światowej posługiwał się pseudonimem Borowski[2] lub Adam Borowski[3][4]. Był jednym z założycieli i przywódców utworzonego w 1942 Bloku Antyfaszystowskiego oraz współredagował jego organ – „Der Ruf”[5]. Podczas wojny był dyrektorem żydowskiej organizacji charytatywnej Towarzystwa Opieki nad Dziećmi Żydowskimi „Centos”. Organizacja opiekowała się dziećmi (poniżej 14 roku życia) w getcie warszawskim; utrzymywała sierocińce, internaty i półinternaty, kluby i kuchnie dla dzieci. Organizowała obchody świąt[6]. Pod jej opieką znajdowało się ok. 3/4 dzieci z ogólnej ich liczby wynoszącej ok. 100 tys.[7] Berman pomagał także Żydom w ucieczkach z getta. Był odpowiedzialny za wyszukiwanie kontaktów z Polakami po „aryjskiej stronie”, co mógł robić względnie swobodnie, gdyż nie miał semickich rysów[1]. Latem 1942 opuścił getto i zamieszkał na stałe po „stronie aryjskiej”[8].

Po wielkiej akcji likwidacyjnej w getcie kontynuował podziemną działalność – m.in. ocalił ostatnie notatki historyka warszawskiego getta Emanuela Ringelbluma[1]. Był członkiem prezydium Żydowskiego Komitetu Narodowego i jego reprezentantem wobec polskiego podziemia. Pełnił funkcję sekretarza w prezydium „Żegoty[2]. Zaprzyjaźnił się wówczas z Władysławem Bartoszewskim, który miał pseudonim Ludwik Borowski; znajomość ta przetrwała wiele lat[9]. W styczniu 1944 został kierownikiem referatu żydowskiego Krajowej Rady Narodowej[8]. Podczas powstania warszawskiego wchodził w skład Rady Politycznej Armii Ludowej na Żoliborzu[5].

Rząd RP w Londynie poprzez delegata w Warszawie przekazywał pieniądze, wpłacane przez Joint i World Jewish Congress, na pomoc dla Żydów w Polsce, m.in. Adolfowi Bermanowi „Borowskiemu” dla Lewicy Poalej Syjon[10]. Starano się także uratować chociaż niektórych Żydów wskazanych imiennie przez Reprezentację Polskich Żydów, m.in. Adolfa Bermana[11].

W 1945 został wiceprzewodniczącym, a potem, do 1949, przewodniczącym Centralnego Komitetu Żydów Polskich. Latem 1946 uczestniczył w rozmowach z Ministerstwem Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwem Sił Zbrojnych i Ministerstwem Obrony Narodowej, które doprowadziły do czasowego otwarcia granic Polski dla masowej emigracji Żydów[5]. Odwiedził obóz w Treblince, gdzie zginęli jego bliscy i dzieci, nad którymi sprawował opiekę w getcie, co zrobiło na nim wstrząsające wrażenie[6]. Po wojnie Władysław Bartoszewski odwiedził Adolfa Bermana w Centralnym Komitecie Żydów Polskich, gdzie ten przyjął go, jak pisze Bartoszewski – „bardzo ciepło, mimo tego, iż nie miał on wątpliwości, że jestem oficerem AK i że znajduje się w innym obozie politycznym”[4]. Dwukrotnie, w 1946 i 1948, Berman, korzystając ze swoich koneksji, wyciągnął z więzienia Władysława Bartoszewskiego[4][12]. Jednak w kwietniu 1949 Adolf Berman został usunięty ze stanowiska przewodniczącego CKŻP, za czym stał Szymon Zachariasz[9], zastąpił go komunista Grzegorz Smolar. W 1949 Bartoszewskiego aresztowano po raz trzeci, tym razem pozostał w więzieniu przez pięć lat[4].

W 1947 został odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy[13]. Otrzymał również Medal za Warszawę 1939–1945 (1946)[14].

W 1950, wobec coraz dalej idącej marginalizacji CKŻP i ograniczenia jego autonomii, Berman zdecydował się na wyjazd do Izraela[1].

W Izraelu

Jako Awraham Berman w latach 1951–1955 był deputowanym Knesetu II kadencji, do którego dostał się z listy Mapam[5][15]. W wyniku rozłamu w Mapam był członkiem Frakcji Lewicowej (hebr. סיעת שמאל, Si’at smol), a od 1954 członkiem Komunistycznej Partii Izraela (Maki) i wchodził w skład jej władz[5][15]. Napisał książkę, w której opisał swoje wspomnienia z getta warszawskiego. Był przewodniczącym izraelskiej Organizacji Bojowników Antyfaszystów oraz członkiem prezydium Światowej Organizacji Partyzantów Żydowskich i Byłych Więźniów[15]. Zeznawał w procesie Adolfa Eichmanna (1961)[3], a także w sprawie Wiery Gran[16].

Będąc Izraelczykiem, Adolf Berman nie wyzbył się polskości[9]. Piastował stanowisko redaktora naczelnego marksistowskiego miesięcznika „Walka” – wydawanego w języku polskim w latach 1958–1965. Był też jednym z najaktywniejszych działaczy Ligi Przyjaźni Izraelsko-Polskiej[5][9]. Język polski pozostał przeważającym językiem jego licznych korespondencji. Był głównym mówcą na uroczystych akademiach poświęconych pamięci Polaków, ludzi pióra, m.in. Władysława Broniewskiego i Stefana Żeromskiego[9]. W połowie lat 50. Władysław Bartoszewski odnowił przyjaźń z Adolfem Bermanem, z którym korespondował, i w 1963 odwiedził Izrael, kiedy na zaproszenie Instytutu Jad Waszem odbierał dyplom Sprawiedliwy wśród Narodów Świata w imieniu Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Adolf Berman pomógł mu wtedy w zbieraniu materiałów do książki Ten jest z ojczyzny mojej, o Polakach ratujących Żydów[a][9].

Zmarł w Tel Awiwie na raka w 1978 w wieku 71 lat[9].

Życie prywatne

Adolf Berman na zdjęciu z żoną i synem w Polsce w latach 40.

Miał dwóch braci: Jakuba i Mieczysława (zginął w Treblince) i dwie siostry: Annę (po mężu Wołek, zamordowaną wraz z mężem Pawłem i córką Leną w obozie zagłady w Treblince) i Irenę (po mężu Olecką, 1917–2000). Jakub Berman (1901–1984) pozostał w Polsce, jako wicepremier i członek Komisji Wojskowej Biura Politycznego KC PZPR od maja 1949 nadzorował ludowe Wojsko Polskie[17], kierował ideologią partii komunistycznej oraz aparatem represji.

Adolf Berman był żonaty z Barbarą (nazywaną Basią) Temkin (1907–1953), z którą wspólnie ratował mieszkańców getta. Po przyjeździe do Izraela podupadła na zdrowiu, czego przyczyną był niesprzyjający klimat, w 1953 zmarła na zapalenie płuc. Była autorką dziennika z getta, wydanego w Izraelu w 1956 i w Polsce w 2000[b][18][19]. Syn, Emanuel Berman (ur. 1946), został psychoanalitykiem i profesorem psychologii klinicznej na Uniwersytecie Hajfy. Wykładał także w Polsce[9][20].

Publikacje

  • W sprawie przedmiotu i podziału psychologii społecznej (Odbitka z: Księga Pamiątkowa Koła Filozoficznego Słuchaczów Uniwersytetu Warszawskiego, r. XXXV Przeglądu Filozoficznego), Warszawa: [s. n.], 1932. OCLC Number 749562592
  • Głos z otchłani, Warszawa: Żydowski Komitet Narodowy, 1944, OCLC Number 79957798
  • Mi-yeme ha-maḥteret (The Underground Period), Tel Aviv: ha-Menorah, 1971. OCLC Number 19143531
  • Ba-Makom asher ya‘ad li ha-goral: ‘Im Yehude Varshah 1939–1942 (The Place Where Fate Brought Me: With the Jews of Warsaw, 1939–1942). OCLC Number 1647290041977
  • Vos der goyrl hoṭ mir basherṭ. Miṭ Yidn in Ṿarshe, 1939–1942 [Co mi przeznaczył los. Z Żydami w Warszawie][21], Tel Aviv: ha-Ḳibuts ha-meʼuḥad, 1980. OCLC Number 17044590.
  1. Ten jest z Ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939–1945, wyd. 4., uzup. Oprac. Władysław Bartoszewski, Zofia Lewinówna, Kraków, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2013. ISBN 9788324027903.
  2. Dziennik z podziemia, Batja Temkin-Bermanowa, Wstęp, opracowanie, przypisy Anka Grupińska, Paweł Szapiro. Warszawa, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Żydowski Instytut Historyczny, 2000. ISBN 83-7163-289-4.

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

  1. a b c d e Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie żhi
    BŁĄD PRZYPISÓW
  2. a b Grabowski 2010 ↓, s. 44.
  3. a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie yivo
    BŁĄD PRZYPISÓW
  4. a b c d Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie dzieci
    BŁĄD PRZYPISÓW
  5. a b c d e f Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie sztetl
    BŁĄD PRZYPISÓW
  6. a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie pearlman
    BŁĄD PRZYPISÓW
  7. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie itamar
    BŁĄD PRZYPISÓW
  8. a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie lerski
    BŁĄD PRZYPISÓW
  9. a b c d e f g h Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie zadu
    BŁĄD PRZYPISÓW
  10. Grabowski 2010 ↓, s. 46.
  11. Grabowski 2010 ↓, s. 47.
  12. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie swiad
    BŁĄD PRZYPISÓW
  13. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie mp47
    BŁĄD PRZYPISÓW
  14. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie mp46
    BŁĄD PRZYPISÓW
  15. a b c Kneset. Kneset and Public Activities ↓.
  16. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie tonie
    BŁĄD PRZYPISÓW
  17. Sławomir Cenckiewicz: Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 73
  18. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie cult
    BŁĄD PRZYPISÓW
  19. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie epra
    BŁĄD PRZYPISÓW
  20. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie eman
    BŁĄD PRZYPISÓW
  21. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie warge
    BŁĄD PRZYPISÓW